Hẹp Thực Quản Là Gì, Nguy Hiểm Không Và Cách Điều Trị?

Hẹp thực quản là tình trạng không gian trong lòng thực quản bị thu hẹp, làm cản trở quá trình thức ăn di chuyển từ miệng vào dạ dày, khiến bệnh nhân thường xuyên có triệu chứng khó nuốt và đau khi ăn. Nguyên nhân có thể do viêm kéo dài, tổn thương từ axit dạ dày hoặc biến chứng sau phẫu thuật. Bệnh cần được điều trị đúng cách để tránh các biến chứng nguy hiểm.

Hẹp thực quản là gì? Dưới góc nhìn Y học cổ truyền và Hiện đại

Dưới lăng kính của y học hiện đại, hẹp thực quản là tình trạng thực quản bị tổn thương, lòng thực quản thu hẹp lại gây ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển thức ăn từ khoang miệng xuống đến dạ dày. Khi lòng ống này bị thu hẹp, sự lưu thông của thức ăn bị cản trở, dẫn đến hàng loạt các hệ lụy cho hệ tiêu hóa.

Còn trong Đông y, thực quản thuộc hệ thống “Thực đạo”. Hẹp thực quản thường liên quan mật thiết đến chứng “Ngạnh trở” hoặc “Ải cách” (khó nuốt, nghẹn). Căn nguyên thường do khí cơ uất kết, huyết ứ trệ hoặc đàm thấp ngưng tụ lâu ngày tại vùng thực đạo, khiến cho đường thức ăn đi xuống không còn thông suốt.

Bệnh hẹp thực quản có thể ảnh hưởng đến mọi đối tượng nhưng thường gặp ở người lớn tuổi hơn. Đặc biệt, bệnh xảy ra phổ biến ở trường hợp có tiền sử mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (Tỳ vị hư hàn, Can khí phạm Vị) hoặc những người đã từng trải qua phẫu thuật, điều trị bức xạ vùng cổ, ngực.

Xem thêm: Thực quản là gì, nằm ở đâu? Cấu tạo & thông tin cần biết

Triệu chứng lâm sàng và biểu hiện của khí trệ huyết ứ

Bệnh hẹp thực quản rất dễ để nhận biết thông qua các triệu chứng lâm sàng sau đây:

• Khó khăn khi ăn uống: Luôn cảm thấy khó chịu và mắc nghẹn khi nuốt thức ăn. Trong Đông y gọi đây là trạng thái “khí nghịch”, thức ăn không xuống được mà dội ngược lại.
• Nghẹt thở hoặc khó thở khi nuốt: Đặc biệt là với thức ăn đặc rắn, do lòng thực quản bị “tắc nghẽn” bởi các mô xơ.
• Vùng thượng vị và ngực đau tức: Cảm giác đau âm ỉ hoặc châm chích, biểu hiện của tình trạng huyết ứ tại chỗ.
• Cân nặng giảm sút, cơ thể suy nhược: Do Tỳ vị không nhận được dưỡng chất để hóa sinh khí huyết, dẫn đến tình trạng gầy yếu, sắc mặt kém.

Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào tình trạng thu hẹp. Nếu không can thiệp kịp thời, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái “Huyết hư, Tân dịch khô kiệt” do không nạp đủ dinh dưỡng.

Căn nguyên gây bệnh theo biện chứng luận trị

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh hẹp thực quản, được giải thích theo cả hai hệ thống y học:

• Viêm trào ngược dạ dày – thực quản (GERD): Theo Tây y, axit ăn mòn niêm mạc tạo sẹo. Theo Đông y, đây là chứng “Tỳ vị hư nhược” kết hợp “Can khí uất kết” khiến hỏa vượng trào ngược lên trên, thiêu đốt tân dịch tại thực quản, lâu ngày hình thành các khối xơ cứng.
• Do bẩm sinh: Sự phát triển không bình thường của thai nhi từ trong bụng mẹ, liên quan đến “Tiên thiên bất túc”.
• Bệnh lý ác tính: Ung thư thực quản hoặc khối u chèn ép, tương ứng với chứng “Tích tụ” trong y học cổ truyền.
• Tổn thương vật lý: Xạ trị, nuốt hóa chất gây “Nhiệt độc” xâm nhập làm tổn thương thực đạo.

Xem thêm: Bệnh viêm thực quản trào ngược độ A là gì, nguy hiểm không?

Hẹp thực quản có nguy hiểm không?

