Hội Chứng Zollinger-ellison: Nguyên Nhân, Biểu Hiện, Điều Trị

Hội chứng Zollinger-Ellison (ZE) là một bệnh lý phức tạp, đặc trưng bởi sự hình thành của các khối u (gastrinoma) tại tụy hoặc tá tràng. Theo quan điểm của Y học hiện đại, các khối u này kích thích cơ thể tiết ra một lượng lớn hormone gastrin, dẫn đến tình trạng acid dạ dày tăng cao đột biến, gây ra các ổ loét nghiêm trọng và dai dẳng.

Hội chứng Zollinger-Ellison dưới góc nhìn Đông – Tây y kết hợp

Hội chứng Zollinger-Ellison không chỉ đơn thuần là sự xuất hiện của khối u mà còn là sự rối loạn nội tiết trầm trọng ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống tiêu hóa. Về mặt giải phẫu bệnh, khối u thường khởi phát tại tụy hoặc tá tràng, nhưng đôi khi cũng có thể tìm thấy ở gan, túi mật hay các hạch bạch huyết.

Dưới góc độ Đông y, hội chứng này có thể xếp vào phạm vi các chứng như “Vị quản thống” (đau vùng dạ dày), “Tiết tả” (tiêu chảy) hoặc “Tích tụ” (khối u). Sự hình thành khối u thường do khí trệ, huyết ứ, đàm ngưng kết hợp với nhiệt độc tích tụ lâu ngày tại Tỳ Vị và can đởm. Khi “hỏa độc” quá vượng (tương ứng với việc tăng tiết acid dạ dày), nó sẽ thiêu đốt niêm mạc, dẫn đến viêm loét dạ dày tá tràng mức độ nặng, khó đáp ứng với các liệu pháp điều trị thông thường.

Dù là một bệnh lý hiếm gặp, nhưng Zollinger-Ellison mang lại những hệ lụy sức khỏe nặng nề. Theo thống kê, bệnh thường khởi phát rõ rệt nhất ở độ tuổi trên 50, khi chính khí của cơ thể bắt đầu suy giảm, tạo điều kiện cho các yếu tố tà khí (khối u) phát triển.

Nguyên nhân hình thành theo biện chứng Y học

Tây y hiện đại vẫn đang nghiên cứu sâu hơn về nguyên nhân gốc rễ, nhưng khoảng 25% trường hợp có liên quan đến yếu tố di truyền, cụ thể là hội chứng u tuyến nội tiết loại 1 (MEN1). Đây là một sự rối loạn mang tính hệ thống.

Đứng ở góc độ Đông y, nguyên nhân có thể phân tích qua các phương diện:

• Nội thương thất tình: Lo lắng, suy nghĩ quá độ làm hại Tỳ, giận dữ làm hại Can. Can khí uất kết lâu ngày hóa hỏa, xâm phạm Vị (Can khí phạm Vị), tạo điều kiện hình thành các khối tích tụ.
• Ẩm thực bất tiết: Ăn uống thất thường, lạm dụng đồ cay nóng, kích thích khiến nhiệt độc tích tụ tại trung tiêu, thiêu đốt tân dịch, kết hợp với đàm thấp hình thành nên u cục.
• Tiên thiên bất túc: Yếu tố di truyền (MEN1) trong Đông y được hiểu là do tinh khí của cha mẹ truyền lại không đầy đủ, tạng phủ yếu từ trong cốt tủy, dễ phát sinh quái bệnh.

Triệu chứng nhận biết: Khi cơ thể lên tiếng

Hội chứng Zollinger-Ellison biểu hiện ra bên ngoài bằng một loạt các dấu hiệu rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng:

• Đau thượng vị dữ dội: Cơn đau thường xuất hiện ở vùng thượng vị, có cảm giác nóng rát như lửa đốt do lượng acid quá lớn.
• Tiêu chảy kéo dài: Lượng acid dư thừa tràn xuống ruột non làm tổn thương niêm mạc và bất hoạt các enzyme tiêu hóa, gây nên tình trạng tiêu chảy phân mỡ.
• Ợ nóng và trào ngược: Khí nghịch đưa dịch vị nóng rát lên thực quản.
• Nôn và buồn nôn: Vị khí thượng nghịch do không thể giáng xuống như bình thường.
• Sụt cân và chán ăn: Do sự hấp thu dinh dưỡng bị đình trệ và cơ thể suy kiệt vì đau đớn.

