Đau khớp bàn chân: Hiểu rõ căn nguyên để đôi chân vững bước

Đau khớp bàn chân thường xảy ra do vận động quá mức, mang giày chật hoặc do thừa cân – béo phì. Trên thực tế triệu chứng này cũng có thể xảy ra do một số bệnh lý tiềm ẩn như bệnh gout, thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, viêm gân achilles, viêm khớp phản ứng…

Bản chất của đau khớp bàn chân theo quan niệm Y học cổ truyền

Trong Đông y, đau khớp bàn chân thuộc phạm vi chứng Tý. Nguyên nhân thường gặp là do chính khí cơ thể suy giảm, tạo điều kiện cho các ngoại tà như Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm thấp) xâm nhập vào kinh lạc, cơ nhục và khớp xương. Khi tà khí lưu khu trú tại khớp, nó làm cản trở sự vận hành của khí huyết, gây ra tình trạng “thông bất thống, thống bất thông” (thông thì không đau, đau là do không thông).

Đặc biệt, bàn chân là nơi bắt đầu hoặc kết thúc của các kinh mạch quan trọng như Kinh Túc thái dương Bàng quang, Kinh Túc thiếu âm Thận, Kinh Túc quyết âm Can… Do đó, bất kỳ sự rối loạn nào ở tạng phủ cũng có thể biểu hiện ra sự đau nhức ở khu vực này. Chẳng hạn, khi Can huyết hư không nuôi dưỡng được cân (gân), bàn chân dễ bị co rút, đau mỏi; khi Thận tinh suy kém không làm chủ được cốt (xương), các khớp bàn chân dễ bị thoái hóa, yếu nhược.

“Thân thể là một khối thống nhất, mỗi điểm đau ở bàn chân đều là tín hiệu báo hiệu sự bất ổn từ bên trong. Đừng chỉ nhìn vào vết sưng mà hãy lắng nghe hơi thở của tạng phủ.”

Các nguyên nhân gây đau khớp bàn chân thường gặp nhất

1. Chấn thương và sự ngưng trệ khí huyết

Áp lực từ chấn thương có thể gây tổn thương mô mềm, dây chằng hoặc mô sụn bàn chân. Dưới góc nhìn y lý, chấn thương làm huyết rời kinh, gây ra tình trạng huyết ứ. Huyết ứ lâu ngày không tán sẽ gây sưng đau, bầm tím. Với trường hợp nhẹ, khí huyết có thể tự lưu thông sau vài ngày nghỉ ngơi. Tuy nhiên nếu kèm theo biểu hiện sưng nóng, viêm đỏ, không thể cử động, cần được đánh giá cụ thể để tránh biến chứng.

2. Dây thần kinh bị chèn ép và tình trạng kinh lạc bế tắc

Mang giày chật thường xuyên không chỉ gây ma sát ngoài da mà còn khiến các đường kinh chạy qua bàn chân bị chèn ép. Điều này tương tự như dòng sông bị chặn lại, khí huyết không thể lưu chuyển đều đặn đến các đầu ngón chân, gây ra cảm giác tê bì, giảm chức năng vận động và đau nhức âm ỉ.

3. Bệnh Gout – Thể Thấp nhiệt uất kết

Bệnh gout thường xuất hiện ở nam giới do nồng độ acid uric máu cao. Trong Đông y, đây thường là do chế độ ăn uống quá nhiều chất béo đạm (cao lương mỹ vị) làm tỳ vị vận hóa kém, sinh ra thấp nhiệt nội sinh. Thấp nhiệt dồn xuống các khớp ở hạ tiêu (bàn chân), gây ra những cơn đau dữ dội, sưng nóng đỏ đau. Nếu không điều chỉnh chế độ ăn, thấp nhiệt tích tụ lâu ngày sẽ hình thành các cục tophi (đàm kết), gây biến dạng khớp.

4. Viêm khớp dạng thấp – Chứng Tý do ngoại tà xâm nhập

Viêm khớp dạng thấp là tình trạng tổn thương khớp kéo dài. Y học cổ truyền cho rằng đây là thể bệnh kết hợp giữa phong, hàn, thấp uất lâu ngày hóa nhiệt, tấn công vào các mô sụn. Bệnh thường gây sưng đau đối xứng, cứng khớp vào buổi sáng, ảnh hưởng lớn đến khả năng di chuyển của người bệnh.

Tham khảo thêm: điều trị thoái hóa khớp gối bằng đông y hiệu quả bền vững

5. Thoái hóa khớp ngón chân và sự suy yếu của Can Thận

Thoái hóa khớp thường xảy ra do quá trình lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, Đông y nhấn mạnh vào vai trò của tạng Can và Thận. “Can chủ cân, Thận chủ cốt”, khi tuổi cao hoặc làm việc quá sức, tinh huyết suy giảm dẫn đến sụn khớp bị bào mòn, dịch nhầy khô cạn. Tình trạng này thường gặp ở những người thường xuyên chạy bộ hoặc mang giày cao gót, tạo áp lực lớn lên các khớp nhỏ ở bàn chân.

