Đau Thượng Vị Nên Ăn Gì, Kiêng Gì Giảm Đau Mau Khỏi?

Đau thượng vị nên ăn gì để làm dịu cơn đau? Người bệnh có thể thử các món nhẹ nhàng như cháo trắng, bánh mì nướng không mỡ và súp rau củ để giúp giảm thiểu các triệu chứng.

Đau thượng vị, theo cách gọi của y học cổ truyền, thường liên quan chặt chẽ đến chứng Vị quản thống. Đây là tình trạng đau tức, khó chịu ở vùng bụng trên rốn, ngay dưới xương ức. Dưới góc độ Đông y, nguyên nhân gây ra tình trạng này thường do can khí uất kết xâm phạm vị (dạ dày), do ăn uống thất điều làm tỳ vị hư hàn, hoặc do hỏa uất. Trong khi đó, Tây y giải thích đây là hệ quả của việc tăng tiết acid dịch vị gây kích ứng niêm mạc dạ dày và thực quản.

Đau thượng vị nên ăn gì để điều hòa tỳ vị?

Chế độ ăn uống đóng vai trò tiên quyết trong việc kiểm soát các triệu chứng đau thượng vị. Một thực đơn đúng không chỉ giúp trung hòa acid (Tây y) mà còn giúp kiện tỳ, ích khí (Đông y).

Dưới đây là những nhóm thực phẩm “vàng” dành cho người đang gặp tình trạng này:

• Thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa (Nhuận tràng, ích vị): Các món như cháo, súp, khoai tây nghiền được xem là nhóm thực phẩm “nhẹ lòng”. Dưới góc độ khoa học, chúng giảm bớt áp lực cơ học lên niêm mạc dạ dày. Theo Đông y, đồ ăn mềm, ấm giúp dưỡng vị khí, tránh làm tổn thương thêm phần tỳ vị đang suy yếu.
• Thực phẩm ít acid (Bình hòa âm dương): Để giảm tình trạng “hỏa vượng” gây nóng rát thượng vị, bà con nên ưu tiên thực phẩm có tính bình hoặc kiềm nhẹ như yến mạch, gạo tẻ, thịt gà, cá. Những thực phẩm này giúp trung hòa dịch vị, tránh tình trạng trào ngược axit gây đau tức.
• Thực phẩm giàu chất xơ (Thông thực, hóa trệ): Chất xơ từ rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu không chỉ hỗ trợ tiêu hóa (Tây y) mà còn giúp trừ tích trệ trong đường ruột, giúp “thông suốt” hệ thống tiêu hóa theo nguyên lý Đông y.
• Gừng (Sinh khương): Đây là vị thuốc quý trong Đông y có tính ấm, vị cay, quy vào kinh tỳ, vị. Gừng có tác dụng ôn trung, tán hàn, chỉ thống (giảm đau). Hoạt chất Gingerol trong gừng cũng được Tây y chứng minh có khả năng chống viêm mạnh mẽ, giúp làm dịu vùng thượng vị hiệu quả.
• Lô hội (Nha đam): Với tính mát, lô hội giúp thanh nhiệt, làm dịu các vùng niêm mạc bị xung huyết hoặc viêm đỏ. Uống một chút nước lô hội giống như việc tưới mát cho vùng dạ dày đang bị “bốc hỏa”.

Có thể bạn quan tâm: Đau thượng vị buồn nôn là dấu hiệu của bệnh gì? Cách điều trị

Đau thượng vị nên kiêng gì để tránh “hỏa thượng thân”?

Bên cạnh việc tìm hiểu đau thượng vị nên ăn gì, việc nhận biết các thực phẩm gây hại (tà khí) xâm nhập vào tỳ vị cũng quan trọng không kém. Khi ăn sai, “hàn khí” hoặc “nhiệt độc” sẽ khiến các cơn đau trở nên dữ dội hơn.