Những cơn đau vùng thượng vị trong ZE thường dai dẳng và khó điều trị hơn loét dạ dày thông thường

Đừng bỏ qua: Xuất huyết tiêu hóa trên – Biến chứng nguy hiểm cần cấp cứu kịp thời

Mối nguy hại và các biến chứng tiềm ẩn

Hội chứng Zollinger-Ellison không chỉ dừng lại ở các cơn đau. Nếu khối u là ác tính, chúng có khả năng di căn rất cao đến gan và hạch bạch huyết. Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, khi tà độc xâm nhập vào sâu trong phần huyết và tạng phủ (gan, tụy), chính khí sẽ suy kiệt hoàn toàn, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các biến chứng thường gặp bao gồm:

• Thủng dạ dày, tá tràng do ổ loét ăn sâu.
• Mất máu mạn tính dẫn đến huyết hư, sắc mặt nhợt nhạt, cơ thể mệt mỏi.
• Tiêu chảy mạn tính gây mất tân dịch, điện giải.

Chẩn đoán xác định bệnh lý

Để xác định chính xác sự hiện diện của khối u gastrinoma, y học hiện đại phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng:

• Xét nghiệm máu: Đo nồng độ gastrin lúc đói. Đây là chỉ số quan trọng để đánh giá sự hiện diện của khối u.
• Nội soi đường tiêu hóa: Bác sĩ sử dụng ống nội soi để quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày và tá tràng, tìm kiếm vết loét và lấy mẫu sinh thiết.
• Siêu âm nội soi (EUS): Phương pháp chuyên sâu giúp phát hiện các khối u kích thước nhỏ nằm sâu trong tụy.
• Chẩn đoán hình ảnh: CT scan hoặc MRI giúp xác định vị trí chính xác và mức độ xâm lấn của khối u.

Tìm hiểu thêm: Nội soi dạ dày có phát hiện bệnh ung thư không?

Các phương pháp điều trị hội chứng Zollinger-Ellison

Mục tiêu điều trị cốt yếu là kiểm soát lượng acid dư thừa (trị tiêu – triệu chứng) và xử lý khối u (trị bản – gốc rễ).

1. Kiểm soát acid dịch vị bằng Tây y

Việc sử dụng các thuốc ức chế bơm proton (PPI) là lựa chọn ưu tiên để làm giảm nồng độ acid, giúp các vết loét có cơ hội hồi phục. Các hoạt chất phổ biến bao gồm Omeprazole, Pantoprazole, Esomeprazole…

Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc ức chế acid liều cao và kéo dài có thể gây ra những tác dụng phụ như loãng xương hoặc rối loạn hấp thu. Do đó, việc kết hợp các thảo dược Đông y để bảo vệ niêm mạc và kiện tỳ là một hướng đi nhân văn và bền vững.

2. Can thiệp khối u

Nếu khối u đơn độc và chưa di căn, phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp tốt nhất. Trong trường hợp khối u đã di căn hoặc có nhiều khối, các bác sĩ sẽ cân nhắc:

• Hóa trị liệu để kìm hãm sự phát triển của tế bào u.
• Thuyên tắc mạch để cắt nguồn nuôi khối u.
• Sử dụng sóng cao tần nhiệt để tiêu diệt tế bào ác tính.

Hội chứng Zollinger-Ellison tuy là quái bệnh nhưng nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng hướng bằng sự kết hợp giữa khoa học hiện đại và tinh hoa Y học cổ truyền, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được tình trạng và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Có thể bạn quan tâm:

• Bệnh ung thư dạ dày – Dấu hiệu cảnh báo không nên ngó lơ
• Viêm loét dạ dày tá tràng cấp tính và cách xử lý hiệu quả