Đau Vùng Thượng Vị Về Đêm Là Bệnh Gì, Nguy Hiểm Không?

Đau vùng thượng vị về đêm là triệu chứng thường gặp khi mắc các bệnh lý ở đường tiêu hóa như viêm dạ dày thực quản, hội chứng GERD, bệnh về túi mật hoặc nhiễm giun sán. Dưới góc nhìn y học, đây không chỉ là sự khó chịu nhất thời mà còn là tiếng cầu cứu của cơ thể khi các tạng phủ mất đi sự cân bằng vốn có. Đôi khi, đây còn là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý nghiêm trọng hơn cần được điều trị y tế khẩn cấp, nguy hiểm nhất là ung thư dạ dày.

Đau vùng thượng vị về đêm là bệnh gì theo góc nhìn Đông – Tây y?

Đau thượng vị là tình trạng rất thường gặp sau khi ăn quá no hay vận động mạnh ngay sau khi ăn. Tuy nhiên tình trạng này cũng có thể thường xuyên kích hoạt lúc về đêm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể.

Y học hiện đại định nghĩa thượng vị là vùng bụng nằm trên rốn và dưới xương ức. Khi các cơ quan tại đây như dạ dày, thực quản, gan, mật bị tổn thương, cơn đau sẽ xuất hiện. Trong khi đó, Đông y cho rằng đau thượng vị (thuộc chứng Vị quản thống) xảy ra do can khí uất kết, tỳ vị hư hàn hoặc do ăn uống phiền táo làm khí huyết ứ trệ, không thông sinh ra đau (thông bất thống, thống bất thông).

1. Viêm loét dạ dày tá tràng

Viêm loét dạ dày tá tràng là bệnh lý phổ biến nhất về đường tiêu hóa. Theo Tây y, các ổ loét hình thành do sự mất cân bằng giữa yếu tố bảo vệ niêm mạc và yếu tố tấn công (acid HCl, vi khuẩn HP). Về đêm, dạ dày vẫn có thể tăng tiết acid gây kích ứng ổ loét, dẫn đến đau.

Dưới góc nhìn Đông y, đây thường là trạng thái “Vị hỏa vượng” hoặc “Tỳ vị hư hàn”. Khi bụng rỗng vào ban đêm, tính chất “hư hàn” (lạnh do suy nhược) biểu hiện rõ rệt hơn, gây ra cảm giác đau tức, buồn nôn, ợ hơi và nóng rát vùng bụng.

2. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới suy yếu. Khi nằm ngủ vào ban đêm, tư thế nằm ngang khiến dịch vị chứa acid dễ dàng trào ngược lên phía trên thực quản.

Đông y gọi đây là chứng “Vị khí nghịch”. Thay vì đi xuống theo chiều tự nhiên, khí của dạ dày lại đẩy ngược lên trên do Can mộc quá vượng khắc phạt Tỳ thổ. Triệu chứng đi kèm thường là ợ nóng, ợ chua, đầy bụng, gây cảm giác khó chịu ngay vùng thượng vị.

3. Viêm thực quản

Viêm thực quản phát sinh khi lớp niêm mạc thực quản bị tổn thương do acid trào ngược kéo dài hoặc nhiễm trùng. Cơn đau thượng vị về đêm do viêm thực quản thường kèm theo cảm giác nuốt đau, nuốt nghẹn và đau lan tỏa lên vùng ngực. Nếu không điều trị, tổn thương này có thể dẫn đến loét hoặc hình thành khối u ác tính.

Tìm hiểu chi tiết: bệnh viêm thực quản – nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

4. Hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích liên quan mật thiết đến yếu tố tâm lý (stress, lo âu) và chế độ ăn uống. Trong Đông y, đây là biểu hiện của tình trạng “Can tỳ bất hòa”. Khi tinh thần căng thẳng (Can uất), chức năng vận hóa của đường ruột (Tỳ) bị rối loạn. Cơn đau thường ở hạ vị nhưng hoàn toàn có thể lan tỏa lên vùng thượng vị, kèm theo mệt mỏi, đầy bụng, đi ngoài thất thường.

5. Các vấn đề về túi mật và tuyến tụy

Túi mật và tuyến tụy nằm rất gần dạ dày tại vùng thượng vị. Viêm đường mật hoặc sỏi mật gây đau hạ sườn phải lan sang thượng vị. Viêm tụy cấp do sỏi hoặc rượu bia gây ra những cơn đau quặn thắt dữ dội, lan ra sau lưng, mức độ đau thường nặng hơn về đêm khi cơ thể nghỉ ngơi nhưng các phản ứng viêm vẫn diễn ra mạnh mẽ.

