Hội Chứng Trào Ngược Họng Thanh Quản Là Gì? Có Nguy Hiểm Không?

Hội chứng trào ngược họng thanh quản (LPR) – hay còn được gọi là “trào ngược thầm lặng” – là tình trạng dịch vị dạ dày vượt qua cơ thắt thực quản, tấn công lên tận vòm họng và thanh quản. Khác với trào ngược dạ dày thực quản thông thường (GERD), LPR ít khi gây ợ nóng hay đầy bụng khiến người bệnh chủ quan, dẫn đến những tổn thương sâu sắc tại hệ hô hấp và thanh quản nếu không được can thiệp kịp thời.

Hội chứng trào ngược họng thanh quản dưới góc nhìn Đông – Tây y

Dưới góc nhìn của y học hiện đại, hội chứng trào ngược họng thanh quản (Laryngopharyngeal Reflux – LPR) xảy ra khi axit dạ dày và các enzyme tiêu hóa như Pepsin thoát khỏi môi trường dạ dày, đi ngược lên thực quản và xâm nhập vào các mô nhạy cảm ở cổ họng, dây thanh quản, thậm chí là đường mũi. Những khu vực này không có lớp màng bảo vệ chịu được axit như thực quản, nên dù chỉ một lượng nhỏ dịch vị trào lên cũng đủ gây viêm loét và tổn thương niêm mạc.

Trong Đông y, hội chứng này không nằm ngoài phạm vi các chứng “Nấc”, “Ngược”, “Mai hạch khí”. Theo lý luận y học cổ truyền, nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự mất cân bằng của Tỳ – Vị và sự đình trệ của Can khí. Khi Vị khí thay vì giáng xuống lại nghịch chuyển đi lên (Vị khí thượng nghịch), nó kéo theo dịch vị và “hỏa độc” tấn công lên vùng họng. Nếu kết hợp với tình trạng khí uất kết lâu ngày sinh đàm, người bệnh sẽ cảm thấy vướng nghẹn ở cổ, tương ứng với biểu hiện của LPR.

Triệu chứng nhận biết: Những dấu hiệu “thầm lặng”

Hội chứng trào ngược họng thanh quản thường không gây ra các triệu chứng rầm rộ như ợ chua hay đau thượng vị. Thay vào đó, bệnh lý này biểu hiện qua những dấu hiệu mơ hồ ở vùng họng, khiến nhiều người lầm tưởng là viêm họng mãn tính:

• Cảm giác đắng miệng, chua họng: Thường xuất hiện rõ nhất vào buổi sáng sau khi ngủ dậy do dịch vị trào ngược trong đêm.
• Khó nuốt, vướng nghẹn: Đông y gọi đây là chứng “Mai hạch khí” – cảm giác như có hạt mơ vướng ở cổ, nuốt không trôi, khạc không ra.
• Đằng hắng thường xuyên: Do niêm mạc họng bị kích ứng, cơ thể tự tiết nhầy để bảo vệ dẫn đến cảm giác vướng đờm.
• Khàn tiếng, thay đổi giọng nói: Axit làm phù nề dây thanh quản, khiến giọng nói trở nên thô, rè.
• Ho kéo dài: Đặc biệt là ho khan, ho sau khi ăn hoặc khi nằm xuống.

Đối với trẻ nhỏ, các triệu chứng có thể khác biệt và khó nhận biết hơn:

• Chậm hoặc không tăng cân do chán ăn, sợ ăn.
• Viêm tai giữa tái phát nhiều lần do dịch vị trào lên vòi tai.
• Buồn nôn, hay quấy khóc về đêm.
• Thanh quản co thắt gây khó thở hoặc thở rít.

Xem ngay: Trào ngược dạ dày nên ăn hoa quả gì? Tránh loại nào?

Nguyên nhân gây bệnh: Sự suy yếu của “Cửa ngõ” cơ thể

Theo Tây y, thủ phạm chính là sự suy yếu hoặc rối loạn hoạt động của cơ vòng thực quản dưới và trên. Bình thường, các cơ này đóng vai trò như van một chiều. Khi van này bị hở hoặc hoạt động kém, áp lực dạ dày sẽ đẩy axit và Pepsin đi ngược lên họng.

Dưới lăng kính Đông y, nguyên nhân sâu xa hơn được chia thành các thể bệnh chính:

• Can khí phạm Vị: Do lo âu, căng thẳng kéo dài khiến Can khí uất kết, mất đi chức năng sơ tiết, từ đó lấn át (phạm) vào Tỳ Vị, làm Vị khí nghịch lên trên.
• Tỳ Vị hư nhược: Do chế độ ăn uống thất thường, ăn nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ làm tổn thương tỳ vị, khiến thức ăn không tiêu hóa hết (thực tích), sinh nhiệt, sinh khí đẩy ngược lên.
• Khí huyết ứ trệ: Thường gặp ở người hút thuốc lá lâu ngày hoặc sống trong môi trường ô nhiễm, khiến khí quản bị tổn thương, ngăn cản sự lưu thông của khí.

Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc LPR bao gồm: phụ nữ mang thai (do áp lực tử cung chèn ép dạ dày), người thừa cân béo phì, và thói quen sinh hoạt không điều độ như ăn đêm, uống rượu bia thường xuyên.

Hội chứng trào ngược họng thanh quản có nguy hiểm không?

