Hay Buồn Nôn Khan Là Bệnh Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Điều Trị

Hay bị buồn nôn khan là cảm giác thường xuyên buồn nôn nhưng không có dịch nôn trào ra ngoài. Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, đây không đơn thuần là phản ứng cơ học mà là hệ quả của tình trạng khí cơ nghịch loạn, tỳ vị hư hàn hoặc can khí uất kết. Việc xác định rõ nguyên nhân không chỉ giúp cắt cơn khó chịu mà còn là chìa khóa để điều chỉnh lại sự cân bằng âm dương trong cơ thể.

Hay buồn nôn khan là bệnh gì? Nhận diện dưới góc độ Đông – Tây y

Triệu chứng buồn nôn khan xảy ra khi cơ thể có cảm giác thôi thúc muốn nôn và cố gắng để nôn nhưng lại không có dịch trào ngược. Tình trạng này diễn ra khá phổ biến do nguyên nhân sinh lý hoặc bệnh lý.

Về mặt sinh lý bệnh hiện đại, nôn khan xảy ra khi cơ hoành co thắt và đường thở đóng lại, tạo ra áp lực đẩy ngược nhưng chưa đủ để tống xuất thức ăn. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, đây có thể là dấu hiệu của bệnh đường tiêu hoá, rối loạn chức năng thần kinh hoặc vấn đề tại tuyến tụy.

Trong Đông y, nôn khan được gọi là chứng “Ố nghịch” hoặc “Nôn không vật”. Nguyên nhân cốt lõi thường nằm ở việc “Vị khí thượng nghịch”. Theo lẽ tự nhiên, vị khí (khí của dạ dày) phải giáng xuống để đưa thức ăn đi xuống đại tràng. Khi tỳ vị bị tổn thương hoặc có yếu tố ngoại tà xâm nhập, vị khí không giáng mà lại nghịch hướng đi lên, gây ra cảm giác buồn nôn, nôn khan.

Mặc dù triệu chứng xảy ra ở mọi đối tượng nhưng tỷ lệ nôn khan cao nhất thường là ở phụ nữ mang thai và người bệnh đang được điều trị ung thư do sự xáo trộn mạnh mẽ về nội tiết và khí huyết.

Đáng chú ý: ăn vào buồn nôn – có thể là triệu chứng bệnh nguy hiểm

Nguyên nhân gây hay buồn nôn khan

Để giải mã hiện tượng hay buồn nôn khan là bệnh gì, chúng ta cần xem xét cả tác động tâm lý hiện đại lẫn sự mất cân bằng tạng phủ theo cổ học:

1. Do stress, áp lực tâm lý (Can khí phạm Vị)

Tây y khẳng định ruột và hệ thần kinh có mối liên kết chặt chẽ thông qua trục não – ruột. Khi căng thẳng, các dây thần kinh kích thích co thắt dạ dày bất thường.

Dưới lăng kính Đông y, đây chính là tình trạng “Can khí uất kết”. Can (gan) chủ về sơ tiết, điều đạt khí huyết. Khi tâm lý bất ổn, lo âu, Can khí bị dồn nén, uất ức rồi “xâm lấn” sang Vị (dạ dày). Hệ quả là Vị mất đi khả năng giáng nạp, gây ra buồn nôn khan, kèm theo cảm giác đầy chướng, tức ngực sườn.

2. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Trào ngược dạ dày thực quản là nguyên nhân hàng đầu gây nôn khan. Khi axit dạ dày trào ngược lên thực quản, nó kích thích niêm mạc và các dây thần kinh tại đây, gây phản xạ nôn.

Đông y gọi đây là chứng “Vị khí nghịch”. Nguyên nhân thường do ăn uống thất điều (ăn quá nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ) tạo ra nhiệt ở dạ dày hoặc do Tỳ Vị hư hàn khiến thức ăn không tiêu hóa hết, tích tụ lại thành “đàm ẩm”, đẩy khí ngược lên trên.

3. Tác dụng phụ của thuốc Tây

Các loại thuốc điều trị trầm cảm, chống lo âu thường chứa các hoạt chất kích thích hệ thần kinh trung ương, từ đó gián tiếp làm tăng co bóp cơ trơn dạ dày. Điều này tương ứng với việc sử dụng các vị thuốc quá “đắng” hoặc “hàn” trong thời gian dài làm tổn thương Vị khí, gây ra các cơn nôn khan khó chịu.

