Đau Dạ Dày Cấp – Triệu Chứng Nhận Biết Và Cách Xử Lý

Đau dạ dày cấp là tình trạng “vị quản thống” khởi phát đột ngột, do niêm mạc dạ dày bị tà khí xâm nhập hoặc ăn uống thất điều dẫn đến viêm tấy, kích ứng. Người bệnh thường phải đối mặt với những cơn đau dữ dội, buồn nôn, ảnh hưởng trực tiếp đến chính khí của cơ thể. Tình trạng này có thể do ngoại tà, nội thương hoặc các yếu tố hiện đại như nhiễm khuẩn HP và lạm dụng thuốc tân dược gây ra.

Đau dạ dày cấp dưới góc nhìn Đông – Tây y

Bệnh đau dạ dày (Vị quản thống) được chia làm hai thể chính: cấp tính và mãn tính. Trong đó, đau dạ dày cấp là hiện tượng niêm mạc vị phủ bị viêm nhiễm hoặc kích ứng mạnh mẽ một cách đột ngột.

Theo Y học cổ truyền, vị chủ về thu nạp và làm chín thức ăn. Khi tỳ vị hư hàn hoặc bị can khí uất kết xâm phạm, công năng thăng thanh giáng trọc bị rối loạn dẫn đến nghịch khí gây đau. Dưới góc độ Y học hiện đại, sự khởi phát này liên quan chặt chẽ đến lối sống, lạm dụng thuốc kháng viêm hoặc nhiễm trùng khiến lớp màng bảo vệ dạ dày bị phá hủy tức thì. Nếu không được xử lý đúng cách, “vị hỏa” sẽ thiêu đốt gây tổn thương sâu, thậm chí dẫn đến xuất huyết.

Nguyên nhân gây đau dạ dày cấp theo lý luận y học

Chứng đau dạ dày cấp (Vị quản thống cấp) thường được kích hoạt bởi các yếu tố “nội ngoại tương hợp” sau:

• Nhiễm vi khuẩn (Tà độc xâm nhập): Phổ biến nhất là vi khuẩn Helicobacter pylori (HP). Theo Đông y, đây có thể coi là một loại “lệ khí” gây nhiệt độc tại vị. Khi khuẩn HP phát triển quá mức, chúng gây thấp nhiệt uất kết, làm niêm mạc vị phủ bị sưng nề, đau nhức và dễ gây xuất huyết dạ dày.
• Lạm dụng thuốc giảm đau, kháng viêm (Dược độc hại vị): Các nhóm thuốc NSAID khi dùng bừa bãi sẽ làm tổn thương “tân dịch” bảo vệ niêm mạc. Điều này tương ứng với việc làm mất đi lớp màng bảo vệ âm phần của dạ dày, khiến vị toan (axit) dễ dàng tấn công gây viêm loét cấp tính.
• Các bệnh lý đường tiêu hóa: Những người vốn có tỳ vị hư yếu dễ mắc bệnh Crohn hoặc viêm loét dạ dày – tá tràng mãn tính thường có nguy cơ bùng phát các đợt cấp khi gặp tác nhân kích thích.
• Thất tình nội thương và lối sống: Tình chí uất ức (stress) làm Can khí uất kết, ngang nhiên lấn át Vị (Can mộc khắc Tỳ thổ). Kết hợp với việc uống rượu bia (thấp nhiệt), hút thuốc lá (hỏa độc) sẽ khiến dạ dày bị kích ứng đột ngột.

Lưu ý: Đau dạ dày nên tránh bia rượu để bảo vệ tỳ vị và ngăn ngừa hỏa độc thiêu đốt niêm mạc.

Triệu chứng nhận biết đau dạ dày cấp tính

Để phân biệt với các chứng đau bụng thông thường (Phúc thống), người bệnh cần chú ý các dấu hiệu đặc trưng của Vị quản thống:

+ Đau bụng vùng thượng vị (Tâm hạ thống):

Đau dữ dội tại vùng thượng vị là triệu chứng điển hình. Cảm giác đau thường đi kèm với nóng rát (vị nhiệt) hoặc cồn cào như lửa đốt. Cơn đau có thể xuất hiện sau khi ăn các thực phẩm gây kích ứng hoặc đau vào nửa đêm khi khí huyết lưu thông kém, gây mệt mỏi và mất ngủ.

+ Nghịch khí gây buồn nôn và nôn ói:

Khi Vị khí không giáng xuống mà nghịch lên trên sẽ gây ra buồn nôn. Người bệnh có thể nôn ra thức ăn chưa tiêu hóa hết kèm theo dịch vị chua. Trong Đông y, việc nôn nhiều không chỉ làm mất tân dịch (mất nước) mà còn khiến khí lực suy giảm, da dẻ nhợt nhạt, thần sắc kém.

+ Các triệu chứng rối loạn vận hóa khác:

• Đầy bụng, khó tiêu (Thực tích đình trệ).
• Ợ hơi, ợ chua (Vị khí nghịch).
• Tiêu chảy hoặc phân sống (Tỳ vị mất khả năng vận hóa).
• Chướng khí, bụng ấm ách khó chịu.

