Thấp khớp cấp: Đừng để đau khớp chủ quan làm hại đến trái tim

Bệnh thấp khớp cấp, hay còn gọi là thấp tim, là một tình trạng bệnh lý hệ thống thường xuất hiện sau một đợt nhiễm khuẩn liên cầu. Trong nhãn quan của y học cổ truyền, đây không chỉ là sự tổn thương tại các khớp xương mà còn là hồi chuông cảnh báo về sự suy giảm chính khí, tạo điều kiện cho ngoại tà xâm nhập và gây hại đến các tạng phủ quan trọng, đặc biệt là tâm và thận.

Thấp khớp cấp dưới góc nhìn của y học cổ truyền

Trong Đông y, thấp khớp cấp được xếp vào phạm vi chứng “Tý”. Chữ “Tý” có nghĩa là tắc nghẽn, không thông. Khi cơ thể có chính khí suy yếu, các tác nhân bên ngoài như Phong, Hàn, Thấp, Nhiệt thừa cơ xâm nhập vào kinh lạc, cơ nhục và khớp xương. Sự ứ trệ này khiến khí huyết không thể lưu thông bình thường, dẫn đến tình trạng sưng, nóng, đỏ, đau tại các khớp.

Tuy nhiên, điểm đặc biệt của thấp khớp cấp chính là tính chất “di chuyển” của cơn đau – lúc ở khớp gối, lúc sang cổ chân hoặc khuỷu tay. Điều này phản ánh đặc tính của “Phong tà” (gió), vốn có tính chất di động và biến hóa nhanh chóng. Nếu không được kiểm soát, tà khí không chỉ dừng lại ở kinh lạc mà sẽ truyền vào trong, gây tổn thương tạng phủ, mà nghiêm trọng nhất là tạng Tâm (tim), dẫn đến chứng “Tâm tý”.

“Y lý phương Đông quan niệm ‘thông tắc bất thống, thống tắc bất thông’. Mọi cơn đau đều khởi nguồn từ sự bế tắc, và với thấp khớp cấp, sự bế tắc này nếu để lâu ngày sẽ trở thành gánh nặng cho nhịp đập của trái tim.”

Nguyên nhân và cơ chế hình thành theo y lý

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này thường liên quan đến sự xâm nhập của liên cầu khuẩn nhóm A, mà Đông y gọi là ngoại tà. Khoảng 50 – 70% các trường hợp khởi phát sau khi bệnh nhân bị viêm họng liên cầu khuẩn. Khi hỏa nhiệt tại vùng hầu họng không được thanh giải tận gốc, độc tà sẽ theo đường huyết mạch lan truyền xuống khớp và vào tim.

Các yếu tố môi trường như khí hậu lạnh ẩm, điều kiện vệ sinh kém cũng là tác nhân hỗ trợ cho Thấp tà và Hàn tà tích tụ trong cơ thể. Khi chính khí (sức đề kháng) của trẻ em từ 5 – 15 tuổi chưa hoàn thiện, tà khí sẽ dễ dàng lấn lướt, gây ra các phản ứng viêm cấp tính toàn thân.

Nhận diện các biểu hiện lâm sàng

Triệu chứng của thấp khớp cấp rất đa dạng, tùy thuộc vào thể trạng và mức độ xâm nhập của tà khí vào cơ thể:

1. Giai đoạn xâm nhiễm tà độc tại hệ hô hấp

Nhiều bệnh nhân ban đầu có các triệu chứng tương tự như viêm họng đỏ cấp tính, nuốt đau, sốt cao từ 38 – 39 độ C. Đây là lúc nhiệt độc đang khu trú tại thượng tiêu. Trong trường hợp nặng, có thể thấy tình trạng sưng viêm amidan rõ rệt. Sau khoảng 10 – 15 ngày, nếu nhiệt độc không được phát tán, bệnh sẽ chuyển biến sang giai đoạn toàn thân với các biểu hiện như da xanh xao, đổ mồ hôi nhiều, mệt mỏi do chính khí bị hao tổn.

2. Biểu hiện tại hệ thống kinh lạc và khớp xương

Bệnh nhân thường gặp tình trạng viêm xương khớp di chuyển. Các khớp lớn như gối, cổ chân, vai, khuỷu tay thường bị sưng đau rõ rệt, sờ vào thấy nóng nhưng lại hiếm khi ảnh hưởng đến các khớp nhỏ hay cột sống. Tình trạng này có thể kéo dài vài ngày rồi tự hết ở khớp này nhưng lại “nhảy” sang khớp khác, thể hiện rõ đặc tính của Phong thấp nhiệt tý.

