Co Thắt Thực Quản – Nguyên Nhân Và Cách Điều Trị Tốt Nhất

Co thắt thực quản là tình trạng các bó cơ tại ống dẫn thức ăn co bóp bất thường, không theo sự kiểm soát của cơ thể. Tình trạng này không chỉ gây đau đớn dữ dội mà còn cản trở trực tiếp đến quá trình nạp dưỡng chất, khiến người bệnh gặp khó khăn khi nuốt. Việc nhận biết sớm và can thiệp kịp thời là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Co thắt thực quản dưới góc nhìn y học

Theo y học hiện đại, co thắt thực quản là một dạng rối loạn vận động, xảy ra khi các cơ trơn thực quản hoạt động thiếu phối hợp, tạo ra các cơn co bóp mạnh mẽ gây đau thắt vùng ngực. Điều này khiến thực phẩm không thể di chuyển trơn tru xuống dạ dày.

Dưới lăng kính của Y học cổ truyền (YHCT), thực quản thuộc hệ thống “Thực đạo”. Tình trạng co thắt này thường liên quan mật thiết đến sự rối loạn của “Khí”. Khi can khí uất kết, khí trệ không thông hoặc vị khí nghịch lên trên sẽ gây ra cảm giác nghẹn, đau, khó nuốt. Trong Đông y, chứng bệnh này thường được xếp vào phạm vi chứng “Mai hạch khí” hoặc “Ế cách”.

Y học phân loại co thắt thực quản thành hai dạng chính:

• Co thắt thực quản lan tỏa: Các cơn co thắt không phối hợp xảy ra đồng thời ở nhiều đoạn thực quản, thường gây đau và nôn thức ăn.
• Co thắt thực quản cục bộ (Thực quản Jackhammer): Cơn co thắt có cường độ rất mạnh, kéo dài toàn bộ thực quản, gây đau đớn dữ dội và dễ dẫn đến trào ngược.

Tham khảo: Bị rối loạn tiêu hóa nên ăn gì tránh thực phẩm nào tốt?

Nguyên nhân gây co thắt thực quản: Khi “Khí” và “Cơ” mất cân bằng

Y học hiện đại vẫn chưa xác định được nguyên nhân cốt lõi duy nhất, nhưng ghi nhận bệnh thường gặp ở người từ 60-80 tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa các yếu tố sinh lý và tâm lý đóng vai trò quan trọng.

Các yếu tố nguy cơ dẫn đến khởi phát cơn co thắt:

• Kích thích nhiệt độ và hóa chất: Sử dụng đồ ăn quá nóng, quá lạnh hoặc các chất kích thích như rượu vang đỏ làm niêm mạc thực quản bị kích ứng.
• Hệ quả từ bệnh lý dạ dày: Hội chứng trào ngược dạ dày thực quản (GERD) khiến acid bào mòn thực quản, gây sẹo hẹp và co thắt.
• Tác động ngoại khoa: Biến chứng sau phẫu thuật vùng ngực, cổ hoặc xạ trị điều trị ung thư.
• Yếu tố tâm chí: Thường xuyên lo âu, trầm cảm gây rối loạn thần kinh thực vật, dẫn đến co thắt cơ trơn.

Theo Đông y, đây chính là tình trạng “Nội thương thất tình”. Khi lo lắng quá độ, tỳ vị tổn thương, thấp trệ sinh đàm, đàm khí kết tụ ở họng gây khó nuốt, co thắt.

Dấu hiệu nhận biết: Đừng nhầm lẫn với bệnh tim mạch

Triệu chứng điển hình nhất là đau ngực dữ dội, dễ nhầm lẫn với một cơn đau thắt ngực do bệnh tim. Tuy nhiên, điểm khác biệt thường nằm ở sự liên quan đến quá trình ăn uống:

• Đau thắt vùng sau xương ức: Cảm giác bị đè nén, ép chặt, có khi lan ra sau lưng hoặc lên cổ.
• Nuốt nghẹn, nuốt vướng: Cảm giác có khối u vướng ở cổ họng dù thực tế không có (Mai hạch khí).
• Trào ngược dịch vị: Thức ăn chưa tiêu hóa hoặc acid dạ dày chảy ngược lên họng, gây ợ chua, ợ nóng.
• Cơn đau khởi phát sau khi ăn: Đặc biệt là sau khi dùng đồ uống quá nóng hoặc quá lạnh.