Đau dạ dày cấp có nguy hiểm không? Những biến chứng khôn lường

Nhiều người thường chủ quan, cho rằng cơn đau sẽ tự qua đi. Tuy nhiên, nếu không can thiệp kịp thời, “vị hỏa” và “thấp nhiệt” sẽ tiếp tục tàn phá, dẫn đến những biến chứng nguy hiểm:

• Chảy máu dạ dày (Vị xuất huyết): Các vết loét ăn sâu vào mạch máu gây ra tình trạng nôn ra máu hoặc đại tiện phân đen. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp.
• Thủng dạ dày: Tà độc và axit ăn mòn toàn bộ các lớp của thành dạ dày tạo thành lỗ thủng, khiến dịch vị tràn vào ổ bụng gây viêm phúc mạc, đe dọa tính mạng.
• Hẹp môn vị: Quá trình viêm nhiễm tái đi tái lại tạo thành sẹo, làm cản trở đường lưu thông của thức ăn từ dạ dày xuống ruột, gây nôn mửa liên tục và gầy sút cân.
• Suy dinh dưỡng (Hư lao): Tỳ vị hư hỏng không thể hấp thụ tinh hoa từ thức ăn, dẫn đến cơ thể gầy yếu, thiếu máu, suy nhược nghiêm trọng.

Chẩn đoán đau dạ dày cấp theo y học hiện đại

Để có phác đồ điều trị chính xác, việc kết hợp các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng là vô cùng cần thiết:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ đánh giá các điểm đau trên bụng và khai thác tiền sử ăn uống, tâm lý.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra tình trạng viêm nhiễm, thiếu máu hoặc các chỉ số về gan, thận.
• Xét nghiệm hơi thở: Phương pháp hiện đại để phát hiện khuẩn HP một cách nhanh chóng và không xâm lấn.
• Nội soi dạ dày: “Tiêu chuẩn vàng” để quan sát trực tiếp tổn thương, xác định vị trí viêm loét và sinh thiết nếu cần thiết.
• Chẩn đoán hình ảnh: Siêu âm hoặc chụp X-quang để loại trừ các nguyên nhân ngoại khoa khác.

Cách điều trị và xử lý đau dạ dày cấp

Nguyên tắc điều trị là: **”Cấp tắc trị tiêu, hoãn tắc trị bản”** (Đau cấp thì chữa triệu chứng trước, khi ổn định thì chữa tận gốc nguyên nhân).

1. Các mẹo dân gian giúp giảm đau tức thời

Khi cơn đau mới khởi phát, bà con có thể áp dụng các liệu pháp “ấm vị, chỉ thống” sau:

+ Sử dụng Gừng (Sinh khương): Gừng có tính ấm, vị cay, giúp tán hàn, chỉ ẩu (ngừng nôn) và giảm đau rất tốt.

Thực hiện: Thái vài lát gừng tươi, hãm với nước sôi và uống từng ngụm nhỏ khi còn ấm.

+ Uống nước dừa: Nước dừa giúp thanh nhiệt, bổ sung tân dịch và các ion khoáng chất, rất tốt cho người bị nôn mửa gây mất nước.

+ Nước đường lạnh: Giúp trung hòa tạm thời axit dịch vị, xoa dịu cảm giác nóng rát tại thượng vị.

+ Baking soda: Giúp trung hòa axit tức thì, giảm tình trạng ợ chua và đau rát. Hòa 1 thìa nhỏ với nước ấm và uống chậm.

2. Can thiệp bằng thuốc Tây y

Trong giai đoạn cấp, các nhóm thuốc kháng axit (Antacids) thường được sử dụng để giảm nhanh triệu chứng:

• Magnesi hydroxyd, Nhôm hydroxyd: Trung hòa axit dịch vị.
• Canxi cacbonat, Natri bicarbonate: Giảm nhanh cảm giác nóng rát.

3. Chế độ ăn uống và sinh hoạt – “Gốc rễ” của việc phục hồi

Khi bị đau dạ dày cấp, việc “cho dạ dày nghỉ ngơi” là tối quan trọng:

• Kiêng ăn trong vài giờ đầu: Khi cơn đau đang dữ dội, nên tạm ngừng nạp thức ăn thô.
• Thức ăn mềm, lỏng: Sử dụng cháo loãng, súp, cơm nhão để giảm gánh nặng co bóp cho vị phủ.
• Tránh tuyệt đối ngũ vị quá độ: Không ăn đồ chua, cay, nóng, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ (gây thấp nhiệt).
• Tư thế nằm: Nằm nghiêng sang trái giúp hạn chế trào ngược và giảm áp lực lên dạ dày.

Bỏ túi: 5 cách chữa đau dạ dày khẩn cấp – hiệu quả nhanh

Phòng ngừa đau dạ dày cấp tái phát

Để bảo vệ “hậu thiên chi bản” (nguồn sống sau khi sinh ra là tỳ vị), bà con cần thực hiện:

• Ăn uống đúng giờ: Không để bụng quá đói hoặc ăn quá no, giúp vị khí lưu thông điều hòa.
• Tâm thái bình hòa: Giữ tinh thần lạc quan, tránh stress để Can không phạm Vị.
• Nói không với chất kích thích: Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và cà phê đặc.
• Thận trọng khi dùng thuốc: Chỉ dùng thuốc giảm đau khi thực sự cần thiết và có sự tham vấn của bác sĩ.
• Vệ sinh ăn uống: “Bệnh từ miệng mà vào”, cần ăn chín uống sôi để tránh nhiễm khuẩn HP.

Đau dạ dày cấp là hồi chuông cảnh báo sức khỏe tỳ vị đang xuống cấp nghiêm trọng. Việc điều trị không chỉ dừng lại ở việc cắt cơn đau mà phải hướng tới việc phục hồi niêm mạc và cân bằng lại âm dương trong cơ thể. Đừng để những cơn đau cấp tính trở thành gánh nặng mãn tính đeo bám suốt đời.

Có thể bạn chưa biết:

• 13 cách chữa đau dạ dày tại nhà hiệu quả, giảm đau nhanh
• Đang đau dạ dày nên ăn gì giảm đau nhanh nhất?