3. Dấu hiệu tổn thương tạng Tâm (Thấp tim)

Đây là biến chứng nguy hiểm nhất khi tà khí phạm tâm. Các triệu chứng bao gồm:

• Nhịp tim không đều, tiếng tim mờ đục.
• Cảm giác đau thắt ngực, khó thở khi gắng sức.
• Hồi hộp, trống ngực, phù nề chi dưới hoặc mắt cá chân.

Việc phát hiện sớm các dấu hiệu này vô cùng quan trọng để ngăn ngừa tổn thương van tim vĩnh viễn.

Tham khảo thêm: viêm khớp phản ứng có hết không? Bao lâu thì khỏi?

4. Các dấu hiệu ngoài khớp và tạng phủ khác

Thấp khớp cấp còn có thể gây ra các triệu chứng ít gặp hơn nhưng mang tính đặc trưng cao như:

• Múa giật Sydenham: Do tà khí gây rối loạn thần minh, dẫn đến các cử động bất thường không tự chủ.
• Nổi ban vòng Besier hoặc hạt dưới da: Những biểu hiện của nhiệt độc phát ra ngoài bì phu.
• Ảnh hưởng đến thận gây tiểu ra máu hoặc xuất hiện protein trong nước tiểu.

Phương pháp chẩn đoán và đánh giá nguy cơ

Trong y học hiện đại, bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm tim, điện tâm đồ và các xét nghiệm máu để tìm bằng chứng nhiễm liên cầu khuẩn. Việc kiểm tra âm thanh tim giúp xác định tình trạng hẹp hở van tim – hệ quả của quá trình viêm kéo dài. Đối với Đông y, việc đánh giá còn dựa trên chất lưỡi (lưỡi đỏ, rêu vàng) và mạch tượng (mạch sác hoặc mạch kết đại) để biết được mức độ nhiệt thịnh và tổn thương huyết mạch.

Hướng xử lý và chăm sóc phục hồi

Mục tiêu điều trị thấp khớp cấp là loại bỏ tác nhân nhiễm trùng, giảm viêm và phòng ngừa các biến chứng tại tim. Thông thường, bệnh nhân sẽ được chỉ định dùng kháng sinh liều cao (như Penicillin) và các thuốc chống viêm (Steroid hoặc Aspirin) để kiểm soát triệu chứng cấp tính.

Bên cạnh đó, việc điều dưỡng cơ địa bằng y học cổ truyền đóng vai trò then chốt trong giai đoạn hồi phục. Sau khi tình trạng viêm cấp đã lui, cần chú trọng bồi bổ can thận, dưỡng huyết và củng cố chính khí để tà khí không có cơ hội tái xâm nhập. Chế độ ăn uống cần tránh các thực phẩm gây tích nhiệt, tăng cường nghỉ ngơi tại giường trong giai đoạn bệnh tiến triển để giảm tải cho tim.

Tham khảo thêm: Bị viêm khớp phản ứng cần kiêng gì tốt cho bệnh?

Biến chứng và lời khuyên dự phòng

Nếu không được điều trị kịp thời, thấp khớp cấp có thể gây tổn thương mô van tim vĩnh viễn, dẫn đến suy tim hoặc tăng nguy cơ đột quỵ. Để phòng bệnh, cần lưu ý:

• Xử lý triệt để các đợt viêm họng, viêm amidan ngay từ đầu.
• Giữ ấm cổ và ngực khi thời tiết chuyển mùa.
• Tăng cường dinh dưỡng để nâng cao chính khí cơ thể.

Tham khảo thêm: bệnh viêm khớp háng có nguy hiểm không?

Việc kết hợp giữa y học hiện đại để khống chế nhiễm trùng và y học cổ truyền để phục hồi tạng phủ là hướng đi toàn diện nhất cho người bệnh thấp khớp cấp.

Nếu bà con đang lo lắng về các triệu chứng đau khớp di chuyển hoặc có tiền sử viêm họng kéo dài, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ tư vấn về cách chăm sóc và điều chỉnh cơ địa phù hợp qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.