Nếu xuất hiện cơn đau kèm khó thở hoặc đau lan xuống cánh tay, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để loại trừ nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Chẩn đoán co thắt thực quản theo y học hiện đại

Để đưa ra phác đồ điều trị chính xác, các bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng nhằm đánh giá vận động của thực quản:

• Nội soi thực quản: Quan sát trực tiếp niêm mạc để phát hiện viêm nhiễm hoặc sẹo hẹp.
• Đo áp lực thực quản (Manometry): Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán, giúp đo lường sức mạnh và sự phối hợp của các cơ thực quản khi nuốt.
• Chụp X-quang thực quản có cản quang: Theo dõi đường đi của chất lỏng để phát hiện các đoạn co thắt bất thường.
• Theo dõi pH thực quản: Xác định xem trào ngược acid có phải là tác nhân gây co thắt hay không.

Xem ngay: Đau dạ dày có uống nước cam được không? Lợi hay hại?

Các biện pháp điều trị: Kết hợp tinh hoa Đông – Tây Y

Mục tiêu điều trị là làm thư giãn cơ trơn thực quản, giảm đau và giúp quá trình nuốt trở lại bình thường.

1. Thay đổi lối sống và chế độ ăn uống (Phòng bệnh hơn chữa bệnh)

Trong Đông y, “Dưỡng sinh” đóng vai trò quan trọng nhất. Một chế độ ăn uống khoa học sẽ giúp giảm bớt gánh nặng cho Tỳ Vị và thực quản:

• Lựa chọn thực phẩm: Ưu tiên thức ăn ấm, mềm, dễ tiêu. Tránh xa rượu vang, đồ uống có gas và các thực phẩm quá cay nóng hoặc lạnh buốt.
• Thói quen ăn uống: Chia nhỏ bữa ăn, nhai kỹ để giảm áp lực lên thực quản. Không nằm ngay sau khi ăn để tránh trào ngược.
• Kiểm soát cân nặng: Giảm béo phì giúp giảm áp lực lên cơ vòng thực quản dưới.

2. Biện pháp hỗ trợ từ thảo dược thiên nhiên

Sử dụng các loại dược liệu có tính chất hành khí, giải uất, bình can là hướng đi an toàn và hiệu quả lâu dài:

• Tinh dầu bạc hà: Chứa các hoạt chất giúp làm giãn cơ trơn một cách tự nhiên. Một vài giọt tinh dầu bạc hà pha nước ấm có thể giúp thực quản thư giãn trước bữa ăn.
• Cam thảo: Có tác dụng hoãn cấp, chỉ thống, giúp làm dịu các cơn co thắt cơ trơn thực quản và bảo vệ niêm mạc dạ dày.

3. Điều trị bằng thuốc Tây y

Tùy vào mức độ, bác sĩ có thể chỉ định các nhóm thuốc:

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI) hoặc kháng H2: Nếu co thắt do trào ngược acid gây ra.
• Thuốc chẹn kênh canxi: Giúp làm giãn các cơ trơn trong thực quản.
• Tiêm Botulinum: Một phương pháp can thiệp nhanh giúp làm liệt tạm thời các cơ đang co thắt mạnh, thường có hiệu quả trong vài tháng.

4. Can thiệp ngoại khoa

Khi các biện pháp nội khoa không đem lại kết quả, phẫu thuật sẽ được cân nhắc:

• Phẫu thuật cắt cơ (Heller Myotomy): Cắt bỏ một phần cơ ở đầu dưới thực quản để giảm lực co thắt, giúp thức ăn đi xuống dạ dày dễ dàng hơn.
• Phẫu thuật nội soi qua đường miệng (POEM): Một kỹ thuật hiện đại, ít xâm lấn để tiếp cận và xử lý vùng cơ bị co thắt.

Co thắt thực quản tuy không phải là bệnh lý đe dọa tính mạng tức thời nhưng nếu kéo dài sẽ gây suy nhược cơ thể và ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý. Việc kết hợp giữa điều trị triệu chứng của Tây y và điều trị gốc rễ “Khí – Huyết” của Đông y, cùng với một lối sống lành mạnh, chính là “chìa khóa vàng” để đẩy lùi căn bệnh này. Hãy lắng nghe cơ thể và thăm khám sớm để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa của chính mình.

Có thể bạn quan tâm

• Ăn không tiêu buồn nôn có nguy hiểm không – cách khắc phục
• Các loại thuốc chống co thắt dạ dày – giảm đau hiệu quả