Đau Cuống Bao Tử: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Điều Trị

Đau cuống bao tử xuất phát từ khu vực nối giữa thực quản và dạ dày, gây khó chịu và buồn nôn. Tình trạng này có thể xảy ra khi căng thẳng hoặc do các bệnh lý đường tiêu hóa dưới góc nhìn của cả Y học hiện đại và Y học cổ truyền.

Đau cuống bao tử là gì dưới góc nhìn Đông – Tây y?

Đau cuống bao tử là tình trạng phần tâm vị (nơi tiếp giáp giữa thực quản và dạ dày) bị tổn thương, viêm nhiễm do các tác nhân gây hại tác động. Tây y gọi đây là tình trạng viêm trợt hoặc viêm loét vùng tâm vị, dẫn đến các cơn đau âm ỉ hoặc dữ dội vùng thượng vị cao.

Trong Đông y, đau cuống bao tử thuộc phạm vi chứng “Vị quản thống”. Theo lý luận cổ truyền, vùng cuống bao tử là cửa ngõ quan trọng, nơi thức ăn bắt đầu đi vào “bể chứa” (Vị). Khi công năng của tỳ vị bị rối loạn, khí huyết không thông đạt, “thông bất thống, thống bất thông” (thông thì không đau, đau là do không thông), dẫn đến các cơn đau tức, khó chịu vùng thượng vị.

Nguyên nhân gây bệnh

Sự kết hợp giữa các yếu tố ngoại tà và nội nhân là căn nguyên chính gây ra những cơn đau vùng cuống dạ dày:

• Viêm loét dạ dày tá tràng: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Viêm loét dạ dày tá tràng xảy ra do mất cân bằng giữa yếu tố tấn công (axit, pepsin) và yếu tố bảo vệ niêm mạc.
• Nhiễm khuẩn H. Pylori: Vi khuẩn H. Pylori xâm nhập, tiết ra các độc tố phá hủy lớp chất nhầy bảo vệ, gây viêm loét sâu.
• Can khí phạm vị (Căng thẳng): Áp lực tâm lý khiến Can khí bị uất ức, không sơ tiết được mà quay sang “đánh” vào Vị, làm tăng tiết dịch vị và co bóp bất thường.
• Ăn uống thất điều: Sử dụng quá nhiều rượu bia, đồ cay nóng (nhiệt tà) hoặc hút thuốc lá làm tổn thương tân dịch, gây huyết ứ tại niêm mạc dạ dày.
• Lạm dụng thuốc giảm đau (NSAID): Các loại thuốc như Aspirin, Ibuprofen trực tiếp bào mòn lớp bảo vệ bao tử, tạo điều kiện cho axit tấn công cuống dạ dày.

Triệu chứng nhận biết

Triệu chứng phổ biến nhất là đau ở vùng thượng vị, thường xuất hiện sau khi ăn hoặc khi đói. Trong Đông y, tính chất cơn đau còn phản ánh tình trạng bệnh lý:

• Đau thượng vị: Cảm giác đau tức, đau quặn vùng dưới xương ức, có thể lan ra sau lưng (do khí trệ huyết ứ).
• Buồn nôn và nôn: Do Vị khí nghịch lên trên thay vì đi xuống (Vị khí giáng nghịch).
• Ợ nóng, ợ chua: Biểu hiện của tình trạng hỏa nhiệt trong dạ dày bốc lên.
• Đầy bụng, khó tiêu: Tỳ vị hư hàn không chuyển hóa được thức ăn.
• Chán ăn, sụt cân: Khi bệnh kéo dài gây tổn thương khí huyết, cơ thể suy nhược.

Có thể bạn muốn biết: đau bao tử là gì? nguyên nhân và cách chữa nhanh nhất

Các phương pháp điều trị đau cuống bao tử hiệu quả

Việc điều trị cần phối hợp giữa việc làm giảm triệu chứng cấp thời và bồi bổ cơ thể để ngăn ngừa tái phát.