6. Nhiễm giun sán

Ban đêm là thời điểm các loại ký sinh trùng như giun đũa, giun kim hoạt động mạnh nhất để tìm kiếm nguồn dinh dưỡng hoặc đẻ trứng. Sự di chuyển của chúng trong đường ruột kích thích cơ trơn co thắt, gây ra những cơn đau thượng vị quặn thắt, khiến người bệnh mất ngủ, trằn trọc.

7. Cảnh báo nguy hiểm từ Ung thư dạ dày và Bệnh về Gan

Ung thư dạ dày là nguyên nhân đáng lo ngại nhất. Khối u ác tính làm thay đổi cấu trúc dạ dày, gây tăng tiết acid và ứ trệ thức ăn. Ngoài ra, các bệnh lý tại Gan như áp xe gan (nhiễm trùng mô gan) cũng gây đau tức thượng vị lan tỏa, kèm theo sốt cao, vàng da và ớn lạnh. Đây là những tình trạng cần can thiệp y tế khẩn cấp vì có thể đe dọa tính mạng.

Xem thêm: Cảnh giác với các triệu chứng bệnh ung thư dạ dày

Đau vùng thượng vị về đêm có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên nhân gốc rễ. Nếu chỉ do chế độ ăn uống không điều độ làm “Tỳ vị hư tổn” nhất thời, bệnh có thể kiểm soát nhanh. Tuy nhiên, nếu xuất phát từ viêm tụy cấp, áp xe gan hay ung thư, biến chứng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Dưới góc độ Y học cổ truyền, việc đau kéo dài về đêm cho thấy “Chính khí” đang dần cạn kiệt, “Tà khí” lấn át. Điều này không chỉ gây đau mà còn làm cơ thể suy nhược, tinh thần bất an (tâm hỏa vượng), dẫn đến một vòng xoắn bệnh lý khó dứt. Bà con không nên chủ quan vì “bệnh nhỏ hóa lớn”, việc phát hiện sớm chính là chìa khóa để bảo vệ tỳ vị bền vững.

Cách xử lý và hỗ trợ điều trị đau vùng thượng vị về đêm

Khi đối mặt với những cơn đau lúc nửa đêm, việc bình tĩnh xử lý là vô cùng quan trọng. Kết hợp giữa các mẹo dân gian lành tính và việc thăm khám khoa học sẽ giúp bà con nhanh chóng vượt qua sự khó chịu.

1. Mẹo giảm đau thượng vị tạm thời từ thảo dược

Thảo dược Nam dược có tính vị rất tốt trong việc làm dịu cơn đau và trung hòa dịch vị:

• Uống nước gừng ấm: Gừng (Sinh khương) có tính ấm, vị cay, giúp tán hàn, chỉ thống (giảm đau). Nhấm nháp vài lát gừng ấm giúp làm ấm vùng thượng vị, giảm co thắt dạ dày hiệu quả.
• Nước mật ong: Mật ong có tác dụng ích khí, bổ trung, làm lành các vết xước ở niêm mạc. Một ly mật ong ấm trước khi ngủ hoặc khi đau giúp bao phủ niêm mạc, giảm kích ứng acid.
• Trà hoa cúc hoặc trà bạc hà: Hoa cúc giúp thanh nhiệt, an thần; bạc hà giúp sơ can, lý khí. Sự kết hợp này giúp thư giãn cơ trơn tiêu hóa, giảm trào ngược.
• Bổ sung rau xanh: Chất xơ từ rau xanh đóng vai trò như một lớp đệm trung hòa acid dư thừa, tránh tình trạng “vị hỏa” bốc lên gây đau.

2. Khi nào cần thăm khám bác sĩ ngay?

Bà con cần chủ động tìm đến cơ sở y tế khi nhận thấy các dấu hiệu “báo động đỏ” sau:

• Đau thượng vị dữ dội, kéo dài, mức độ đau tăng dần không giảm.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen (dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa).
• Khó thở, tức ngực, vã mồ hôi hột, choáng váng.
• Sốt cao trên 39°C kèm theo vàng da, vàng mắt.
• Huyết áp trồi sụt thất thường.

Nhìn chung, đau vùng thượng vị về đêm là tín hiệu không thể ngó lơ của hệ tiêu hóa. Dù là do thói quen sinh hoạt hay bệnh lý thực thể, việc lắng nghe cơ thể và kết hợp tinh hoa Y học cổ truyền cùng sự kiểm chứng của Y học hiện đại sẽ giúp bà con tìm lại sự bình an cho dạ dày và giấc ngủ.

Bỏ túi ngay: 10 mẹo chữa đau thượng vị dạ dày hiệu quả tức thì

Bạn nên tìm hiểu thêm

• đau thượng vị buồn nôn là dấu hiệu của bệnh gì? cách điều trị
• đau thượng vị nên ăn gì, kiêng gì giảm đau mau khỏi?