Thận là gì? Vị trí, chức năng và dấu hiệu cảnh báo thận yếu sớm nhất

Thận là một cơ quan đóng vai trò sinh mệnh trong hệ tiết niệu, không chỉ thực hiện nhiệm vụ lọc máu, bài tiết chất thải mà còn là “gốc rễ” của sự sống theo quan điểm y học cổ truyền.

Thận là gì? Vị trí và vai trò dưới góc nhìn y học hiện đại và cổ truyền

Dưới góc nhìn giải phẫu học, thận là cơ quan bài tiết nằm sau phúc mạc, đối xứng qua cột sống trong khoang bụng. Mỗi người thường có hai quả thận hình hạt đậu với kích thước dài khoảng 10-12 cm. Thận phải thường nằm thấp hơn thận trái do bị gan đè lên phía trên. Cấu tạo của thận bao gồm vỏ thận (chứa các nephron thực hiện chức năng lọc) và tủy thận (dẫn nước tiểu về bể thận).

Tuy nhiên, trong y học cổ truyền, khái niệm về “Thận” rộng lớn hơn nhiều. Thận được coi là “Tiên thiên chi bản” (nguồn gốc của sự sống), là nơi tàng tinh, chủ cốt tủy và khai khiếu ra tai. Điều này có nghĩa là sức khỏe của xương khớp, thính lực và khả năng sinh sản của con người đều do tạng Thận chi phối.

Cụ thể, vị trí của thận ở người lớn như sau:

• Thận phải nằm ở phía dưới xương sườn số 12, phía sau cột sống, bên cạnh các mạch máu lớn.
• Thận trái nằm ở phía dưới xương sườn số 11, tương ứng với vị trí đối xứng qua cột sống.

“Thận khí sung túc thì thân thể cường kiện, tai mắt tinh tường; Thận khí suy kiệt thì xương khớp rã rời, tinh thần mệt mỏi.”

Cấu tạo và chức năng của Thận đối với cơ thể

Thận được cấu tạo từ khoảng 1 triệu đơn vị chức năng gọi là nephron. Mỗi đơn vị này gồm cầu thận (lọc máu) và ống thận (tái hấp thu các chất cần thiết). Mỗi ngày, thận lọc khoảng 180 lít máu để thải bỏ các chất độc như urê, creatinin qua đường nước tiểu.

Trong y lý Đông y, chức năng của thận được phân định rõ ràng qua các nhiệm vụ:

• Thận tàng tinh: Lưu trữ tinh hoa của ngũ tạng và tinh sinh dục, quyết định sự phát trưởng và sinh sản.
• Thận chủ thủy: Điều phối quá trình chuyển hóa nước trong cơ thể. Khi thận hư, nước không được vận hóa dẫn đến sưng phù, tiểu tiện bất thường.
• Thận chủ nạp khí: Phế chủ hô hấp nhưng Thận mới là nơi nạp khí. Nếu thận không nạp được khí, con người dễ bị khó thở, hụt hơi khi vận động.
• Thận chủ cốt tủy: Thận sinh tủy, tủy nuôi dưỡng xương. Do đó, các bệnh lý về xương khớp thường có căn nguyên sâu xa từ tạng Thận.

Thận khỏe mạnh là điều kiện tiên quyết để duy trì huyết áp ổn định và kích thích sản xuất hồng cầu. Khi chức năng này suy giảm, cơ thể không chỉ tích tụ độc tố mà còn rơi vào trạng thái mất cân bằng âm dương nghiêm trọng.

Tham khảo thêm: Các bệnh về thận thường gặp và thông tin cần biết

Bản chất các bệnh lý thường gặp ở Thận theo y lý Đông y

Y học hiện đại định danh các bệnh lý như suy thận, sỏi thận, viêm cầu thận hay hội chứng thận hư dựa trên tổn thương thực thể. Ngược lại, Đông y nhìn nhận đây là kết quả của sự mất cân bằng giữa Chính khí và Tà khí, hoặc sự suy yếu của tạng phủ.

Các thể bệnh thường gặp

• Suy thận (Thận hư): Thường do tiên thiên bất túc hoặc lao lực quá độ làm hao tổn Thận tinh. Biểu hiện thường thấy là đau lưng, mỏi gối, ù tai, di tinh hoặc phù nề.
• Sỏi thận (Thạch lâm): Do thấp nhiệt tích tụ ở hạ tiêu, làm chưng chưng nước tiểu khiến các chất cặn lắng đọng thành sỏi.
• Viêm thận (Thủy thũng): Do ngoại tà (phong, hàn, thấp) xâm nhập hoặc do tạng tỳ, thận dương hư suy không vận hóa được thủy dịch.

Việc nhận diện sớm các dấu hiệu như nước tiểu đục, có máu, sưng phù tay chân hay thường xuyên mệt mỏi là vô cùng quan trọng. Theo Đông y, triệu chứng đau lưng không đơn thuần chỉ là đau cơ học mà thường là hồi chuông cảnh báo Thận khí đang lâm nguy.

Hướng dẫn bảo vệ sức khỏe Thận và bồi bổ đúng cách

Để bảo vệ tạng Thận, chúng ta cần phối hợp giữa chế độ sinh hoạt và các liệu pháp tự nhiên:

• Uống đủ nước: Giúp thận vận hóa thủy dịch tốt hơn, tránh tích tụ thấp nhiệt gây sỏi.
• Dưỡng tâm và nghỉ ngơi: Thận sợ “khủng” (sợ hãi) và sợ lao lực. Giữ tinh thần lạc quan, tránh làm việc quá sức là cách dưỡng thận tốt nhất.
• Chế độ ăn uống: Ưu tiên các thực phẩm màu đen (theo thuyết ngũ sắc thuộc Thận) như đậu đen, vừng đen để bổ trợ tạng phủ.
• Tập luyện: Các bài tập nhẹ nhàng như khí công, thái cực quyền giúp lưu thông kinh lạc, tăng cường khí huyết đến thận.

Thận không chỉ là bộ lọc, nó là nhịp sống của cơ thể. Khi thận suy, toàn bộ hệ thống tạng phủ sẽ bị ảnh hưởng theo. Do đó, việc hiểu đúng về chức năng và các dấu hiệu cảnh báo là bước đầu tiên để duy trì một cơ thể khỏe mạnh bền lâu.

Tham khảo thêm: Làm gì tốt cho thận? Bí kíp giữ thận luôn khỏe mạnh

Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường về chức năng thận hoặc đau nhức xương khớp liên quan, đừng chủ quan bỏ qua “giai đoạn vàng” để điều chỉnh lại cơ địa. Để được tư vấn cụ thể về lộ trình chăm sóc sức khỏe theo y học cổ truyền, bà con có thể kết nối qua Zalo 0972.606.773 hoặc gọi điện trực tiếp số 0972 606 773.