Sử dụng thuốc Tây y

Tây y tập trung vào việc trung hòa axit và tiêu diệt tác nhân gây viêm:

• Thuốc kháng axit (Antacids): Giúp cắt cơn đau nhanh bằng cách trung hòa dịch vị (Maalox, Tums).
• Thuốc ức chế bơm Proton (PPI): Giảm sản sinh axit mạnh mẽ (Nexium, Prilosec), tạo điều kiện cho vết loét ở cuống bao tử lành lại.
• Kháng sinh: Phác đồ bắt buộc nếu kết quả xét nghiệm dương tính với vi khuẩn HP.

Giảm đau bằng thảo dược dân gian (Nam dược)

Các phương pháp dân gian tận dụng tính vị của thảo dược để điều hòa lại chức năng tiêu hóa, giảm viêm tự nhiên:

• Gừng tươi (Sinh khương): Có tính ấm, tác dụng tán hàn, chỉ thống (giảm đau), rất tốt cho người đau dạ dày do lạnh hoặc đầy hơi.
• Lá tía tô: Chứa các hoạt chất kháng viêm, giúp giảm sưng nề niêm mạc cuống bao tử.
• Lá mơ lông: Theo Đông y, lá mơ có tác dụng thanh nhiệt, sát khuẩn, tiêu viêm, hỗ trợ rất tốt cho người bị viêm loét cuống bao tử kèm đi ngoài phân sống.
• Nghệ và mật ong: Curcumin trong nghệ giúp chống viêm, làm lành vết loét, trong khi mật ong bổ trung ích khí, bảo vệ niêm mạc.

Tham khảo thêm: 10 cách giảm đau bao tử ngay lập tức người bệnh nên biết

Chế độ dinh dưỡng cho người đau cuống bao tử

Trong Đông y, chế độ ăn uống được gọi là “thực trị”. Việc chọn đúng thực phẩm giúp dạ dày được “nghỉ ngơi” và hồi phục nhanh hơn.

Thực phẩm nên dùng

• Nhóm dễ tiêu hóa: Cháo, súp, cơm nhão giúp giảm áp lực co bóp lên cuống bao tử.
• Thực phẩm giảm axit: Sữa ấm, nước dừa có tính kiềm nhẹ giúp trung hòa dịch vị thừa.
• Rau xanh mềm: Rau mồng tơi, rau đay, măng tây giàu chất xơ mịn, giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày.
• Thực phẩm giàu protein nhẹ: Cá nạc, ức gà luộc giúp cơ thể phục hồi mà không gây khó tiêu.

Thực phẩm cần kiêng kỵ

• Đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ: Ớt, tiêu, đồ chiên rán gây tích nhiệt, khiến vết viêm loét cuống dạ dày thêm trầm trọng.
• Đồ chua lên men: Dưa muối, cà muối, chanh, quất làm tăng lượng axit, gây bào mòn tâm vị.
• Chất kích thích: Rượu bia, cà phê là “kẻ thù” số 1 khiến cơn đau cuống bao tử bùng phát dữ dội.

Lưu ý quan trọng trong quá trình điều trị

Để đạt hiệu quả điều trị bền vững, bà con cần thay đổi những thói quen sinh hoạt nhỏ nhất:

• Ăn chậm nhai kỹ: “Nhai kỹ no lâu”, đồng thời giúp thức ăn được nghiền nhỏ trước khi xuống cuống bao tử.
• Chia nhỏ bữa ăn: Không nên ăn quá no một lúc làm giãn căng tâm vị, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ.
• Giữ tinh thần lạc quan: Stress khiến bệnh dạ dày khó khỏi. Hãy dành thời gian nghỉ ngơi, tập thiền hoặc yoga nhẹ nhàng.
• Uống nước đúng cách: Uống nước lọc ấm vào buổi sáng sớm để làm sạch dạ dày.

Đau cuống bao tử tuy gây nhiều phiền toái nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu chúng ta kiên trì điều trị đúng cách và giữ lối sống lành mạnh.

Tham khảo thêm:

• viêm cuống dạ dày: nguyên nhân và phương pháp điều trị
• dạ dày và bao tử giống hay khác nhau? [giải đáp]