Stress Gây Đau Dạ Dày – Lý Do Khiến Bệnh Ngày Càng Tăng

Stress không chỉ gây đau dạ dày mà còn là yếu tố khiến bệnh ngày càng tăng nặng. Do vậy, bạn cần kiểm soát căng thẳng và điều trị tốt các vấn đề về tâm lý nếu không muốn cơn đau dạ dày kéo dài dai dẳng.

Tại sao stress gây đau dạ dày?

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, dạ dày (tỳ vị) không chỉ là cơ quan tiêu hóa đơn thuần mà còn có mối liên hệ mật thiết với hệ thống thần kinh và cảm xúc. Khi tâm lý không ổn định, căng thẳng kéo dài, các tạng phủ trong cơ thể sẽ mất đi sự cân bằng vốn có.

Theo Đông y, stress thuộc về phạm trù “nội thương thất tình”. Khi một người thường xuyên lo âu, giận dữ hoặc suy nghĩ quá độ, tạng Can (gan) sẽ bị uất kết, không sơ tiết được sơ đồ khí cơ trong cơ thể. Hiện tượng này gọi là “Can khí uất kết”. Khi khí của Can không được thông suốt, nó sẽ lấn át (phạm) sang tỳ vị, gây ra tình trạng “Can vị bất hòa”. Đây chính là căn nguyên cốt lõi dẫn đến các cơn đau dạ dày, đầy bụng, ợ hơi và khó tiêu.

Dưới góc độ Tây y, cơ chế này được giải thích qua sự tương tác giữa não bộ và hệ tiêu hóa (trục não – ruột). Khi bị stress, cơ thể kích hoạt hệ thống phản xạ giao cảm, giải phóng các hormone cortisol và adrenaline. Những hoạt chất này kích thích dạ dày tăng tiết axit dịch vị quá mức, đồng thời làm co thắt các mạch máu nuôi dưỡng niêm mạc. Điều này làm suy yếu hàng rào bảo vệ, khiến axit dễ dàng tấn công gây viêm loét dạ dày.

Ở những người stress mãn tính, lượng máu lưu thông đến dạ dày bị giảm sút đáng kể, làm chậm quá trình tái tạo tế bào và phục hồi tổn thương. Hệ thần kinh thực vật bị rối loạn cũng khiến các cơ trơn dạ dày co bóp bất thường, gây ra những cơn đau quặn dữ dội.

Bên cạnh đó, các yếu tố tâm lý khác cũng là “ngòi nổ” cho các cơn đau tiêu hóa:

• Lo lắng quá mức: Gây tình trạng “huyết hư thần bất an”, làm rối loạn vận hóa của tỳ vị.
• Trầm cảm: Làm thay đổi các chất dẫn truyền thần kinh, khiến hệ tiêu hóa trở nên nhạy cảm quá mức (tăng nhạy cảm nội tạng).
• Biến động tình cảm: Các cú sốc tâm lý đột ngột làm khí cơ nghịch loạn, dẫn đến nôn mửa hoặc đau thắt dạ dày.
• Áp lực công việc: Môi trường căng thẳng kéo dài khiến “Can hỏa vượng”, thiêu đốt tân dịch và làm hại niêm mạc dạ dày.
• Sợ hãi: Làm “thận khí bất túc”, ảnh hưởng gián tiếp đến hỏa của mệnh môn, không đủ sức sưởi ấm cho tỳ vị hoạt động.

Việc bỏ bữa, lạm dụng rượu bia, thuốc lá để giải tỏa áp lực càng làm cho tình trạng “vị nhiệt” (nóng trong dạ dày) thêm trầm trọng, tạo thành một vòng lặp bệnh lý luẩn quẩn khó dứt.

Xem thêm: Các nguyên nhân gây đau dạ dày và cách phòng ngừa

Cách điều trị đau dạ dày do stress

Điều trị đau dạ dày do căng thẳng đòi hỏi một phương pháp toàn diện: vừa phải xử lý triệu chứng tại chỗ, vừa phải sơ can giải uất (giải tỏa tâm lý) và bồi bổ tỳ vị.

1. Sử dụng thuốc và các liệu pháp kết hợp

Trong giai đoạn cấp tính, khi các cơn đau dữ dội kèm theo tình trạng viêm trợt niêm mạc, việc sử dụng các loại thuốc Tây y là cần thiết để kiểm soát nhanh triệu chứng. Các nhóm thuốc ức chế bơm proton, thuốc trung hòa axit hoặc thuốc giảm co thắt giúp làm dịu niêm mạc và giảm đau tức thì.

