Loét Thực Quản – Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Nhận Biết Và Điều Trị

Loét thực quản là một vấn đề sức khỏe nguy hiểm, khiến cho việc ăn uống và nuốt thức ăn trở nên đau đớn và khó khăn. Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, đây không chỉ là tổn thương tại chỗ mà còn là hệ quả của sự mất cân bằng giữa các tạng phủ, đặc biệt là Tỳ, Vị và Can. Đây là tình trạng cần được chăm sóc và điều trị kịp thời để tránh các biến chứng nghiêm trọng.

Bệnh loét thực quản là gì?

Loét thực quản là những vết loét hình thành trên lớp niêm mạc của thực quản, ống cơ nối cổ họng với dạ dày. Khi bị loét, lớp niêm mạc bị tổn thương và viêm loét, có thể gây ra các triệu chứng khó chịu như đau đớn và khó nuốt.

Nguyên nhân gây bệnh theo sự kết hợp Đông – Tây Y

Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây loét. Dưới góc nhìn khoa học, khi cơ vòng thực quản dưới bị yếu, axit dạ dày trào ngược gây bỏng niêm mạc. Đông y gọi đây là chứng “Vị khí nghịch”. Thay vì đi xuống để tiêu hóa, khí của dạ dày lại đẩy ngược lên phía trên, mang theo “hỏa” làm hư hao phần thực quản.
• Nhiễm trùng: Các loại vi khuẩn (như H.pylori), nấm và virus tấn công niêm mạc. Y học cổ truyền coi đây là sự xâm nhập của “Thấp nhiệt tà” từ bên ngoài vào cơ thể khi chính khí (sức đề kháng) bị suy giảm.
• Thuốc Tây y: Một số loại thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) có thể gây kích ứng thực quản. Việc lạm dụng thuốc lâu ngày dễ làm tổn thương đến Tỳ vị, gây ra tình trạng huyết ứ, khiến máu huyết lưu thông kém tại niêm mạc và hình thành vết loét.
• Lối sống (Rượu bia, thuốc lá): Đây là những tác nhân cực kỳ độc hại, chứa nhiều nhiệt độc. Rượu bia thuộc tính nhiệt, khi vào cơ thể sẽ làm “Vị hỏa” bùng phát, đốt cháy tân dịch, làm niêm mạc thực quản trở nên khô khốc và dễ bị loét hơn.

Dấu hiệu nhận biết theo biện chứng luận trị

Các dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Đau khi nuốt (Thực đạo thống): Cơn đau có thể cảm thấy như nóng rát, bỏng hoặc nhói. Trong Đông y, đây là biểu hiện của “Hỏa nhiệt” đang thiêu đốt tại chỗ. Cảm giác đau tăng lên khi nuốt thức ăn nóng hoặc đặc là do thức ăn ma sát vào vùng niêm mạc đang bị “huyết ứ”.
• Khó nuốt (Ngạnh nghẹn): Cảm giác như thức ăn mắc kẹt ở cổ họng hoặc ngực. Đây điển hình là chứng “Khí trệ”, do khí không thông suốt dẫn đến tình trạng bế tắc trong thực quản.
• Ợ nóng và ợ chua: Biểu hiện của Vị hỏa bốc lên, axit dạ dày trào ngược mang theo vị chua (thuộc Can) và cảm giác nóng (thuộc Hỏa).
• Buồn nôn và nôn: Nếu nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, Đông y gọi là chứng “Vị nhiệt bức huyết vọng hành”, hỏa quá mạnh làm vỡ các mạch máu tại vết loét.

Có thể bạn quan tâm: Barrett thực quản là gì? Hình ảnh, dấu hiệu và cách điều trị

Loét thực quản có nguy hiểm không?

Loét thực quản có thể nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Dưới đây là những biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra:

• Chảy máu đường tiêu hóa: Vết loét ăn sâu vào mạch máu gây xuất huyết.
• Thủng thực quản: Một tình trạng y tế khẩn cấp đe dọa tính mạng.
• Hẹp thực quản: Quá trình lành thương hình thành sẹo gây co rút thực quản.
• Ung thư thực quản: Nguy cơ này rất cao ở những người bị viêm loét tái phát nhiều lần mà không được xử lý dứt điểm “gốc rễ” của bệnh.

