Nephron: “Lá chắn” lọc máu của thận và cách dưỡng thận từ gốc

Nephron được xem là đơn vị chức năng nền tảng của thận, đảm nhận vai trò trọng yếu trong việc duy trì sự hằng định của nội môi, thanh lọc huyết dịch và điều tiết các chỉ số sinh tồn của cơ thể.

Nephron là gì dưới góc nhìn y học hiện đại và truyền thống?

Về mặt giải phẫu, Nephron là đơn vị cấu trúc cơ bản nhất của thận. Mỗi quả thận chứa khoảng 1 triệu đơn vị Nephron, làm việc miệt mài để lọc sạch máu, loại bỏ độc tố và cân bằng nước. Nếu ví cơ thể như một bộ máy khổng lồ, thì Nephron chính là những “vi mạch” tinh vi nhất, nơi diễn ra sự chuyển hóa giữa máu (huyết) và nước tiểu (thủy dịch).

Trong Đông y, thận không chỉ là một cơ quan riêng lẻ mà là một hệ thống tạng phủ bao hàm cả chức năng bài tiết, sinh dục và cốt tủy. Sự suy giảm chức năng của Nephron thường tương ứng với tình trạng Thận khí hư hoặc Thận âm/dương bất túc. Khi các đơn vị lọc này bị tổn thương, “Chính khí” của thận suy yếu, khiến “Tà khí” (phong, hàn, thấp, nhiệt) dễ dàng xâm nhập, gây ra các chứng phù thũng, tiểu đêm hoặc đau lưng mỏi gối.

“Thận là gốc của tiên thiên, là nơi tàng tinh và giữ ấm cho toàn cơ thể. Bảo vệ từng đơn vị Nephron chính là bảo vệ nguồn nhựa sống cốt lõi của con người.”

Mỗi Nephron bao gồm cầu thận và hệ thống ống thận. Cầu thận đóng vai trò như một màng lọc sơ khởi, trong khi ống thận thực hiện quá trình tái hấp thu tinh hoa và bài tiết cặn bã. Sự phối hợp nhịp nhàng này giúp cơ thể không bị mất đi các dưỡng chất quý giá đồng thời tống khứ những chất độc hại ra ngoài.

Tham khảo thêm: các bệnh về thận thường gặp và thông tin cần biết

Cấu trúc tinh vi của Nephron và mối liên hệ với tạng phủ

Hệ thống Nephron được cấu thành từ hai bộ phận chủ chốt, mỗi bộ phận đảm nhận một mắt xích quan trọng trong chu trình chuyển hóa năng lượng và dịch chất.

Cầu thận: Cửa ngõ thanh lọc huyết dịch

Cầu thận là một mạng lưới mao mạch cuộn lại trong bao Bowman. Đây là nơi đầu tiên máu tiếp xúc với bộ lọc của thận. Dưới áp lực máu, các chất thải và nước dư thừa được đẩy ra ngoài màng lọc để tạo thành nước tiểu đầu.

Theo y lý, quá trình lọc tại cầu thận cần sự hỗ trợ của Thận khí. Nếu Thận khí không đủ sức “nhiếp thủy”, các protein (tinh hoa của cơ thể) có thể bị thất thoát qua màng lọc, dẫn đến tình trạng tiểu ra đạm, mà Đông y gọi là chứng “tinh khí ngoại tiết”.

• Mao mạch cầu thận: Những sợi mạch siêu nhỏ, nơi diễn ra sự phân tách giữa cái sạch (thanh) và cái bẩn (trọc).
• Tế bào biểu mô: Đóng vai trò như những người gác cổng, điều tiết áp suất để đảm bảo màng lọc hoạt động ổn định.

Ống thận: Quá trình phân tách thanh – trọc

Sau khi đi qua cầu thận, dịch lọc chảy vào ống thận – một hệ thống ống dài và xoắn. Tại đây, cơ thể thực hiện một phép tính kỳ diệu: giữ lại những gì quý giá nhất và thải bỏ những gì độc hại nhất.

• Ống lượn gần: Nơi tái hấp thu phần lớn glucose và acid amin. Đây là giai đoạn cơ thể thu hồi “tinh vi thủy cốc” để nuôi dưỡng tạng phủ.
• Quai Henle: Đóng vai trò cân bằng âm dương thông qua việc điều chỉnh nồng độ nước và muối khoáng.
• Ống lượn xa và ống góp: Giai đoạn cuối cùng để cô đặc nước tiểu trước khi dẫn về bàng quang.