Tuy nhiên, về lâu dài, Y học cổ truyền chú trọng vào việc lập lại sự cân bằng âm dương và ổn định khí huyết. Các bài thuốc Đông y thường kết hợp các vị thuốc có tác dụng:

• Sơ can, giải uất: Như Sài hồ, Hương phụ để thông suốt khí cơ, giải tỏa căng thẳng thần kinh.
• Kiện tỳ, ích vị: Như Bạch truật, Hoài sơn để tăng cường chức năng tiêu hóa, phục hồi niêm mạc.
• Chống viêm, giảm đau: Như Chè dây, Ô tặc cốt, Cam thảo để làm lành các vết loét tự nhiên.

Bỏ túi: 10+ thuốc chữa đau dạ dày tốt nhất hiện nay

2. Quản lý stress – “Liều thuốc tâm hồn” cho tỳ vị

Quản lý căng thẳng chính là chìa khóa để trị “tận gốc” chứng đau dạ dày này. Khi tinh thần thoải mái, khí huyết lưu thông thì tỳ vị tự khắc sẽ ổn định.

Các phương pháp hỗ trợ hiệu quả bao gồm:

• Tập thể dục thường xuyên: Đi bộ, bơi lội hoặc đặc biệt là Yoga giúp điều hòa hơi thở, giúp khí cơ trong cơ thể được lưu thông, đẩy lùi tình trạng khí trệ.
• Thiền định và thực hành chánh niệm: Giúp tâm trí bình tĩnh, giảm bớt áp lực lên hệ thần kinh trung ương, từ đó giảm tiết axit dạ dày.
• Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ sâu từ 11h đêm đến 3h sáng là thời điểm “vàng” để tạng Can và Đởm thải độc, phục hồi năng lượng cho tỳ vị.
• Giao tiếp và chia sẻ: Giải tỏa uất ức trong lòng giúp Can khí được thư thái, không còn lấn át tỳ vị.
• Viết nhật ký: Cách để “xả” những năng lượng tiêu cực, tránh để chúng tích tụ gây hỏa vượng trong cơ thể.

3. Chế độ ăn uống dưỡng sinh

Trong Đông y, chế độ ăn uống được coi là một liệu pháp điều trị (“Thực trị”). Khi bị đau dạ dày do stress, cần ưu tiên những thực phẩm có tính bình, dễ tiêu và có khả năng an thần.

Bà con cần lưu ý các nguyên tắc sau trong thực đơn hàng ngày:

• Ưu tiên thực phẩm mềm: Cháo, súp, các món hầm giúp giảm áp lực co bóp cho dạ dày khi đang bị tổn thương.
• Sử dụng thảo dược hỗ trợ:
  • Nghệ và mật ong: Nghệ (Khương hoàng) có tác dụng phá huyết hành khí, làm lành vết loét; mật ong bổ trung quân, làm dịu cơn đau.
  • Gừng tươi: Có tính ấm, giúp tán hàn, giảm cảm giác đầy bụng, buồn nôn.
• Tránh các thực phẩm gây “nhiệt”: Đồ cay nóng, chiên xào nhiều dầu mỡ làm tăng tình trạng viêm và gây nóng trong.
• Ăn uống đúng giờ: Giúp hình thành phản xạ có điều kiện cho dạ dày, tránh tình trạng dịch vị tiết ra mà không có thức ăn để trung hòa.
• Hạn chế chất kích thích: Rượu, bia, cà phê là những tác nhân trực tiếp gây kích ứng thần kinh và niêm mạc dạ dày, khiến tình trạng stress và đau đớn trầm trọng hơn.

Việc điều trị ngoại khoa rất hiếm khi được chỉ định cho trường hợp đau dạ dày do stress, trừ khi có các biến chứng nguy hiểm như thủng dạ dày hoặc xuất huyết tiêu hóa. Phần lớn người bệnh sẽ cải thiện tốt nếu kết hợp được việc dùng thuốc đúng cách và thay đổi lối sống tâm lý tích cực.

Như vậy, hiểu rõ mối quan hệ giữa stress và dạ dày dưới góc nhìn Đông – Tây y kết hợp sẽ giúp bà con có cái nhìn thấu đáo hơn về bệnh tình của mình. Hãy nhớ rằng, một tinh thần lạc quan và một chế độ sinh hoạt điều độ chính là bài thuốc quý giá nhất để bảo vệ sức khỏe tỳ vị bền lâu.

Bạn không nên bỏ qua

• Đau dạ dày quặn từng cơn làm sao để xoa dịu?
• 9 Cách giảm cơn đau dạ dày cấp tốc người bệnh cần nắm rõ