Nóng Rát Thượng Vị Dạ Dày Là Bị Gì? Nguy Hiểm Không?

Nóng rát thượng vị dạ dày là một triệu chứng rất dễ phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau. Với trường hợp do thói quen ăn uống hay sinh hoạt thì việc khắc phục thường đơn giản hơn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học, đây thường là biểu hiện của tình trạng khí trệ, huyết ứ hoặc tỳ vị hư hàn. Nếu là do bệnh lý gây ra thì người bệnh buộc sẽ phải thăm khám và điều trị chuyên sâu.

Nóng rát thượng vị dạ dày là bị gì?

Nóng rát thượng vị dạ dày là tình trạng đau nhói kèm theo cảm giác bỏng rát rất khó chịu ở vị trí từ trên rốn cho đến ngay dưới mũi xương ức. Trong Đông y, vùng thượng vị thuộc khu vực quản lý của Tỳ và Vị. Khi “hỏa nhiễu trung tiêu” (nhiệt tích tụ ở giữa bụng), người bệnh sẽ cảm thấy nóng rát như có lửa đốt.

Thông thường, nóng rát vùng thượng vị xảy ra chủ yếu do sự kém lành mạnh trong thói quen ăn uống cũng như sinh hoạt, gây mất cân bằng âm dương trong cơ thể:

• Ăn uống không khoa học: Thường xuyên bỏ bữa, ăn quá no hay ăn đồ cay nóng… làm Tỳ Vị bị tổn thương, sinh ra nội nhiệt, gây ra triệu chứng nóng rát.
• Căng thẳng, stress kéo dài: Trong Đông y gọi là Can khí uất kết. Can mộc khắc Tỳ thổ, khi tinh thần bất an sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa, làm tăng acid dịch vị (vị hỏa vượng) và gây nóng rát.
• Sử dụng các chất kích thích: Thuốc lá, rượu bia, cà phê… là những tác nhân cực nóng (đại nhiệt), rất dễ gây kích ứng niêm mạc và thiêu đốt tân dịch tại dạ dày.

Ngoài những nguyên nhân trên thì tình trạng nóng rát thượng vị dạ dày cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nguy hiểm:

1. Viêm loét dạ dày tá tràng

Dưới góc độ Y học hiện đại, khi dạ dày bị viêm nhiễm, lớp niêm mạc bị tổn thương dẫn đến những cơn đau thượng vị kèm nóng rát. Thống kê cho thấy đây là bệnh tiêu hóa phổ biến xảy ra với khoảng hơn 60% người trưởng thành.

Theo Đông y, đây là tình trạng “Vị quản thống”. Khi tình trạng viêm diễn tiến nặng dẫn đến loét, “huyết ứ” tại chỗ sẽ gây ra những cơn đau thượng vị dữ dội, kèm theo buồn nôn hoặc nôn ói sau khi ăn. Tình trạng viêm loét dạ dày tá tràng kéo dài làm Tỳ hư, không vận hóa được tinh chất từ thức ăn, dẫn đến suy nhược cơ thể.

2. Trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản là hội chứng đặc trưng bởi tình trạng tăng tiết acid dịch vị quá mức. Đông y giải thích đây là hiện tượng “Vị khí nghịch” – thay vì đi xuống để tiêu hóa thức ăn, khí lại đẩy ngược lên trên.

Triệu chứng thường gặp là ợ nóng, ợ chua, nóng rát vùng thượng vị lan lên cổ họng. Thêm vào đó còn có thể là ho hay khàn tiếng. Nếu không kiểm soát, dịch vị tích tụ lâu ngày gây “nhiệt độc”, dẫn đến viêm thực quản, hẹp thực quản hay thậm chí là ung thư thực quản.

Tham khảo thêm: Triệu chứng bệnh trào ngược dạ dày và phương pháp điều trị

3. Viêm thực quản

Viêm thực quản khởi phát do dịch vị trào ngược gây “bỏng” niêm mạc. Người bệnh thường cảm thấy nóng rát lan tỏa từ thượng vị ra vùng ngực, kèm khó nuốt, nuốt đau. Trong Đông y, đây là biểu hiện của nhiệt tà xâm phạm phế thực quản, cần phải thanh nhiệt, giải độc ngay để tránh biến chứng teo hẹp.

4. Hội chứng Zollinger-Ellison

Bệnh lý này do các khối u gastrin ở tuyến tụy hoặc tá tràng gây ra, kích thích dạ dày tiết acid cực lớn. Đây là một dạng “Vị hỏa cực thịnh” trong Đông y, gây ra tình trạng nóng rát thượng vị dữ dội, kèm theo ợ hơi, khó tiêu và tiêu chảy kéo dài.

