Ruột Non Là Gì, Nằm Ở Đâu? Cấu Tạo Và Chức Năng

Trong y học hiện đại, việc cắt bỏ một phần ruột non đôi khi là chỉ định bắt buộc để cứu sống bệnh nhân. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, mỗi tấc ruột đều là một phần của “hệ thống vận hóa” tinh vi. Vậy thực chất ruột non là gì, nằm ở đâu, có cấu tạo và chức năng thế nào mà lại mang vai trò quyết định đến sự sống của chúng ta như vậy?

Ruột non là gì? Vị trí của ruột non dưới góc nhìn Đông – Tây y

Ruột non (trong Đông y gọi là Tiểu trường) là một phần quan trọng của hệ tiêu hóa. Hệ tiêu hóa bao gồm ruột già, dạ dày, miệng, hầu, trực tràng, ống hậu môn và hậu môn…

Ruột non là bộ phận nằm giữa dạ dày và ruột già (đại tràng) trong cơ thể người, được đo từ môn vị dạ dày đến góc tá – hỗng tràng. Chiều dài của ruột ở người trưởng thành thường dao động từ 5 – 9m, dài hơn cả ruột già (từ 1,2 – 1,8 mét), và là bộ phận dài nhất trong cơ thể. Diện tích bề mặt bên trong của ruột non có thể lên đến 500 mét vuông.

Theo Đông y, Tiểu trường là một trong lục phủ, có quan hệ biểu lý với Tâm (tim). Tiểu trường tiếp nhận thức ăn đã được Tỳ vị nhào trộn, tiếp tục quá trình “phân thanh biệt trọc” (gạn đục khơi trong) để duy trì sự sống.

thông tin thêm: ruột người dài bao nhiêu? (ruột non, ruột già, ruột thừa…)

Các thành phần cấu tạo ruột non

Về mặt giải phẫu hiện đại, bộ phận này được cấu thành từ ba thành phần chính với những nhiệm vụ riêng biệt:

Tá tràng

Là phần đầu của ruột non, dài khoảng 25cm và có hình chữ C. Tá tràng ôm quanh đầu tụy và đi theo đường gấp khúc. Phần trên hơi phình to còn được gọi là bóng tá tràng. Đây là nơi tiếp nhận dịch mật và dịch tụy để bắt đầu quá trình phân giải hóa học mạnh mẽ nhất.

Hỗng tràng và hồi tràng

Ranh giới giữa 2 thành phần này khó được phân định chính xác bằng mắt thường. 4/5 độ dài đoạn đầu được gọi là hỗng tràng, phần còn lại là hồi tràng. Để bụng có thể chứa được chiều dài khổng lồ này, chúng được uốn lại như hình chữ U (khoảng 14 – 16 quai). Các quai trên nằm ngang, quai dưới nằm dọc, được bao bọc bởi mạc treo và ruột già xung quanh.

tham khảo thêm: lợi khuẩn đường ruột là gì? cách bổ sung tốt nhất

Đặc điểm giải phẫu và vận động của ruột non

Các cơ quan trong ống tiêu hóa, đặc biệt là ruột non, có cấu trúc 4 lớp tinh vi: màng bọc, lớp cơ, lớp dưới niêm mạc và lớp niêm mạc.

• Màng bọc: Bao gồm phúc mạc bảo vệ và kết nối các quai ruột.
• Lớp cơ: Gồm cơ dọc và cơ vòng giúp tạo ra nhu động ruột, nhào trộn thức ăn giống như quá trình “vận hóa” trong y học cổ truyền.
• Lớp dưới niêm mạc: Chứa hệ thống mạch máu và mạch bạch huyết dày đặc.
• Lớp niêm mạc: Chứa các tế bào thượng mô và lông nhung, đóng vai trò then chốt trong việc hấp thụ “tinh chất” của thức ăn.

Tốc độ thay mới tế bào ở ruột non rất nhanh, chỉ từ 1 – 3 ngày. Điều này đòi hỏi cơ thể phải có đủ khí huyết để nuôi dưỡng. Sự vận động của ruột non không chỉ là co bóp vật lý mà còn là sự phối hợp nhịp nhàng để phân tách chất bổ dưỡng đưa đi nuôi cơ thể và đẩy cặn bã xuống ruột già.