4. Vấn đề tại tuyến tụy và các tạng phụ

Với nam giới, nôn khan thường xuyên có thể cảnh báo viêm tụy, nhất là ở người uống nhiều rượu bia. Rượu là chất “đại nhiệt”, khi đi vào cơ thể sẽ thiêu đốt tân dịch, làm thấp nhiệt tích tụ tại vùng trung tiêu, gây đau đớn và nôn mửa liên tục.

5. Ốm nghén ở phụ nữ mang thai

Trong 3 tháng đầu, sự thay đổi huyết học và nội tiết khiến mạch xung bị ảnh hưởng. Khí huyết dồn về nuôi dưỡng thai nhi làm Vị khí bị xáo trộn, gây ra chứng nôn nghén. Đông y thường dùng các vị thuốc kiện tỳ, an thai để điều chỉnh tình trạng này.

Tìm hiểu thêm: ốm nghén nặng – nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

Giải pháp điều trị hay buồn nôn khan hiệu quả

Tùy vào mức độ và nguyên nhân, người bệnh có thể lựa chọn các phương pháp can thiệp khác nhau. Tuy nhiên, xu hướng kết hợp Đông – Tây y đang cho thấy hiệu quả bền vững nhất.

Can thiệp Y tế hiện đại

Khi cơn nôn khan diễn ra dữ dội, các bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống nôn như Promethazine hoặc Ondansetron để ức chế dẫn truyền thần kinh nhanh chóng. Trong trường hợp mất nước nặng, việc tiêm truyền tĩnh mạch (IV) là bắt buộc để cân bằng điện giải.

Liệu pháp Đông y và Mẹo dân gian tại nhà

Để giải quyết tận gốc, Đông y chú trọng vào việc bồi bổ tạng phủ và điều hòa khí cơ:

• Sử dụng thảo dược tự nhiên: Gừng tươi (Sinh khương) là “thánh dược” trong điều trị nôn mửa. Gừng có tính ấm, vị cay, giúp tán hàn, tiêu đàm, giáng nghịch rất tốt. Bạn có thể uống trà gừng ấm hoặc ngậm vài lát gừng khi thấy buồn nôn.
• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Nên ưu tiên các món ăn thanh đạm, dễ tiêu như cháo, súp. Tránh các thực phẩm “phong nhiệt” như đồ chiên rán, cay nóng vì chúng làm tăng hỏa khí tại dạ dày.
• Liệu pháp tinh thần: Giữ tâm thế bình hòa, tránh lo âu quá độ để Can khí được sơ thông, không phạm vào Vị.
• Hạn chế vận động mạnh sau ăn: Hãy dành khoảng 30 phút đi bộ nhẹ nhàng để giúp tỳ vị vận hóa thức ăn tốt hơn, tránh tình trạng ứ trệ gây nghịch khí.

Khi nào cần đến gặp bác sĩ ngay?

Mặc dù đa số nôn khan là lành tính, nhưng nếu triệu chứng đi kèm các dấu hiệu “báo động đỏ” sau đây, bạn không nên chủ quan vì có thể đây là biểu hiện của các bệnh về gan, thận, nhiễm trùng hoặc ung thư:

• Đau đầu dữ dội hoặc cổ cứng.
• Nôn khan nhưng dịch nôn có kèm máu hoặc màu sẫm bất thường.
• Sốt cao trên 39 độ C không giảm.
• Đau bụng vùng thượng vị hoặc hạ sườn dữ dội.
• Tim đập nhanh, thở dốc, tinh thần bất ổn.

Việc hiểu rõ cơ thể và lắng nghe từng nhịp điệu của tạng phủ là cách tốt nhất để phòng bệnh. Đừng để những cơn buồn nôn khan nhỏ nhặt ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và tinh thần của bạn. Hãy chủ động thăm khám để có hướng điều trị bảo tồn tinh hoa y học, mang lại sức khỏe ổn định lâu dài.

Có thể bạn chưa biết

• 11+ thuốc chữa trào ngược dạ dày thực quản tốt nhất
• đau thượng vị buồn nôn là dấu hiệu của bệnh gì? cách điều trị