Nguyên Nhân Bị Nổi Mề Đay Ở Chân Và Cách Khắc Phục

Nổi mề đay ở chân không chỉ đơn thuần là phản ứng ngoài da trước các tác nhân như dị ứng hay côn trùng cắn, mà theo góc nhìn y học cổ truyền, đây là biểu hiện của sự mất cân bằng chính khí, chức năng tạng phủ suy yếu khiến ngoại tà xâm nhập. Tình trạng này cần được nhìn nhận và điều trị từ gốc để tránh tái phát dai dẳng.

Nổi mề đay ở chân dưới góc nhìn Đông y

Nổi mề đay ở chân (tên gọi trong Đông y là Phong chẩn khối hoặc Tầm ma chẩn) là tình trạng da xuất hiện các nốt sẩn đỏ, phù nề, ngứa ngáy dữ dội tại vùng chân và lòng bàn chân. Theo lý luận y học cổ truyền, chân là nơi bắt đầu của các kinh mạch quan trọng như Túc thái âm Tỳ, Túc thiếu âm Thận và Túc quyết âm Can. Khi các tạng này suy yếu, khí huyết lưu thông kém, kết hợp với các yếu tố ngoại tà (phong, hàn, thấp, nhiệt) xâm nhập qua lỗ chân lông sẽ tích tụ tại da, gây ra các nốt mẩn ngứa.

Nguyên nhân gây nổi mề đay ở chân: Sự kết hợp giữa Nội nhân và Ngoại tà

Y học hiện đại chỉ ra các tác nhân dị ứng, nhưng Đông y đi sâu vào cơ chế vận hành của cơ thể để giải thích tại sao cùng một tác nhân nhưng có người bị, có người không. Các nguyên nhân chính bao gồm:

• Dị ứng (Ngoại tà xâm nhập):

Dị ứng thời tiết, thực phẩm hay hóa chất được coi là sự xâm nhập của ‘phong nhiệt’ hoặc ‘phong hàn’. Khi cơ thể ăn phải các loại ‘phát vật’ (thực phẩm dễ gây dị ứng như hải sản, nhộng tằm) hoặc tiếp xúc mỹ phẩm, độc tố sẽ tích tụ dưới da chân, gây nổi hồng ban mẩn ngứa. Nếu không xử lý kịp thời, độc tố có thể đi sâu vào huyết, gây phản ứng toàn thân nghiêm trọng.

• Vết đốt côn trùng (Độc tà xâm phạm):

Khi bị côn trùng cắn, độc tố (độc tà) từ bên ngoài trực tiếp tấn công vào bì phu. Tại vùng chân, do khí huyết thường lưu thông chậm hơn các vùng khác nên dễ dẫn đến tình trạng sưng tấy, phù nề và đau rát cục bộ.

• Thay đổi thời tiết đột ngột (Phong hàn, Phong nhiệt):

Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến tấu lý (lỗ chân lông) đóng mở không kịp thời. Phong tà thừa cơ xâm nhập vào cơ thể. Việc gãi ngứa thực chất là hành động vô thức giúp ‘phát tán’ phong tà nhưng lại vô tình làm tổn thương lớp biểu bì, khiến triệu chứng lan rộng hơn.

• Nhiễm trùng (Nhiệt độc tích tụ):

Các bệnh lý nhiễm trùng cấp tính trong Đông y được xếp vào nhóm ‘ôn bệnh’. Nhiệt độc trong cơ thể quá phát sẽ phát tiết ra ngoài da qua các nốt mề đay hoặc phát ban. Tình trạng này thường đi kèm với các biểu hiện thực nhiệt như sốt cao, rêu lưỡi vàng, mạch nhanh.

• Tác dụng phụ của thuốc (Vị trường thấp nhiệt):

Dị ứng thuốc tân dược thường làm tổn thương chức năng của Tỳ và Vị, tạo ra tình trạng thấp nhiệt bên trong và phát lộ ra ngoài da. Các loại thuốc kháng sinh hoặc giảm đau có tính ‘nóng’ đối với cơ địa một số người, dẫn đến nổi mẩn ở chân hoặc toàn thân.

• Các bệnh lý về da (Mất cân bằng âm dương tại biểu):

Nổi mề đay ở chân cũng có thể là biểu hiện của các chứng bệnh mạn tính khác như:

• • Viêm da tiếp xúc: Do tiếp xúc với tà khí hoặc vật chất không tương thích.
  • Bệnh tổ đỉa, bệnh chàm: Thường do thấp nhiệt ứ trệ lâu ngày.
  • Bệnh vảy nến: Sự mất cân bằng giữa huyết nhiệt và phong độc.