Chức năng của ruột non: Quá trình “Gạn đục khơi trong”

Trong y học, ruột non đảm nhận hai chức năng sống còn:

• Hấp thu chất dinh dưỡng: Hầu hết các chất cần thiết cho sự sống như protein, lipid, đường, vitamin được thẩm thấu tại đây.
• Hấp thu dịch: Khoảng 7,5/9 lít dịch (bao gồm nước thức ăn và dịch tiêu hóa) được ruột non tái hấp thu mỗi ngày để duy trì sự cân bằng tân dịch.

Quá trình này diễn ra như sau: Thức ăn từ dạ dày (Vị) đi xuống sẽ được dịch tụy, mật và dịch ruột phân giải. Những gì tinh túy nhất sẽ qua thành ruột, đi vào máu, qua gan để thanh lọc rồi mới về Tim để đi nuôi toàn thân. Những gì là cặn bã (trọc) sẽ được tống xuống ruột già.

Một số bệnh thường gặp ở ruột non

Do phải tiếp nhận và xử lý khối lượng thực phẩm khổng lồ mỗi ngày, Tiểu trường rất dễ bị “ngoại tà” xâm nhập hoặc nội tại mất cân bằng dẫn đến các bệnh lý sau:

Viêm túi thừa Meckel

Đây là một dị tật bẩm sinh nơi một túi nhỏ phình ra từ thành ruột non. Triệu chứng thường dễ nhầm với viêm ruột thừa cấp tính như đau bụng quanh rốn, buồn nôn, đại tiện ra máu. Nếu túi thừa bị viêm nhiễm nặng (nhiễm trùng đường ruột), y học cổ truyền gọi đây là tình trạng nhiệt độc tích tụ, cần thanh nhiệt giải độc gấp để tránh biến chứng thủng ruột.

Tắc ruột non thực thể cấp tính

Tình trạng này xảy ra khi lưu thông trong lòng ruột bị chặn lại, thường ở vùng hồi tràng. Các triệu chứng “đau – nôn – bí – chướng” xuất hiện dồn dập: đau bụng từng cơn, nôn mửa, táo bón, chướng bụng. Đây là trạng thái “bất thông tắc thống” (không thông thì đau) điển hình. Nếu không xử lý kịp thời bằng ngoại khoa hoặc các biện pháp giảm áp lực, bệnh nhân dễ bị nhiễm khuẩn huyết và nguy hiểm tính mạng.

Trào ngược dịch mật (Trào ngược axit)

Khi cơ vòng không đóng kín, dịch tiết từ ruột non và dạ dày trào ngược lên thực quản. Bà con sẽ thấy ợ nóng, ợ chua, đắng miệng. Đông y giải thích đây là do “Vị khí nghịch” – thay vì đi xuống thì khí lại bốc ngược lên trên do Can hỏa vượng hoặc Tỳ vị hư hàn. Tình trạng này kéo dài gây viêm loét dạ dày và tổn thương niêm mạc thực quản trầm trọng.

Hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích là nỗi ám ảnh của nhiều người, không chỉ ở đại tràng mà ruột non cũng chịu ảnh hưởng. Đây là rối loạn chức năng vận động khiến bụng luôn đầy hơi, đau âm ỉ, đi ngoài xong vẫn thấy chưa hết phân. Nguyên nhân sâu xa thường do “Can Tỳ bất hòa”, khi tâm lý căng thẳng (Can khí uất kết) tác động trực tiếp lên hệ thống tiêu hóa (Tỳ vị), làm nhu động ruột mất kiểm soát.

Thông qua bài viết này, hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn về ruột non – cơ quan đóng vai trò “hậu cần” vĩ đại của cơ thể. Việc giữ cho ruột non khỏe mạnh bằng chế độ ăn uống nhai kỹ, sinh hoạt điều độ chính là cách tốt nhất để nuôi dưỡng khí huyết và duy trì sức khỏe trường thọ.

có thể bạn quan tâm:

• xuất huyết đường ruột ở người giàcó nguy hiểm không?
• loạn khuẩn đường ruột nên ăn gì, kiêng gì ổn định lại?