Dấu Hiệu Trào Ngược Dạ Dày Khi Mang Thai Và Cách Khắc Phục

Trào ngược dạ dày khi mang thai là vấn đề mà rất nhiều mẹ bầu gặp phải. Theo góc nhìn Đông y, đây là tình trạng tỳ vị hư hàn hoặc can khí uất kết, khiến khí cơ nghịch loạn. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu mà còn tác động xấu đến sức khỏe thai kỳ nếu không được điều phối đúng cách.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày khi mang thai dưới góc nhìn chuyển hóa

Trong thời kỳ mang thai, cơ thể phụ nữ trải qua những biến đổi lớn về cả thể chất lẫn tinh huyết. Y học cổ truyền gọi tình trạng trào ngược dạ dày trong thai kỳ là chứng “vị khí thượng nghịch”. Thay vì giáng xuống để chuyển hóa thức ăn, khí của dạ dày lại đẩy ngược lên trên, kéo theo dịch vị và thức ăn dở dang.

Dưới đây là sự kết hợp giải thích giữa cơ chế sinh lý hiện đại và biện chứng Đông y về nguyên nhân gây bệnh:

• Sự biến đổi của nội tiết và khí huyết: Tây y ghi nhận sự tăng sản sinh hormone relaxin làm giãn cơ thắt thực quản và chậm co bóp dạ dày. Dưới góc nhìn Đông y, đây là lúc cơ thể tập trung huyết mạch để nuôi dưỡng thai nhi, dẫn đến “huyết bất túc” tại tỳ vị, khiến công năng vận hóa của dạ dày suy yếu, thức ăn đình trệ sinh ra hư hỏa đẩy ngược lên trên.
• Áp lực từ thai nhi (Tử cung chèn ép): Khi thai nhi phát triển lớn, tử cung mở rộng gây sức ép cơ học lên dạ dày. Trong Đông y, điều này được hiểu là thai nhi làm cản trở đường vận hành của khí cơ, khiến trung tiêu bị bế tắc, vị khí không thể thông giáng mà phải nghịch hành.
• Thói quen ăn uống và tính vị thực phẩm: Việc thèm đồ chua, cay trong thai kỳ vô tình nạp quá nhiều thực phẩm có tính acid hoặc tính nhiệt. Điều này làm mất cân bằng âm dương tại dạ dày, kích thích hỏa tự sinh, thiêu đốt tân dịch và làm trầm trọng hơn tình trạng trào ngược.
• Yếu tố tâm lý (Can khí uất kết): Sự mệt mỏi, căng thẳng của mẹ bầu khiến “Can khí uất kết”. Theo ngũ hành, Can mộc khắc Tỳ thổ, khi gan uất ức sẽ quay sang tấn công dạ dày, gây ra các cơn đau tức và trào ngược dữ dội hơn.

Dấu hiệu nhận biết trào ngược dạ dày khi mang thai

Các triệu chứng trào ngược ở mẹ bầu thường rõ rệt và gây mệt mỏi hơn bình thường do cơ thể đang trong trạng thái nhạy cảm. Chị em cần phân biệt rõ để không nhầm lẫn với ốm nghén thông thường:

Ợ hơi, ợ nóng (Vị nhiệt thượng tiết)

Đây là biểu hiện điển hình của tình trạng nhiệt khí ở dạ dày bốc lên. Tình trạng này phát sinh bất kể lúc no hay đói. Cảm giác nóng rát dọc từ thượng vị lên cổ họng chính là do acid (dịch vị) làm bỏng rát niêm mạc, để lại vị chua miệng dai dẳng – dấu hiệu của ợ nóng.

Buồn nôn và nôn (Vị khí nghịch)

Sự trào ngược không chỉ mang theo acid mà còn cả các chất chưa tiêu hóa hết. Khi vị khí nghịch lên quá mạnh sẽ gây kích thích họng, tạo phản xạ nôn. Khác với nôn do nghén (thường vào buổi sáng), nôn do trào ngược thường đi kèm với cảm giác nóng rát và xuất hiện sau khi ăn.

Đau tức vùng ngực và thượng vị (Khí trệ tâm ngực)

Khi thai nhi lớn, dạ dày bị đẩy lên cao, diện tích tiếp xúc của acid với thực quản tăng lên. Cảm giác đè nén, co thắt vùng ngực thực chất là hiện tượng khí bị ứ trệ không thông. Nhiều mẹ bầu còn cảm thấy đau lan ra sau lưng, đây là dấu hiệu cho thấy kinh mạch vùng ngực đang bị tác động mạnh bởi dịch vị trào ngược.

Bên cạnh đó, mẹ bầu có thể thấy miệng tiết nhiều nước bọt (phản ứng tự nhiên để trung hòa acid), khản họng, ho khan do “phế” bị ảnh hưởng bởi nhiệt từ dạ dày bốc lên.

Trào ngược dạ dày khi mang thai có nguy hiểm không?

Dưới góc độ y học, trào ngược khi mang thai phần lớn là cơ năng và sẽ thuyên giảm sau sinh. Tuy nhiên, nếu để tình trạng này kéo dài mà không điều tiết, “hỏa” của dạ dày sẽ gây tổn thương thực thể:

• Viêm thực quản: Dịch vị có tính ăn mòn cao làm tổn thương niêm mạc, gây viêm loét.
• Hẹp thực quản: Quá trình viêm đi viêm lại tạo thành sẹo cứng, cản trở đường ăn uống.
• Barrett thực quản: Sự biến đổi tế bào do tiếp xúc lâu ngày với acid, tiềm ẩn nguy cơ ung thư.
• Suy nhược cơ thể: Trào ngược gây mất ngủ, chán ăn, dẫn đến khí huyết kém, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi do thiếu dưỡng chất.

