7 Đốt Sống Cổ: Cấu Tạo, Chức Năng Và Cảnh Báo Bệnh Lý Vai Gáy

Trong cấu tạo cột sống, đốt sống cổ đóng vai trò chính trong việc nâng đỡ phần đầu, mặt với thân, đồng thời bảo vệ các cấu trúc quan trọng của hệ thần kinh trung ương và mạch máu nuôi não. Các bệnh lý liên quan đến đốt sống ở cổ không chỉ gây đau nhức, ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và xử lý kịp thời.

Cấu tạo và đặc điểm chung của đốt sống cổ dưới góc nhìn y học cổ truyền

Hệ thống cột sống cổ bao gồm 7 đốt sống (từ C1 đến C7) xếp chồng lên nhau, tạo thành một đường cong sinh lý hình chữ C mềm mại. Trong y lý Đông y, khu vực này được xem là đoạn huyết lộ quan trọng, nơi các đường kinh mạch đi qua để đưa tinh hoa của tạng phủ lên nuôi dưỡng đại não.

Cấu trúc này bao gồm hai phần chính:

• Vùng cột sống cổ cao, gồm 2 đốt sống đầu tiên (C1 và C2), được gọi là đốt đội và đốt trục. Đây là phần có trục xoay hỗ trợ cho vùng cổ vận động linh hoạt.
• Vùng cột sống cổ thấp, bao gồm 5 đốt sống phía dưới (C3 – C7), với thân đốt phía trước và cung đốt phía sau nối liền với cột sống lưng.

Đặc điểm tổng quan của đốt sống ở cổ về mặt thực thể có sự liên kết chặt chẽ với hệ thống kinh lạc:

• Đường kính thân đốt sống ngang dài hơn đường kính trước sau, tạo sự vững chãi.
• Cuống đốt sống dính vào phần sau của mặt bên thân đốt sống.
• Thân đốt sống hơi dẹt, có hai mặt trên và dưới để nối khớp với đốt sống lân cận.
• Mảng đốt sống rộng bề ngang hơn bề cao, có lỗ mỏm ngang bao bọc động mạch đốt sống – con đường huyết mạch nuôi dưỡng tủy não.
• Mỏm gai có đỉnh tách đôi với lỗ đốt sống to hơn các đốt khác.
• Lỗ đốt sống hình tam giác, rộng hơn ở các vùng khác, tạo ống sống cho tủy sống khi chồng lên nhau.
• Điểm đặc trưng quan trọng nhất là có lỗ ngang.

Cột sống cổ không chỉ là trụ đỡ vật lý mà còn là “nút thắt” vận hành khí cơ. Khi các đốt sống lệch lạc hay thoái hóa, dòng chảy khí huyết bị cản trở, gây ra trăm bệnh ở vùng đầu mặt và tay chân.

Đặc điểm riêng biệt của 7 đốt sống cổ

Theo giải phẫu, con người và nhiều loài động vật chia sẻ sự tương đồng trong cấu tạo 7 đốt sống. Mỗi vị trí đốt sống lại đảm nhiệm một “nhiệm vụ” riêng biệt, tương ứng với các điểm huyệt đạo quan trọng trong Đông y.

Đốt sống 1 (C1) – Đốt đội

Đốt sống đầu tiên là vị trí tiếp giáp đầu tiên giữa sọ não và cột sống. C1 không có thân sống, có hình dạng giống như một chiếc vòng với hai khối bên có hố khớp trên. Trong Đông y, khu vực này gần với huyệt Phong Phủ, nơi tà khí dễ xâm nhập nhất.

Đốt sống 2 (C2) – Đốt trục

Đốt sống C2 chịu trách nhiệm chính trong hoạt động xoay cổ. Nó có một mỏm răng mọc lên trên thân đốt sống. Sự linh hoạt của C2 quyết định khả năng quan sát và vận động của con người. Nếu C2 bị sai lệch, người bệnh thường cảm thấy hoa mắt, chóng mặt do khí huyết không thể thông suốt lên vùng đỉnh đầu.

Đốt sống 4 (C4)

Đặc điểm của đốt sống này là vùng mỏm ngang lồi to ra thành củ cảnh. Khi củ cảnh to quá có thể chèn vào động mạch cảnh chung. Đây cũng là khu vực nhạy cảm, liên quan đến các vấn đề về huyết áp và nhịp thở dưới góc nhìn điều hòa khí lực.

Đốt sống 7 (C7) – Đốt sống lồi

Đốt sống C7 có mỏm gai phát triển dài hẳn ra mà không chẻ đôi, có thể cảm nhận rõ rệt khi sờ vào vùng gáy. Vị trí này chính là nơi tọa lạc của huyệt Đại Chùy – điểm hội tụ của các đường kinh dương trong cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong việc sơ phong, giải biểu và nâng cao chính khí.

Tham khảo thêm: biến chứng do thoái hóa khớp – nguy hiểm hơn bạn tưởng

Chức năng của đốt sống cổ đối với sức khỏe toàn diện

Đốt sống cổ không đơn thuần là khung xương, mà là bộ phận duy trì sự sống thông qua các chức năng:

• Nâng đỡ và ổn định: Giữ cho phần đầu – nơi trú ngụ của thần minh – luôn được vững vàng.
• Vận động linh hoạt: Cho phép con người thực hiện các động tác cúi, ngửa, xoay, nghiêng để tương tác với thế giới xung quanh.
• Bảo vệ “Bể tủy”: Tủy sống chạy trong lòng đốt sống cổ là phần kéo dài của não bộ, được Đông y gọi là bể của tủy. Bảo vệ tủy sống là bảo vệ gốc rễ của trí tuệ và sự vận động.
• Lưu thông huyết mạch: Đảm bảo mạch máu vận chuyển oxy và dưỡng chất nuôi não bộ hiệu quả.