• Nguyên nhân do nội thương tạng phủ:

Ít người biết rằng mề đay ở chân có thể bắt nguồn từ các bệnh lý chuyển hóa bên trong như bệnh tuyến giáp, đái tháo đường hay nổi mề đay sau khi uống rượu bia. Trong Đông y, rượu bia là chất ‘đại nhiệt, đại thấp’, khi vào cơ thể sẽ làm quá tải chức năng giải độc của Can (Gan) và bài tiết của Thận, khiến độc tố tích tụ tại các chi dưới.

Phương pháp điều trị nổi mề đay ở chân: Kết hợp “Trong đánh ra, Ngoài bôi vào”

Mục tiêu của điều trị mề đay ở chân theo hướng Đông – Tây y kết hợp là: Cắt triệu chứng nhanh chóng bằng các biện pháp cơ học, đồng thời ổn định cơ địa bằng các liệu pháp tự nhiên.

1. Biện pháp chăm sóc hỗ trợ (Dưỡng sinh và trị liệu tại chỗ)

• Ngâm chân thảo dược hoặc chườm lạnh:

Trong khi chườm lạnh giúp co mạch theo cơ chế Tây y, thì việc ngâm chân với các loại lá thảo dược có tính sát khuẩn tự nhiên như lá khế, kinh giới, đơn đỏ sẽ giúp tiêu độc, trừ phong tại chỗ rất tốt. Điều này giúp dịu da, giảm ngứa và ngăn ngừa phong tà lan rộng.

• Bổ sung nước và thanh nhiệt cơ thể:

Uống nhiều nước (đặc biệt là các loại nước thanh nhiệt như nước râu ngô, rau má) giúp hỗ trợ thận đào thải độc tố. Theo Đông y, đây chính là cách ‘lợi tiểu để bài độc’, giúp làm mát máu (lương huyết) và giảm hiện tượng nổi mẩn.

• Thoa kem dưỡng ẩm nguồn gốc tự nhiên:
• Tăng cường sức đề kháng (Bồi bổ chính khí):

Việc bổ sung Vitamin C hay các thực phẩm bổ dưỡng giúp nâng cao chính khí (hệ miễn dịch). Đông y quan niệm ‘Chính khí tồn nội, tà bất khả can’ – nghĩa là khi sức đề kháng đủ mạnh, các yếu tố gây dị ứng từ môi trường sẽ không thể gây bệnh.

2. Sử dụng thuốc điều trị

Đối với các trường hợp mề đay ở chân mạn tính hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng, việc sử dụng thuốc trị mề đay là cần thiết:

• Thuốc Tây y: Thường dùng kháng histamine, corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch để cắt cơn ngứa và chống viêm tức thì. Tuy nhiên, cần thận trọng với các tác dụng phụ khi dùng lâu dài.
• Thuốc Đông y: Tập trung vào các bài thuốc có tác dụng:
  • Khu phong, tán hàn/nhiệt: Đuổi tà khí ra khỏi cơ thể.
  • Thanh nhiệt, giải độc: Làm sạch huyết và tạng phủ.
  • Bồi bổ Can Thận: Củng cố gốc rễ, ngăn ngừa tái phát.

Xem thêm: 10 loại thuốc trị mề đay cho trẻ em hiệu quả và an toàn

Lưu ý quan trọng để phòng ngừa và khắc phục mề đay ở chân

Để hỗ trợ quá trình hồi phục và ngăn chặn ‘phong tà’ quay trở lại, người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc sinh hoạt sau:

• Tuyệt đối không gãi hoặc chà xát mạnh: Hành động này làm tổn thương bì phu, tạo cơ hội cho vi khuẩn xâm nhập gây bội nhiễm.
• Giữ cho đôi chân thông thoáng: Tránh đi tất quá chật, chọn chất liệu thấm hút tốt để tránh tích tụ ‘thấp nhiệt’ ở vùng chân.
• Bảo vệ cơ thể trước thời tiết: Chân là bộ phận dễ nhiễm lạnh nhất, vì vậy cần che chắn kỹ khi ra ngoài vào mùa lạnh.
• Chế độ ăn uống ‘thanh đạm’: Hạn chế thực phẩm tính nóng, cay, hải sản và rượu bia. Nên ưu tiên các loại rau xanh, trái cây có tính mát.
• Môi trường sống sạch sẽ: Loại bỏ nấm mốc, mạt bụi – những tác nhân phong tà ẩn nấp trong nhà.

Nổi mề đay ở chân tuy không phải bệnh lý nguy cấp nhưng nếu để chuyển sang giai đoạn mạn tính sẽ rất khó điều trị và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ nguyên nhân từ bên trong và biết cách kết hợp giữa kiến thức y học hiện đại với tinh hoa y học cổ truyền sẽ giúp bạn bảo vệ đôi chân và sức khỏe một cách toàn diện nhất.

Bài đọc thêm:

• 20 cách trị mề đay tại nhà đơn giản mà hiệu quả nhanh
• bé nổi mẩn đỏ khắp người sau sốt có nguy hiểm không?