Bà con cần đặc biệt lưu ý tránh xa những nhóm sau:

• Thực phẩm cay nóng (Kích ứng nhiệt): Ớt, tiêu, tỏi… chứa các hoạt chất gây kích thích mạnh niêm mạc. Trong Đông y, đây là những thực phẩm có tính nóng cao, dễ gây “tâm hỏa vượng”, làm tăng tình trạng viêm loét và đau rát thượng vị.
• Thực phẩm nhiều dầu mỡ (Gây đình trệ): Đồ chiên rán khiến dạ dày mất nhiều thời gian tiêu hóa, gây ra chứng “thực tích” (thức ăn đình trệ). Điều này dẫn đến đầy bụng, khó tiêu và làm cơn đau thượng vị kéo dài dai dẳng.
• Thực phẩm có vị chua (Tăng toan): Các loại quả như cam, chanh, me hoặc dưa muối chứa nhiều acid organic. Việc tiêu thụ quá nhiều sẽ phá vỡ sự cân bằng acid-base trong dạ dày, làm trầm trọng thêm tình trạng đau dạ dày.
• Rượu bia, chất kích thích (Hủy hoại vị khí): Cồn và caffeine làm giãn cơ thắt thực quản dưới và kích thích tiết acid quá mức. Đây là nguyên nhân hàng đầu khiến “huyết hư thần bất an”, làm niêm mạc dạ dày suy yếu dần.
• Thực phẩm sống, tái (Hàn thấp xâm nhập): Đồ ăn chưa qua chế biến kỹ dễ mang theo vi khuẩn (như HP) và ký sinh trùng. Đông y quan niệm đồ sống mang tính “hàn”, dễ làm tổn thương dương khí của tỳ vị, gây đau bụng đi ngoài và co thắt vùng thượng vị.
• Đồ uống có ga và thực phẩm khó tiêu: Măng khô, nấm, bắp cải già chứa nhiều xơ cứng khiến dạ dày phải co bóp quá mức, gây ra những cơn đau quặn thắt vùng bụng trên.

Lời khuyên vàng để bảo vệ tỳ vị, giảm đau thượng vị

Để hệ tiêu hóa luôn khỏe mạnh, “khí huyết lưu thông”, bà con cần chú ý các thói quen sinh hoạt sau:

• Ăn chậm nhai kỹ: Đây chính là cách chia sẻ gánh nặng với dạ dày. Khi thức ăn được nghiền nhỏ và trộn đều với enzyme trong nước bọt, tỳ vị sẽ làm việc nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
• Xây dựng khẩu phần thanh đạm: Ưu tiên các món luộc, hấp. Hạn chế gia vị quá mặn hoặc quá ngọt để giữ cho môi trường dạ dày được bình hòa.
• Cân bằng tâm lý: Lo lắng, căng thẳng (Can khí uất) là kẻ thù của dạ dày. Hãy giữ tinh thần lạc quan, ngủ đủ giấc để “can khí” được thư thái, không xâm phạm đến “vị”.
• Uống đủ nước: Nước giúp thanh lọc cơ thể, hỗ trợ quá trình tiêu hóa và trung hòa acid dư thừa một cách tự nhiên.

Nếu tình trạng đau thượng vị kéo dài kèm theo các dấu hiệu bất thường, bà con nên chủ động thăm khám để có hướng điều trị kịp thời. Việc kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng khoa học và các bài thuốc Nam dược lành tính chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Tôi hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bà con có cái nhìn đúng đắn hơn về việc ăn uống khi bị đau thượng vị. Chỉ cần chúng ta kiên trì và biết lắng nghe cơ thể mình, tỳ vị sẽ sớm khỏe mạnh trở lại. Tôi và các cộng sự tại Trung tâm Thuốc Dân Tộc luôn sẵn sàng đồng hành cùng bà con trên hành trình tìm lại sự bình an cho sức khỏe.

Có thể bạn quan tâm:

• Bị viêm loét dạ dày nên ăn gì, uống gì và kiêng gì?
• 10 mẹo chữa đau thượng vị dạ dày hiệu quả tức thì