Nhọt – Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị Nhanh Nhất

Nhọt là gì? Góc nhìn từ Đông và Tây y

Nhọt là tình trạng nhiễm trùng sâu bên trong da có liên quan đến các nang lông, còn có thể gọi là nhiễm trùng da tụ cầu. Nhọt xuất hiện tại một vị trí gây sưng đỏ, đau nhức, có thể để lại sẹo trên da và dễ dàng lây nhiễm sang các bộ phận khác trên cơ thể. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng của bệnh nhọt và cách điều trị hiệu quả.

Theo y học hiện đại, nhọt là một dạng áp-xe da do vi khuẩn tấn công. Tuy nhiên, dưới nhãn quan của Y học cổ truyền (YHCT), nhọt được xếp vào chứng “Thương sang” hoặc “Đinh độc”. Đây không đơn thuần là bệnh ngoài da mà là hệ quả của tình trạng hỏa độc tích tụ, cơ thể bị phong nhiệt bên ngoài xâm nhập kết hợp với tình trạng huyết nhiệt bên trong gây nên.

Nguyên nhân gây ra nhọt

Về mặt sinh lý bệnh học, nhọt xảy ra khi vi khuẩn Staphylococus (tụ cầu khuẩn) xâm nhập thông qua các vết xước hoặc vùng da bị tổn thương. Vi khuẩn đi sâu vào nang lông, gặp điều kiện thuận lợi sẽ nhân bản, gây viêm nhiễm và tạo mủ.

Tuy nhiên, Y học cổ truyền còn đào sâu vào “môi trường” cho vi khuẩn phát triển. Nguyên nhân gây nhọt được chia làm các thể chính:

• Ngoại cảm nhiệt độc: Do môi trường sống ô nhiễm, nắng nóng gay gắt hoặc vệ sinh kém khiến hỏa độc từ bên ngoài xâm nhập vào lỗ chân lông.
• Nội thương huyết nhiệt: Ăn quá nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ, uống nhiều rượu bia khiến tạng Can (gan) bị nóng, độc tố tích tụ trong máu (huyết nhiệt).
• Chính khí hư suy: Những người bị tiểu đường, bệnh gan, thận hoặc suy nhược cơ thể có “hàng rào” bảo vệ (vệ khí) kém, khiến tà độc dễ dàng khu trú và phát triển thành nhọt.

Dưới đây là một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh:

• Tiếp xúc gần với người bị nhiễm trùng tụ cầu khuẩn.
• Vệ sinh cơ thể kém, tạo điều kiện cho vi khuẩn khu trú.
• Mặc quần áo quá chật, gây cọ xát và tổn thương da.
• Thường xuyên tiếp xúc với hóa chất độc hại, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc.
• Mắc các bệnh lý về da như mụn trứng cá, eczema.
• Cơ thể suy nhược do nghiện rượu, hóa trị hoặc mắc bệnh mãn tính (tiểu đường, gan, thận).

Triệu chứng của nhọt qua các giai đoạn

Diễn tiến của nhọt thường trải qua 3 giai đoạn mà Đông y gọi là: Viêm nhiễm (Sơ khởi) – Hóa mủ (Thành mủ) – Thoát mủ (Vỡ mủ).

Giai đoạn sơ khởi: Tại vùng da bị bệnh, người bệnh cảm thấy ngứa râm ran, sau đó xuất hiện một nốt sưng đỏ, cứng, chạm vào thấy đau. Lúc này hỏa độc đang bắt đầu tích tụ, gây ngưng trệ khí huyết tại chỗ.

Giai đoạn thành mủ: Sau vài ngày, vết sưng to dần, đau nhức tăng lên đáng kể (đau như kim châm, nhức buốt). Đầu nhọt bắt đầu mềm dần và xuất hiện ngòi mủ màu trắng hoặc vàng ở giữa. Vùng da xung quanh căng bóng, đỏ tấy.

Triệu chứng toàn thân: Vì “nhiệt độc” đang vượng, người bệnh có thể gặp các dấu hiệu như:

• Sốt cao, ớn lạnh.
• Mệt mỏi, đau nhức khắp cơ thể.
• Ăn ngủ kém, tiểu tiện vàng đậm (do nhiệt).