Cách khắc phục trào ngược dạ dày an toàn cho mẹ bầu

Vì đang mang thai, việc dùng thuốc Tây thường bị hạn chế để bảo vệ thai nhi. Đông y ưu tiên các phương pháp điều hòa tự nhiên, ôn nhu để “an vị, dưỡng tỳ”.

1. Sử dụng thảo dược có tính vị phù hợp

Các bài thuốc dân gian sử dụng thảo mộc tự nhiên thường có tính ôn, giúp trung hòa acid và làm dịu niêm mạc dạ dày rất tốt.

Sử dụng Gừng tươi (Sinh khương):

Gừng có vị cay, tính ấm, vào kinh tỳ, vị, phế. Nó có tác dụng “giáng nghịch, chỉ nôn” (đẩy khí xuống và ngăn nôn mửa) rất hiệu quả. Hoạt chất trong gừng giúp kháng viêm, trung hòa acid dịch vị một cách tự nhiên.

Cách dùng: Lấy 50g gừng tươi rửa sạch, thái lát, hãm với 250ml nước sôi. Uống từng ngụm nhỏ khi còn ấm để làm ấm bụng và dịu thực quản.

Tinh bột nghệ và Mật ong:

Nghệ có hoạt chất Curcumin giúp chống viêm, nhanh lành vết loét. Trong Đông y, nghệ giúp hành khí, phá huyết ứ, rất tốt cho tiêu hóa. Mật ong có tính bình, giúp nhuận tràng, bao bọc niêm mạc dạ dày khỏi sự tấn công của acid.

Cách dùng: Pha 3 muỗng tinh bột nghệ với 2 muỗng mật ong, chia uống 3 lần mỗi ngày trước bữa ăn.

Sử dụng Nha đam (Lô hội):

Nha đam có tính hàn, giúp thanh nhiệt dạ dày, giảm ngay cảm giác nóng rát (ợ nóng). Nó giúp cân bằng lại trạng thái “vị hỏa vượng” ở mẹ bầu.

Cách dùng: Dùng phần thịt nha đam xay nhuyễn trộn mật ong. Lưu ý mẹ bầu chỉ dùng lượng nhỏ và không dùng quá thường xuyên vì tính hàn của nha đam có thể gây nhuận tràng quá mức.

Hữu ích: Gợi ý 3 cách dùng nha đam chữa đau dạ dày hiệu quả nhất

Dùng Trà hoa cúc:

Hoa cúc giúp thanh can, minh mục, an thần. Khi “Can” được xoa dịu, nó sẽ không “phạm” vào dạ dày, từ đó giảm co thắt và trào ngược. Trà hoa cúc cũng hỗ trợ tốt cho hội chứng ruột kích thích.

2. Điều hòa khí cơ bằng Xoa bóp bấm huyệt

Đây là phương pháp tác động vào hệ thống kinh lạc để điều chỉnh công năng tạng phủ mà không cần dùng thuốc, rất an toàn cho phụ nữ mang thai.

Các huyệt vị chủ chốt giúp thông giáng vị khí bao gồm:

• Huyệt Túc tam lý: Huyệt vị quan trọng nhất để bồi bổ Tỳ vị, giúp tiêu hóa tốt.
• Huyệt Nội quan: Giúp khoan hung lý khí, đặc trị buồn nôn và nôn.
• Huyệt Thái xung: Giúp sơ can giải uất, giảm căng thẳng – nguyên nhân gây trào ngược.
• Huyệt Trung quản: Huyệt hội của các phủ, tác động trực tiếp lên vùng dạ dày.

3. Tiết chế ăn uống – Dưỡng sinh tỳ vị

Trong Đông y, “bệnh tòng khẩu nhập”, việc ăn uống đúng cách chính là bài thuốc quý nhất để trị bệnh trào ngược:

• Chia nhỏ bữa ăn: Không để dạ dày quá đầy (gây áp lực) hoặc quá trống (acid tự do gây hại).
• Ăn chậm nhai kỹ: Giúp thức ăn được hòa trộn kỹ với nước bọt (có tính kiềm), hỗ trợ dạ dày giảm tải công việc.
• Tránh thực phẩm kích thích: Đồ cay nóng (tạo thêm hỏa), đồ chua (thêm acid), đồ chiên rán (khó tiêu gây đình trệ khí).
• Bổ sung rau xanh: Giúp nhuận tràng, thông suốt đường tiêu hóa dưới, từ đó giảm áp lực đẩy ngược lên trên.

Đọc ngay: Hướng dẫn xây dựng chế độ ăn uống cho người trào ngược dạ dày

4. Duy trì lối sống lành mạnh

Điều tiết lối sống chính là cách để giữ cho “khí” trong cơ thể được lưu thông ổn định:

• Ngủ đủ giấc, đúng giờ: Giúp cơ thể phục hồi khí huyết.
• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ hoặc yoga giúp tăng cường nhu động ruột, hỗ trợ “thông giáng” vị khí.
• Giữ tinh thần lạc quan: Tránh lo âu để Can khí được thư thái, không gây áp lực lên Tỳ vị.
• Tư thế ngủ: Kê cao gối hoặc nằm nghiêng trái để thực quản cao hơn dạ dày, ngăn chặn dịch vị trào ngược về đêm.

Đừng bỏ lỡ

• Mách bạn cách chữa trào ngược dạ dày bằng nghệ hiệu quả nhất
• Hướng dẫn cách làm sạch họng khi bị trào ngược dạ dày