Hẹp thực quản không chỉ dừng lại ở việc gây khó khăn khi ăn uống. Về lâu dài, nó gây ra những hệ lụy nghiêm trọng:

– Suy kiệt cơ thể: Theo Đông y, Tỳ vị là nguồn gốc của hậu thiên. Ăn uống kém khiến nguồn nuôi dưỡng bị cắt đứt, dẫn đến suy nhược trầm trọng.

– Biến chứng Barrett thực quản: Đây là giai đoạn tiền ung thư, khi tế bào niêm mạc thay đổi hình thái do sự tấn công liên tục của axit (hỏa độc).

– Viêm phổi do tràn dịch: Thức ăn và dịch vị không xuống được dạ dày dễ bị trào ngược vào đường thở, gây viêm phổi cấp và mãn tính.

Phương pháp chẩn đoán hiện đại

Bên cạnh việc quan sát sắc diện và bắt mạch để đánh giá thể trạng, y học hiện đại cung cấp các công cụ chẩn đoán hình ảnh chính xác:

• Nội soi thực quản: Quan sát trực tiếp các mô sẹo, vị trí hẹp và lấy sinh thiết.
• X-quang cản quang (Bari): Giúp hiện rõ hình dáng lòng thực quản trên phim.
• Đo áp lực thực quản: Đánh giá khả năng co bóp của nhu động thực quản.

Tìm hiểu chi tiết: Nội soi thực quản là gì, có đau không, ở đâu tốt?

Các hướng điều trị hẹp thực quản

Việc điều trị cần phối hợp giữa giải quyết triệu chứng “ngọn” (khai thông chỗ hẹp) và điều trị tận “gốc” (nguyên nhân gây hẹp).

1. Can thiệp cơ học (Tây y)

– Nong thực quản: Sử dụng các dụng cụ chuyên dụng để mở rộng lòng thực quản dần dần. Phương pháp này giúp bà con ăn uống dễ dàng hơn ngay lập tức.

– Đặt Stent: Với những đoạn hẹp nặng hoặc do khối u, bác sĩ sẽ đặt một giá đỡ kim loại để giữ cho lòng thực quản luôn mở rộng.

2. Điều trị nội khoa kết hợp Đông – Tây y

Trong Tây y, việc sử dụng thuốc tập trung vào:

• Thuốc ức chế bơm Proton (PPI) để giảm axit.
• Thuốc kháng axit trung hòa dịch vị.
• Thuốc điều hòa vận động thực quản.

Trong khi đó, Đông y hướng tới việc “Sơ can giải uất, Hoạt huyết hóa ứ, Kiện tỳ hòa vị”. Các bài thuốc Nam dược sử dụng các vị thuốc như Bố chính sâm, Ô tặc cốt, Bạch thược, Cam thảo… giúp làm lành niêm mạc, giảm viêm sưng và ổn định chức năng tiêu hóa bền vững.

Tìm hiểu thêm: 11+ Thuốc điều trị trào ngược dạ dày thực quản tốt nhất

Lối sống và chế độ dưỡng sinh phòng bệnh

Để ngăn ngừa hẹp thực quản tái phát và hỗ trợ quá trình phục hồi, bà con cần chú trọng đến việc điều dưỡng thân tâm:

• Chế độ ăn uống: Ăn chậm, nhai kỹ để thức ăn được nghiền nhỏ, giảm áp lực lên thực quản. Chia nhỏ bữa ăn để tránh Tỳ vị quá tải.
• Tư thế ngủ: Kê cao gối (khoảng 15-20cm) giúp ngăn axit trào ngược theo nguyên lý trọng lực.
• Kiêng kị: Tuyệt đối tránh chất kích thích (rượu, thuốc lá), đồ cay nóng, hoa quả quá chua. Đây là những tác nhân gây “hỏa độc”, làm vết loét thực quản thêm trầm trọng.
• Giữ tinh thần thoải mái: Tránh lo âu, stress vì “Can khí uất kết” là nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh tiêu hóa chuyển biến xấu.
• Luyện tập: Các bài tập vận động nhẹ nhàng giúp khí huyết lưu thông, tăng cường sức đề kháng.

Hẹp thực quản là một căn bệnh đòi hỏi sự kiên trì trong điều trị. Việc kết hợp tinh hoa Đông y để bồi bổ gốc rễ và y học hiện đại để xử lý triệu chứng tại chỗ sẽ đem lại hiệu quả tối ưu nhất cho người bệnh.

Có thể bạn quan tâm:

• Loét thực quản – nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và điều trị
• Trào ngược dạ dày thực quản nên ăn gì, kiêng gì tốt?