Nếu ống thận bị tổn thương, khả năng cô đặc nước tiểu suy giảm, bệnh nhân thường gặp tình trạng tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu trong và dài, đây là dấu hiệu điển hình của Thận dương hư.

Chức năng của Nephron và sự vận hành của khí huyết

Hoạt động của Nephron không tách rời khỏi sự vận động của khí huyết và kinh lạc. Quá trình tạo nước tiểu qua 3 giai đoạn (Lọc – Tái hấp thu – Bài tiết) chính là sự cụ thể hóa của quá trình chuyển hóa “Khí hóa bàng quang”.

Khi các Nephron khỏe mạnh, huyết dịch trong cơ thể được lưu thông thuận lợi, các chất cặn bã (đàm thấp, ứ huyết) không có cơ hội tích tụ. Ngược lại, khi các đơn vị này bị xơ hóa hoặc tổn thương do các yếu tố phong nhiệt hoặc thấp nhiệt kéo dài, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái mất cân bằng. Phù thũng thường xuất hiện khi Thận không thể vận hành thủy dịch, dẫn đến hiện tượng nước ứ đọng tại các tổ chức cơ thịt.

“Một khi chức năng Nephron suy yếu, chính là lúc gốc rễ của sự sống bị đe dọa. Việc bảo tồn những đơn vị lọc còn lại trở nên quan trọng hơn bất cứ phương pháp xử lý triệu chứng nhất thời nào.”

Sự tổn thương Nephron kéo dài có thể dẫn đến suy thận mạn tính – một trạng thái mà Đông y gọi là chứng “Hư lao”. Lúc này, không chỉ tạng Thận mà các tạng khác như Tỳ (tiêu hóa) và Can (thanh lọc độc tố) cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do huyết dịch không được làm sạch.

Có thể bạn quan tâm: đi tiểu nhiều có phải thận yếu không hay bị bệnh gì?

Lời khuyên để bảo vệ Nephron từ sớm

Bảo vệ Nephron không đợi đến khi đau mới chữa, mà cần bắt đầu từ việc dưỡng sinh hàng ngày để củng cố chính khí:

• Uống đủ nước nhưng không quá tải: Uống khoảng 2-2.5 lít nước mỗi ngày giúp thận “vận hóa” tốt hơn, nhưng nên uống từ từ để không gây áp lực đột ngột lên các Nephron.
• Kiểm soát khẩu vị: Hạn chế muối và protein quá mức. Theo Đông y, vị mặn vào thận, nhưng mặn quá mức sẽ làm hại thận huyết, gây xơ cứng mạch máu thận.
• Giữ ấm vùng lưng: Vùng thắt lưng là “phủ của thận”, tránh để nhiễm lạnh (hàn tà) vì lạnh sẽ làm mạch máu co lại, giảm lưu lượng máu đến các Nephron.
• Vận động nhẹ nhàng: Các bài tập như khí công, thái cực quyền giúp lưu thông kinh lạc, hỗ trợ Thận khí hoạt động bền bỉ.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn:
“Thưa Bà con, nhiều người thường chỉ lo lắng khi thấy đau buốt ở vùng thắt lưng, nhưng thực tế, tổn thương tại các đơn vị Nephron thường diễn ra âm thầm, không gây đau đớn ngay lập tức. Lão thấy nhiều trường hợp bệnh nhân đến khám khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể chỉ vì chủ quan với các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài hoặc nước tiểu có bọt. Hãy nhớ rằng, triệu chứng đôi khi không nằm ở ‘chỗ đau’. Nếu chúng ta chỉ lo xử lý phần ngọn bằng các biện pháp giảm triệu chứng tức thời mà bỏ qua việc bồi bổ cơ địa, củng cố thận khí thì khó lòng bảo vệ được thận lâu dài.”

Nephron là tài sản vô giá của sức khỏe. Việc hiểu đúng về cấu tạo và chức năng của chúng dưới góc nhìn đa chiều sẽ giúp chúng ta có thái độ đúng mực trong việc chăm sóc và thăm khám định kỳ.

Tham khảo thêm:

• thận âm là gì? thận âm hư là gì? cách cải thiện
• niệu quản là gì, nằm ở đâu? hình ảnh & chức năng giải phẫu

Để bảo vệ sức khỏe thận và được tư vấn cụ thể về các biểu hiện bất thường của cơ thể, bà con có thể kết nối trực tiếp qua Zalo 0972.606.773 hoặc gọi đến số điện thoại 0972 606 773 để được hỗ trợ kịp thời.