5. Bệnh về gan gây nóng rát thượng vị dạ dày

Gan (Can) và dạ dày (Vị) có mối quan hệ mật thiết. Gan sản xuất mật giúp tiêu hóa. Khi “Can khí uất kết” hoặc “Can hỏa vượng”, chức năng sơ tiết của gan bị rối loạn, gây áp lực ngược lại cho dạ dày, dẫn đến cảm giác nóng rát, đầy chướng vùng thượng vị.

Xem thêm: Các loại bệnh về gan thường gặp và cách nhận biết, xử lý

6. Viêm tụy cấp

Đây là tình trạng viêm nhiễm cấp tính cực kỳ nguy hiểm. Triệu chứng thường là đau nóng dữ dội vùng thượng vị, buồn nôn, bí trung tiện. Theo y học cổ truyền, đây là trạng thái “thực nhiệt” nghiêm trọng, diễn biến rất nhanh, cần được cấp cứu kịp thời bằng y học hiện đại để tránh sốc hoặc suy hô hấp.

7. Bệnh về thận

Nóng rát thượng vị cũng có thể xuất hiện khi thận gặp tổn thương như sỏi thận, sỏi niệu quản hay suy thận. Khi thận hư, chức năng đào thải độc tố kém, thủy hỏa trong cơ thể mất cân bằng, hỏa vượng bốc lên gây nóng rát vùng trung tiêu.

Nóng rát thượng vị dạ dày có nguy hiểm không?

Nếu triệu chứng chỉ xuất phát từ thói quen ăn uống thì không quá đáng ngại, chỉ cần điều chỉnh lối sống là ổn định. Tuy nhiên, nếu vùng thượng vị nóng rát thường xuyên, đó là dấu hiệu của “nội tà” đã xâm nhập sâu vào phủ tạng.

Bà con nên đi khám ngay nếu nóng rát kèm theo:

• Đau tức cả vùng ngực, lan ra sau lưng.
• Cơn đau quặn thắt dữ dội không dứt.
• Xuất huyết tiêu hóa (đi ngoài phân đen, nôn ra máu).
• Khó thở, vã mồ hôi, tụt huyết áp.

Xem thêm: Đau thượng vị buồn nôn là dấu hiệu của bệnh gì? cách điều trị

Giải pháp khắc phục chứng nóng rát thượng vị dạ dày

Để điều trị hiệu quả, cần kết hợp “trong đánh ra, ngoài vào trong”, vừa làm dịu triệu chứng, vừa bồi bổ tạng phủ.

1. Chữa nóng rát thượng vị bằng lối sống và thảo dược tự nhiên

Với những trường hợp nhẹ, việc thiết lập lại chế độ “dưỡng sinh” là quan trọng nhất:

• Kiêng tuyệt đối đồ ăn cay nóng, đồ chua, lên men để tránh tích nhiệt.
• Tuyệt đối không uống rượu bia, thuốc lá để bảo vệ tân dịch dạ dày.
• Bổ sung chất xơ, uống đủ 2 lít nước mỗi ngày để thanh lọc cơ thể.
• Ăn chậm nhai kỹ giúp Tỳ Vị làm việc nhẹ nhàng hơn.
• Giữ tinh thần thoải mái, tránh thức khuya sau 23h (giờ của Can Đởm).

Mẹo dân gian xoa dịu tức thời:

• Uống trà hoa cúc: Hoa cúc có tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc, làm dịu sự co thắt của Vị quản. Hãm 10g hoa cúc khô với nước sôi, uống ấm.
• Uống trà gừng: Gừng (Sinh khương) có tác dụng tán hàn, chỉ thống, trung hòa acid dịch vị. Dùng vài lát gừng tươi hãm nước sôi uống vào buổi sáng rất tốt cho người tỳ vị hư hàn.

2. Điều trị bằng can thiệp chuyên sâu

Với nguyên nhân bệnh lý, cần có phác đồ điều trị bài bản. Y học hiện đại sẽ sử dụng thuốc kháng acid, ức chế bơm proton hoặc kháng sinh nếu có vi khuẩn HP.

Tuy nhiên, xu hướng hiện nay là kết hợp Đông – Tây y. Tây y giúp kiểm soát triệu chứng nhanh, Đông y giúp bồi bổ khí huyết, kiện tỳ, giúp bệnh ổn định lâu dài và không tái phát. Bà con lưu ý không nên tự ý bốc thuốc hoặc dùng thuốc giảm đau bừa bãi vì có thể làm tình trạng loét trở nên nghiêm trọng hơn.

Chứng nóng rát thượng vị nếu kéo dài là hồi chuông báo động cho sức khỏe. Hãy lắng nghe cơ thể và thăm khám kịp thời để bảo vệ hệ tiêu hóa của chính mình.

Có thể bạn chưa biết

• 10 Mẹo chữa đau thượng vị dạ dày hiệu quả tức thì
• Đau thượng vị khó thở, tức ngực cảnh báo điều gì?