LPR không đơn thuần gây khó chịu ở cổ họng mà còn ẩn chứa nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị đúng cách.

Ở người trưởng thành, tình trạng axit “tấn công” niêm mạc kéo dài sẽ dẫn đến:

• Viêm họng, viêm thanh quản mãn tính.
• Loét thực quản, sẹo hẹp thực quản gây khó khăn khi ăn uống.
• Barrett thực quản: Biến đổi cấu trúc tế bào niêm mạc, là tiền đề của ung thư thực quản.
• Tăng nguy cơ ung thư thanh quản và vòm họng.

Đối với trẻ em, LPR có thể gây rối loạn hô hấp nghiêm trọng, viêm phổi do hít phải dịch vị, và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất cũng như giọng nói sau này của trẻ.

Tham khảo: Trào ngược dạ dày có vi khuẩn HP chữa khỏi được không?

Chẩn đoán và các phương pháp xác định bệnh

Do triệu chứng mượn từ nhiều bệnh lý hô hấp, việc chẩn đoán LPR đòi hỏi sự kết hợp của các phương pháp hiện đại:

• Nội soi họng thanh quản: Quan sát trực tiếp tình trạng phù nề, đỏ rát của dây thanh và niêm mạc họng.
• Nội soi dạ dày: Kiểm tra xem có đi kèm viêm loét dạ dày hay trào ngược thực quản hay không.
• Đo pH thực quản 24 giờ: Đây là tiêu chuẩn vàng để xác định tần suất và mức độ trào ngược axit lên vùng cao.
• X-quang cản quang: Kiểm tra các bất thường về cấu trúc của thực quản và dạ dày.

Giải pháp điều trị: Kết hợp dưỡng sinh và trị liệu

Điều trị LPR không chỉ dựa vào thuốc mà cần sự kiên trì trong việc thay đổi lối sống – điều mà Đông y gọi là “nội ngoại kết hợp”.

1. Thay đổi lối sống và chế độ dưỡng sinh

Đây là bước then chốt để kiểm soát Vị khí nghịch:

• Chế độ ăn “vừa đủ”: Chia nhỏ bữa ăn, không ăn quá no để tránh làm tăng áp lực lên dạ dày. Tránh tuyệt đối ăn đêm (ít nhất 3 giờ trước khi ngủ).
• Kiêng kỵ thực phẩm gây “nhiệt”: Hạn chế đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, thực phẩm chua axit (chanh, cam quýt khi đang đau), và các chất kích thích như rượu bia, cà phê.
• Kê cao đầu khi ngủ: Sử dụng gối chống trào ngược hoặc kê chân giường phía đầu cao thêm 10-15cm để trọng lực giúp giữ dịch vị ở lại dạ dày.
• Liệu pháp tinh thần: Tập thiền, Yoga hoặc các bài tập hít thở sâu để điều hòa Can khí, giảm bớt căng thẳng – thủ phạm gây co thắt dạ dày.
• Sử dụng thảo dược hỗ trợ: Trà gừng ấm giúp tán hàn, giáng nghịch; mật ong giúp sát khuẩn và làm dịu niêm mạc họng bị tổn thương.

Xem ngay: 5 mẹo chữa trào ngược dạ dày bằng mật ong “cực nhạy”

2. Can thiệp bằng Tây y

Các nhóm thuốc thường được bác sĩ kê đơn nhằm giảm thiểu tác động của axit:

• Thuốc kháng axit (Antacids): Giúp trung hòa nhanh axit dịch vị, giảm cảm giác đau rát tức thì.
• Thuốc ức chế bơm Proton (PPI): Ngăn chặn việc sản xuất axit tại dạ dày. Đây là nhóm thuốc phổ biến nhất nhưng cần dùng theo chỉ định để tránh các tác dụng phụ lên xương và hệ tiêu hóa nếu dùng dài ngày.
• Thuốc chẹn H2: Giảm tiết axit, thường dùng vào buổi tối để ngăn chặn trào ngược khi ngủ.

3. Hướng đi từ Đông y và các bài thuốc Nam dược

Khác với việc chỉ tập trung giảm axit của Tây y, Đông y hướng tới việc phục hồi chức năng của dạ dày và thực quản. Các bài thuốc thường phối hợp các vị thảo dược có tính Sơ can – Kiện tỳ – Giáng nghịch:

• Nhóm dược liệu trung hòa, giảm axit: Ô tặc cốt, Mẫu lệ…
• Nhóm dược liệu giảm viêm, làm lành niêm mạc: Chè dây, Dạ cẩm, Cam thảo…
• Nhóm dược liệu ổn định thần kinh, điều hòa Can khí: Bán hạ chế, Trần bì, Hương phụ…

Hội chứng trào ngược họng thanh quản là một hành trình điều trị cần sự kiên nhẫn. Sự kết hợp giữa các phương pháp chẩn đoán hiện đại và các bài thuốc y học cổ truyền dân tộc sẽ mang lại hiệu quả bền vững nhất. Mong rằng bà con luôn giữ cho mình một tâm thế lạc quan, ăn uống điều độ để “Tỳ Vị an – Họng khỏe – Thân tâm lạc”.

Có thể bạn quan tâm

• Top 7 thuốc trào ngược dạ dày của Mỹ tốt nhất và giá
• Chữa trào ngược dạ dày bằng thuốc nam – 7 cây này tốt nhất