6. Thừa cân – Béo phì và áp lực lên hạ tiêu

Người thừa cân thường dễ bị đau nhức ở các khớp chi dưới. Trọng lượng cơ thể quá lớn tạo áp lực cơ học lên mô sụn, đồng thời trong Đông y, béo phì thường đi kèm với tình trạng “đàm thấp”. Đàm thấp trệ lạc khiến lưu thông máu kém, dễ dẫn đến tràn dịch khớp gối và viêm đau khớp bàn chân.

7. Viêm khớp nhiễm khuẩn và hỏa độc

Viêm khớp nhiễm khuẩn được xem là tình trạng tà độc xâm nhập sâu vào khớp xương. Vi khuẩn phát triển gây tụ mủ (nhiệt độc), dẫn đến các triệu chứng toàn thân như sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi. Đây là trường hợp cấp tính cần được can thiệp y tế ngay lập tức.

8. Vận động quá mức và sự lao tổn khí lực

Đi bộ quá nhiều hoặc mang vác nặng khiến các khớp phải làm việc cường độ cao, dẫn đến tình trạng lao tổn. Khi cơ thể mệt mỏi, chính khí suy yếu, tà khí dễ xâm nhập gây sưng đau. Thông thường, tình trạng này sẽ cải thiện sau vài ngày nghỉ ngơi để khí huyết hồi phục. Nếu tái diễn liên tục, có thể dẫn đến thoái hóa khớp mạn tính.

9. Viêm gân Achilles và viêm khớp vảy nến

Viêm gân Achilles thường gây đau phía sau gót chân, liên quan đến sự co giãn kém của cân cơ do huyết hư. Trong khi đó, viêm khớp vảy nến là một dạng rối loạn tự miễn phức tạp, liên quan đến bệnh vảy nến, thường gây tổn thương đa khớp và cần lộ trình theo dõi sát sao.

10. Viêm khớp phản ứng

Viêm khớp phản ứng thường khởi phát sau một đợt nhiễm trùng đường tiêu hóa hoặc tiết niệu. Điều này cho thấy mối liên hệ mật thiết giữa các tạng phủ; khi một bộ phận bị tà khí tấn công, các khớp ở xa như bàn chân cũng có thể bị ảnh hưởng do sự lan truyền của độc tố hoặc phản ứng của hệ miễn dịch.

Lời khuyên trong hỗ trợ cải thiện và chăm sóc tại nhà

Để giảm thiểu các cơn đau và phục hồi chức năng vận động cho bàn chân, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp hỗ trợ kết hợp giữa nghỉ ngơi và tác động tự nhiên:

• Ngâm chân với nước muối ấm và thảo dược: Đây là cách tốt nhất để thông kinh hoạt lạc, giúp ấm chân, tán hàn và tăng cường tuần hoàn máu. Phù hợp cho người bị đau do lạnh hoặc mang giày chật.
• Xoa bóp day ấn huyệt: Sử dụng lực từ ngón tay tác động nhẹ nhàng lên các huyệt đạo như Dũng tuyền, Thái xung, Giải khê giúp thư giãn cân cơ, giảm đau hiệu quả.
• Chế độ vận động: Nên ưu tiên các môn thể thao nhẹ nhàng như Yoga, bơi lội thay vì chạy bộ cường độ cao khi đang có triệu chứng đau.
• Lựa chọn giày dép: Nên chọn loại giày có độ đàn hồi tốt, vừa vặn để giảm áp lực cơ học lên các khớp xương.

Phòng ngừa và nhận diện thời điểm cần thăm khám

Việc phòng ngừa đóng vai trò then chốt trong chăm sóc sức khỏe xương khớp. Chúng ta nên duy trì cân nặng hợp lý, bổ sung thực phẩm giàu canxi và vitamin, đồng thời hạn chế các chất kích thích như rượu bia vốn dễ làm tích tụ thấp nhiệt trong cơ thể.

Cần tìm gặp chuyên gia y tế khi nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Cơn đau dữ dội, không thuyên giảm sau 3 ngày tự chăm sóc.
• Triệu chứng sưng nóng, đỏ rực và có dấu hiệu ứ mủ tại khớp.
• Ớn lạnh, sốt cao, mệt mỏi toàn thân.
• Khó khăn nghiêm trọng trong việc đứng vững hoặc di chuyển.

Đau khớp bàn chân tuy không phải lúc nào cũng nguy hiểm tính mạng nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống. Hiểu đúng căn nguyên theo Đông y giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn để bảo vệ sức khỏe đôi chân – nền tảng nâng đỡ cả cơ thể.

Nếu bà con đang gặp các vấn đề về đau nhức khớp bàn chân lâu ngày không cải thiện, cần được tư vấn về lộ trình điều dưỡng phù hợp theo y lý cổ truyền, vui lòng liên hệ trực tiếp qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773 để được hỗ trợ cụ thể.