Dạ Dày Là Gì? Cấu Tạo, Chức Năng Của Dạ Dày Người

“Dạ dày là gì” là câu hỏi mà nhiều người thường thắc mắc khi tìm hiểu về hệ tiêu hóa. Trong y học hiện đại, đây là túi chứa và phân hủy thức ăn. Còn dưới góc nhìn Đông y, dạ dày (hay còn gọi là Vị) được ví như “biển chứa đồ ăn thức uống”, là nơi khởi nguồn của nguồn năng lượng nuôi dưỡng toàn bộ cơ thể.

Dạ dày là gì? Góc nhìn giao thoa giữa Đông và Tây y

Dạ dày là cơ quan quan trọng của hệ tiêu hóa, nằm giữa thực quản và tá tràng ở ruột non. Theo Tây y, nó chịu trách nhiệm chính trong việc chứa đựng, nghiền nát và dùng dịch vị để biến thức ăn thành dạng nhũ tương.

Dưới lăng kính của Y học cổ truyền, dạ dày được gọi là Vị. Vị phối hợp chặt chẽ với Tỳ (lá lách) tạo thành một hệ thống hoàn chỉnh gọi là “Hậu thiên chi bản” (cái gốc của con người sau khi sinh ra). Nếu Tỳ chủ về vận hóa thì Vị chủ về thu nạp. Mọi tinh hoa của đồ ăn thức uống đều phải qua Vị rồi mới được Tỳ chuyển hóa thành khí huyết đi nuôi ngũ tạng, lục phủ.

Hình dạng và vị trí của dạ dày thay đổi theo sự biến đổi của thể vị và dung lượng thức ăn. Theo hình chụp X-quang, dạ dày thường có hình dạng như sừng bò hoặc móc câu, nhìn tổng thể thì giống chữ J.

Hình dáng dạ dày cũng phản ánh phần nào thể trạng của con người: người già, người béo thấp thường có dạ dày hình sừng bò; người cao gầy có dạ dày hình móc câu; còn người cường tráng thường sở hữu hình chữ J đặc trưng. Điều này tương ứng với quan niệm về “hình thể” và “tạng phủ” trong Đông y, nơi mỗi cá nhân có một đặc điểm cơ địa (thể chất) riêng biệt.

Tham khảo: Viêm dạ dày có gây mệt mỏi không? [Bác sĩ giải đáp]

Cấu tạo dạ dày người – Sự tinh vi của tạo hóa

Giải phẫu hiện đại cho thấy dạ dày có cấu trúc cực kỳ phức tạp để đảm bảo chức năng cơ học và hóa học.

Về hình thể ngoài

Xét về hình thể bên ngoài, dạ dày có 5 phần chính:

• Tâm vị: Rộng từ 3 – 4 cm2, là “cửa ngõ” nối thực quản với dạ dày. Đông y gọi đây là vùng thượng quản, nơi thức ăn bắt đầu đi vào “bể chứa”.
• Đáy vị: Phần phình to nhất, thường chứa không khí. Khi chúng ta ăn quá no, phần này bị chèn ép dễ gây ra cảm giác khó thở hoặc ợ hơi.
• Thân vị: Phần chính yếu của dạ dày, nơi diễn ra các hoạt động co bóp mạnh mẽ nhất.
• Phần môn vị: Gồm hang môn vị và ống môn vị, nơi tiết ra các hormone điều tiết quá trình tiêu hóa.
• Môn vị: “Cánh cửa” thông với tá tràng. Sự đóng mở nhịp nhàng của môn vị đảm bảo thức ăn đã được “nghiền ngẫm” kỹ mới được chuyển xuống ruột.

Về cấu tạo các lớp cơ và niêm mạc

Từ ngoài vào trong, dạ dày có cấu tạo gồm 5 lớp: Thanh mạc, tấm dưới thanh mạc, lớp cơ (cơ dọc, cơ vòng và cơ chéo), tấm dưới niêm mạc và lớp niêm mạc.

Đặc biệt, hệ thống cơ chéo chỉ có ở dạ dày giúp tăng cường khả năng nhào trộn thức ăn – một hoạt động mà Đông y gọi là quá trình “nhuyễn hóa”. Niêm mạc dạ dày chứa các tuyến tiết dịch vị gồm axit HCL và các enzyme tiêu hóa, tương ứng với “hỏa” của Vị (Vị hỏa) giúp làm chín đồ ăn.

Về mạch máu dạ dày

Mạch máu dạ dày rất phong phú, đảm bảo cung cấp dưỡng chất và năng lượng để dạ dày hoạt động liên tục. Sự lưu thông máu huyết này trong Đông y được xem là sự vận hành của “Huyết” và “Khí”. Khi khí huyết lưu thông kém (Khí trệ huyết ứ), dạ dày sẽ xuất hiện các cơn đau nhói, đau dữ dội.

Đọc thêm: Dạ dày nằm ở đâu? Vị trí của bao tử trong ổ bụng

Chức năng của dạ dày: Nơi khởi nguồn của sinh lực

Dạ dày thực hiện hai chức năng cơ bản là nghiền cơ học và phân hủy hóa học. Nhưng sâu xa hơn, đây là quá trình chuyển hóa vật chất thành năng lượng sống.