Nhận diện các bệnh lý thường gặp tại đốt sống cổ

Dưới tác động của tuổi tác (lão hóa tự nhiên theo quy luật sinh – lão – bệnh – tử) và các yếu tố ngoại tà, đốt sống cổ dễ nảy sinh các vấn đề mạn tính.

Thoái hóa đốt sống cổ – Hệ quả của Can Thận hư tổn

Thoái hóa đốt sống cổ trong Đông y thuộc phạm vi chứng “Tý”. Khi tuổi cao hoặc làm việc quá sức, tạng Can không nuôi dưỡng được gân, tạng Thận không nuôi dưỡng được xương (cốt), dẫn đến tình trạng khô khớp, vôi hóa và hình thành gai xương.

Người bệnh thường gặp vùng cổ cứng và di chuyển kém linh hoạt, đau lan xuống vai gáy. Sự chèn ép này không chỉ gây đau tại chỗ mà còn dẫn đến các chứng như:

• Rối loạn tiền đình: Khí huyết không lên được não gây hoa mắt, ù tai.
• Tê bì chân tay: Do kinh lạc bị chèn ép, khí huyết không lưu thông được ra đến đầu ngón tay.
• Thiếu máu não: Tắc nghẽn mạch máu khiến não bộ thiếu dưỡng chất, gây mất ngủ, suy giảm trí nhớ.

Thoát vị đĩa đệm cổ

Bệnh thoát vị đĩa đệm cổ xảy ra khi “phần đệm” giữa các đốt sống bị tổn thương, nhân nhầy thoát ra ngoài. Y học cổ truyền cho rằng đây là tình trạng huyết ứ cục bộ, gây đau đớn dữ dội, tăng lên khi cử động và giảm khi nghỉ ngơi.

Gai đốt sống cổ

Gai đốt sống ở cổ là phản ứng tự vệ của cơ thể khi đĩa đệm suy giảm, nhưng lại vô tình trở thành vật cản chèn ép rễ thần kinh. Cơn đau thường ê ẩm, liên tục, khiến khả năng vận động bị hạn chế nghiêm trọng.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn:

Trong quá trình thăm khám lâm sàng, Lão nhận thấy nhiều Bà con thường chỉ chú trọng vào vị trí đau ở cổ mà quên mất rằng, căn nguyên có thể nằm ở sự suy yếu của tạng phủ bên trong. Có những trường hợp đau cổ vai gáy dai dẳng thực chất là do khí trệ huyết ứ lâu ngày, hoặc do Thận khí kém không đủ sức nuôi dưỡng xương khớp. Việc chỉ sử dụng các biện pháp giảm đau tức thời tại chỗ giống như việc cắt ngọn cỏ mà bỏ quên gốc rễ. Bà con cần hiểu rằng, nếu không phục hồi cơ địa và thông suốt kinh lạc từ bên trong, triệu chứng sẽ rất dễ tái phát và trở nặng hơn.

Hướng điều chỉnh và chăm sóc đốt sống cổ theo tinh thần Đông y

Để bảo vệ đốt sống cổ, người bệnh cần kết hợp giữa việc điều chỉnh thói quen và bồi bổ cơ thể:

• Giữ ấm vùng cổ: Tránh để gió lạnh (phong hàn) xâm nhập trực tiếp vào các huyệt đạo vùng gáy.
• Tư thế đúng: Không nên cúi đầu quá lâu khi dùng điện thoại hoặc ngồi sai tư thế khi làm việc, tránh gây áp lực lên cột sống.
• Vận động nhẹ nhàng: Các bài tập dưỡng sinh, co duỗi cổ giúp khí huyết lưu thông, gân cốt dẻo dai.
• Dinh dưỡng: Tăng cường các thực phẩm bổ can thận theo hướng dẫn của chuyên gia.

Lời căn dặn dành cho người bệnh

Đốt sống cổ là bộ phận vô cùng nhạy cảm và quan trọng. Mọi biểu hiện đau nhức, tê bì hay chóng mặt đều là “tiếng kêu cứu” của cơ thể. Chúng ta tuyệt đối không được chủ quan, không nên tự ý áp dụng các phương pháp bẻ cổ, đắp thuốc không rõ nguồn gốc có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tủy sống.

Việc lắng nghe cơ thể và thăm khám sớm sẽ giúp việc hỗ trợ cải thiện đạt hiệu quả cao nhất, tránh được các biến chứng nguy hiểm như bại liệt hay thiếu máu não cục bộ. Hãy chủ động bảo vệ “trục sống” của mình ngay từ hôm nay.

Có thể bạn quan tâm:

• vôi hóa cột sống cổ – biểu hiện, cách điều trị và phòng ngừa
• biến chứng nguy hiểm của bệnh thoát vị đĩa đệm cột sống

Nếu bà con đang gặp các vấn đề về đốt sống cổ như đau mỏi vai gáy, tê bì tay chân hay thường xuyên hoa mắt chóng mặt, hãy chia sẻ ngay để nhận được sự tư vấn chuyên môn kịp thời qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.