Các biến chứng nguy hiểm của nhọt

Nếu không được điều trị đúng cách hoặc khi sức đề kháng quá yếu, vi khuẩn không chỉ khu trú tại nang lông mà sẽ xâm nhập sâu vào dòng máu, gây ra tình trạng nhiễm trùng huyết. Đây là biến chứng nặng nề nhất, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng máu bao gồm: ớn lạnh, nhịp tim nhanh, vã mồ hôi, rối loạn huyết áp và nhiệt độ cơ thể. Trong y học cổ truyền, đây là trạng thái “độc nhập tâm bào”, cần phải được cấp cứu ngay lập tức tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

Chẩn đoán y khoa: Để xác định chính xác chủng vi khuẩn và mức độ nhiễm trùng, bác sĩ có thể dùng tăm bông vô trùng lấy mẫu mủ để nuôi cấy và làm kháng sinh đồ, từ đó có phác đồ điều trị chính xác nhất.

Các phương pháp điều trị nhọt hiệu quả

Tùy vào mức độ phát triển của nhọt, chúng ta sẽ có hướng xử lý kết hợp giữa việc tiêu trừ triệu chứng tại chỗ và thanh lọc cơ thể từ bên trong.

1. Điều trị theo y khoa hiện đại

Đối với các nốt nhọt lớn, nằm sâu hoặc có dấu hiệu lan rộng, các can thiệp y tế là cần thiết:

• Sử dụng thuốc bôi: Các loại kem chứa axit salicylic, axit azelaic hoặc retinoids giúp làm mềm da, hỗ trợ đẩy mủ và kháng khuẩn tại chỗ.
• Thuốc kháng sinh: Trong trường hợp nhiễm khuẩn nặng, bác sĩ sẽ kê đơn kháng sinh đường uống hoặc đường bôi để tiêu diệt tụ cầu khuẩn.
• Trích rạch dẫn lưu mủ: Với những ổ nhọt lớn gây đau đớn, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật tiểu phẫu để tháo mủ một cách vô trùng, giúp giảm áp lực và ngăn chặn sẹo xấu.

2. Các biện pháp khắc phục nhọt bằng Đông y và tại nhà

Với các nốt nhọt nhẹ, bà con có thể áp dụng các phương pháp dân gian lành tính dựa trên nguyên tắc kháng viêm, sát khuẩn tự nhiên:

• Chườm ấm: Dùng khăn sạch ngâm nước muối ấm áp vào vùng nhọt 10 phút/lần. Hơi ấm giúp giãn nở mạch máu, tăng cường lưu thông khí huyết để cơ thể tự đưa “vệ binh” (bạch cầu) đến tiêu diệt vi khuẩn.
• Bột nghệ: Nghệ chứa Curcumin là “kháng sinh tự nhiên” cực mạnh. Uống tinh bột nghệ với nước ấm hàng ngày giúp thanh nhiệt, tiêu viêm từ bên trong và ngăn ngừa sẹo thâm.
• Tinh dầu trà (Tea Tree Oil): Chấm trực tiếp lên nốt nhọt để sát khuẩn mạnh, giảm sưng tấy nhanh chóng.
• Sử dụng thảo dược Nam dược: Các vị thuốc như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Liên kiều là “tam giác vàng” trong điều trị nhọt. Bà con có thể sắc uống để giải độc gan, mát máu.

Biện pháp phòng ngừa nhọt tái phát

Để nhọt không quay trở lại, việc “phòng bệnh hơn chữa bệnh” là yếu tố then chốt. Theo Đông y, cốt lõi là giữ cho cơ thể luôn được thanh sạch, không tích tụ nhiệt độc.

• Vệ sinh thân thể: Tắm rửa sạch sẽ hàng ngày bằng xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ vi khuẩn tụ cầu trên da.
• Chế độ ăn uống: Hạn chế đồ cay nóng, đường, chất kích thích. Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây có tính mát như mướp đắng, rau má, sắn dây để “làm mát” dòng máu.
• Bảo vệ da: Làm sạch ngay các vết trầy xước bằng nước muối sinh lý hoặc thuốc sát trùng để ngăn vi khuẩn xâm nhập.
• Nâng cao chính khí: Tập thể dục dưỡng sinh, ngủ đủ giấc giúp tăng cường hệ miễn dịch (vệ khí), giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh từ môi trường.

Mụn nhọt tuy là bệnh lý phổ biến nhưng nếu chủ quan có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Hiểu đúng về bệnh từ gốc rễ Đông y kết hợp với các tiến bộ của Tây y sẽ giúp bà con bảo vệ sức khỏe làn da một cách bền vững nhất.

Có thể bạn quan tâm:

• bệnh giời leo: nguyên nhân và cách điều trị
• viêm nang lông ở nách và các biện pháp điều trị