• Nghiền cơ học: Nhờ các lớp cơ co bóp nhịp nhàng, thức ăn được làm nhỏ và thấm đều dịch vị.
• Phân hủy hóa học: Hệ thống enzyme và axit giúp phân tách các protein và dưỡng chất phức tạp thành đơn giản.

Trong Đông y, dạ dày có chức năng “Chủ hủ thục thủy cốc”, nghĩa là làm chín và làm nát thức ăn. Thức ăn sau khi được dạ dày làm “chín” sẽ tạo ra tinh chất, phần tinh chất này được Tỳ vận chuyển đi nuôi cơ thể, phần cặn bã được đưa xuống ruột già để thải ra ngoài. Do đó, nếu dạ dày yếu, dù bạn có ăn sơn hào hải vị thì cơ thể vẫn suy nhược vì không thể “hủ thục” được thức ăn.

Môi trường axit trong dạ dày (pH từ 2 đến 2,5) không chỉ giúp tiêu hóa mà còn là hàng rào bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn. Tuy nhiên, nếu “Vị hỏa” quá vượng (axit quá nhiều), nó sẽ quay lại tấn công chính bản thân dạ dày, gây viêm loét.

Các bệnh lý về dạ dày thường gặp theo quan niệm Đông – Tây y kết hợp

Ngày nay, các bệnh lý dạ dày gia tăng chóng mặt do lối sống hiện đại. Dưới góc nhìn Đông y, đây thường là hậu quả của việc “Tỳ Vị hư hàn” hoặc “Can khí phạm Vị”.

• Đau dạ dày (Vị quản thống): Cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội tùy theo nguyên nhân là do hàn (lạnh) hay nhiệt (nóng). Thói quen ăn uống thất thường chính là thủ phạm hàng đầu.
• Viêm loét dạ dày tá tràng: Niêm mạc bị tổn thương sâu. Đông y cho rằng đây là tình trạng khí huyết ứ trệ lâu ngày sinh ra nội nhiệt, gây loét.
• Trào ngược dạ dày thực quản (Vị khí nghịch): Lẽ ra Vị khí phải đi xuống (giáng), nhưng do uất ức hoặc ăn uống quá độ, khí lại đi ngược lên trên gây ợ chua, nóng rát cổ họng.
• Nhiễm khuẩn HP: Vi khuẩn Helicobacter pylori phát triển mạnh khi môi trường trong dạ dày mất cân bằng, sức đề kháng (Chính khí) suy giảm.

Xem ngay: Dạ dày An Bình có tác dụng gì? Giá bán và cách dùng

Làm gì để bảo vệ “Bể chứa tinh hoa” của cơ thể?

Để dạ dày luôn khỏe mạnh, cần có sự phối hợp giữa chế độ sinh hoạt và tinh thần:

• Giữ tâm thái bình hòa: Đông y quan niệm “Can mộc khắc Tỳ thổ”. Căng thẳng, tức giận sẽ làm hại dạ dày trực tiếp.
• Ăn uống có điều độ: Không để quá đói mới ăn (hại khí), không ăn quá no (hại hình). Tránh đồ cay nóng, dầu mỡ để không tích tụ “nhiệt” tại Vị.
• Ăn chậm nhai kỹ: Giúp dạ dày giảm bớt gánh nặng nghiền nát, thức ăn được thấm đẫm nước bọt (một loại dịch vị tự nhiên rất tốt).
• Giữ ấm vùng bụng: Dạ dày rất sợ lạnh (vị ố hàn). Thường xuyên uống nước ấm, tránh đồ lạnh để bảo vệ Vị dương.
• Nghỉ ngơi sau ăn: Giúp máu huyết tập trung về dạ dày để thực hiện chức năng tiêu hóa tốt nhất.

Hướng đi mới trong điều trị bệnh dạ dày: Ưu thế từ Đông y

Khi đối mặt với các vấn đề về dạ dày, việc lạm dụng thuốc Tây (kháng sinh, giảm tiết axit) đôi khi chỉ giải quyết được phần ngọn, thậm chí làm niêm mạc yếu đi nếu dùng kéo dài.

Phương pháp Đông y ngày nay được đánh giá cao nhờ sự kết hợp giữa tinh hoa y học cổ truyền và sự kiểm chứng của khoa học hiện đại. Các bài thuốc thảo dược không chỉ tập trung vào việc trung hòa axit, làm lành vết loét mà còn đi sâu vào điều chỉnh chức năng của các tạng phủ (Tỳ, Can, Vị), bồi bổ khí huyết, từ đó trị bệnh từ gốc.

Hiểu rõ dạ dày là gì, cấu tạo và chức năng của nó không chỉ giúp chúng ta có kiến thức y khoa mà còn biết cách lắng nghe “tiếng nói” của cơ thể. Một hệ tiêu hóa khỏe mạnh là nền tảng cho một cuộc sống tràn đầy năng lượng và hạnh phúc.

Có thể bạn quan tâm

• Nóng rát dạ dày – Nguyên nhân và cách trị hiện tượng này
• Thực phẩm tốt cho người viêm dạ dày – Thức ăn tốt nhất