Bên cạnh đó, việc cơ thể không hấp thụ được dưỡng chất do đau đớn khi ăn dẫn đến Hư lao (suy nhược cơ thể), Khí huyết lưỡng hư (thiếu máu, mệt mỏi), làm sức đề kháng ngày càng suy kiệt.

Phương pháp chẩn đoán loét thực quản

Hiện nay, sự kết hợp giữa chẩn đoán lâm sàng của Y học cổ truyền (vọng, văn, vấn, thiết) và các kỹ thuật hiện đại của Tây y giúp mang lại kết quả chính xác nhất:

• Nội soi thực quản (EGD): Giúp quan sát trực tiếp vết loét, xác định vị trí và mức độ tổn thương của niêm mạc.
• Chụp X-quang thực quản với thuốc cản quang: Phát hiện các điểm loét hoặc vùng hẹp thực quản.
• Xét nghiệm máu: Kiểm tra tình trạng nhiễm trùng hoặc sự hiện diện của vi khuẩn H.pylori.
• Sinh thiết: Lấy mẫu mô tại vết loét để loại trừ nguy cơ ác tính.

Biện pháp điều trị loét thực quản

1. Sử dụng thuốc Tây y

Tây y tập trung vào việc giảm nhanh các triệu chứng đau rát và bảo vệ niêm mạc tức thời:

• Thuốc giảm axit (Antacids, PPIs): Giúp trung hòa hoặc ức chế sản sinh axit dạ dày, ngăn không cho axit tiếp tục tấn công vết loét.
• Thuốc bảo vệ niêm mạc: Tạo lớp màng bao phủ vết loét, giúp niêm mạc có thời gian hồi phục.
• Thuốc kháng sinh: Sử dụng khi có sự xâm nhập của vi khuẩn.

2. Hướng điều trị bằng Đông y và Nam dược

Khác với việc chỉ cắt triệu chứng, Đông y hướng tới việc “Sơ can – Bình vị – Giáng nghịch”. Việc sử dụng các thảo dược quý như Chè dây (chứa hoạt chất Flavonoid giúp kháng viêm, làm lành vết loét), Bố chính sâm (bồi bổ Tỳ vị, tăng cường tân dịch) hay Ô tặc cốt (trung hòa axit tự nhiên) mang lại hiệu quả bền vững.

3. Biện pháp hỗ trợ tại nhà và lối sống

Để hỗ trợ quá trình “phục hưng” sức khỏe thực quản, người bệnh cần tuân thủ:

• Chế độ ăn uống: Chia nhỏ bữa ăn, không ăn quá no trước khi đi ngủ. Nên ưu tiên các món thanh đạm, dễ tiêu hóa để tránh làm “Vị quản” quá tải.
• Tư thế: Giữ tư thế thẳng khi ăn và không nằm ngay sau khi ăn để tránh hiện tượng Vị khí nghịch lên.
• Tâm lý: Tránh căng thẳng, uất ức vì “Can khí uất” là nguồn cơn của mọi sự trào ngược và viêm loét.

Phòng ngừa loét thực quản

Phòng bệnh hơn chữa bệnh, việc bảo vệ thực quản cần được thực hiện hàng ngày:

• Dưỡng sinh: Tập luyện thiền hoặc Yoga để cân bằng âm dương và giải tỏa stress.
• Dinh dưỡng: Hạn chế tối đa thực phẩm cay nồng, chua và các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá.
• Kiểm soát cân nặng: Giảm áp lực lên ổ bụng và thực quản bằng việc duy trì cân nặng hợp lý.

Loét thực quản có thể gây đau đớn, khó chịu nhưng hoàn toàn có thể cải thiện và ổn định lâu dài nếu bà con biết cách lắng nghe cơ thể mình. Hãy kết hợp giữa khoa học hiện đại và tinh hoa Y học cổ truyền để tìm lại sự bình yên cho hệ tiêu hóa.

Có thể bạn quan tâm:

• Viêm thực quản – Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị
• Trào ngược dịch mật là gì, có tự khỏi không, làm sao chữa?