Khớp gối là gì? Giải phẫu cấu tạo và các bệnh lý thường gặp

Khớp gối (hay đầu gối) là một phần cấu tạo của chi dưới. Đây là khớp lớn nhất trong cơ thể, có chức năng chống đỡ cơ thể nhưng rất dễ bị tổn thương bởi các lực tác động. Do đó, hiểu về cấu tạo đầu gối là cách giúp chúng ta tránh khỏi các chấn thương và có bảo vệ khớp đúng đắn.

Giải phẫu cấu tạo khớp gối (đầu gối) người

Đầu gối là một trong những khớp lớn nhất và phức tạp nhất trong cơ thể người. Khớp đầu gối nối xương đùi với xương ống chân (xương chày). Cấu tạo đầu gối cụ thể như sau:

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, khớp gối thuộc phạm vi “Cốt” (xương) do Thận làm chủ và “Cân” (gân) do Can làm chủ. Sự vững chãi hay linh hoạt của khớp gối không chỉ nằm ở cấu trúc vật lý mà còn phụ thuộc mật thiết vào sự nuôi dưỡng của tinh huyết từ hai tạng này.

1. Xương quanh đầu gối

Khớp gối bao gồm xương ống chân (xương chày), xương đùi và xương bánh chè, cùng với một số xương nhỏ (xương mác) chạy dọc theo xương chày.

• Xương đùi là xương dài nhất, được bọc sụn để bảo vệ khi tiếp xúc với các khớp khác.
• Xương ống chân là từ đầu gối đến mắt cá chân.
• Xương bánh chè hỗ trợ và bảo vệ đầu gối.
• Xương mác là các xương dài mỏng hỗ trợ chịu tác động lên đầu gối.

Tất các các xương cấu tạo nên đầu gối đều được phủ một lớp sụn mịn để hạn chế ma sát và tổn thương. Trong Đông y, “Thận chủ cốt”, nên khi chức năng Thận suy giảm, cốt tủy không được nuôi dưỡng đầy đủ, các xương này dễ trở nên xốp yếu và thoái hóa.

2. Sụn đầu gối

Sụn là một cấu trúc đàn hồi chống lại chấn thương, tuy nhiên khi bị thương, sụn cần một thời gian dài để chữa lành. Có hai loại sụn phổ biến được tìm thấy ở đầu gối bao gồm:

[Image of a healthy human knee joint with articular cartilage and meniscus]

Sụn khớp:

• Bôi trơn và làm linh hoạt khớp.
• Hỗ trợ phân tán lực tác động.
• Giúp di chuyển hai đoạn xương mà không gây đau.

Sụn chêm:

• Làm từ nguyên bào sợi, cấu trúc hình lưỡi liềm.
• Hấp thụ lực tác động và giữ khớp đầu gối ổn định.
• Thương sụn chêm dễ dẫn đến viêm hoặc thoái hóa khớp.

3. Dây chằng đầu gối

Dây chằng ở đầu gối cung cấp sự ổn định và sức mạnh. Các loại dây chằng chính bao gồm dây chằng chéo trước (ACL), dây chằng chéo sau (PCL) và các dây chằng bên. Y lý cổ truyền coi dây chằng thuộc về hệ thống “Cân”. Khi “Can huyết” không đủ nuôi dưỡng, các “Cân” này trở nên khô cứng, dễ co rút hoặc lỏng lẻo, dẫn đến khớp gối mất đi sự vững vàng tự nhiên.

4. Cơ bắp và gân ở đầu gối

Các cơ xung quanh đầu gối giữ cho nó ổn định và hỗ trợ di chuyển. Tỳ chủ cơ nhục, do đó sức mạnh của các nhóm cơ đùi và cơ gân kheo phản ánh trực tiếp sự vận hóa của tạng Tỳ. Nếu Tỳ hư, cơ nhục teo nhẽo, áp lực sẽ đè nặng lên cấu trúc xương khớp, gây đau nhức triền miên.

5. Màng hoạt dịch và dịch khớp

Lớp lót này sản xuất chất lỏng giúp bôi trơn khớp. Khi thấp nhiệt xâm nhập hoặc tuần hoàn khí huyết bị ứ trệ, dịch khớp có thể sinh ra bất thường (tràn dịch), gây sưng nề và cản trở vận động.

Cốt khớp cứng cáp là nhờ Thận khí đầy đủ, gân mạch dẻo dai là nhờ Can huyết dồi dào. Khớp gối không chỉ cần sự bảo vệ từ bên ngoài mà cần cả sự bồi bổ từ gốc rễ tạng phủ bên trong.

Bản chất bệnh lý khớp gối theo góc nhìn Đông y

Đa số các vấn đề về khớp gối thường gặp như đau, sưng, tê bì hay cứng khớp đều nằm trong phạm vi chứng Tý. “Tý” có nghĩa là tắc nghẽn, không thông. Khi các tà khí như Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm thấp) xâm nhập vào cơ thể lúc chính khí suy yếu, chúng sẽ khu trú tại kinh lạc vùng gối, làm khí huyết lưu thông kém mà sinh ra bệnh.

• Thể hành tý (do Phong): Đau di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác, thường kèm sợ gió.
• Thể thống tý (do Hàn): Đau dữ dội, đau tăng khi gặp lạnh, chườm ấm thấy dễ chịu hơn.
• Thể trước tý (do Thấp): Cảm giác nặng nề, sưng đau cố định một chỗ, thường đau tăng khi trời mưa ẩm.
• Thể nhiệt tý (do Nhiệt): Khớp gối sưng nóng đỏ đau, người bệnh có thể sốt nhẹ.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn

Nhìn nhận dưới góc độ lâm sàng, Lão thấy nhiều bà con khi đau gối chỉ chăm chăm vào việc làm sao cho hết đau tại chỗ mà quên mất rằng căn nguyên có thể nằm ở sự suy yếu của tạng phủ hoặc sự bế tắc của mạch máu từ xa. Việc lạm dụng các biện pháp giảm đau tức thời mà bỏ qua việc điều dưỡng cơ địa, bồi bổ can thận sẽ khiến bệnh dễ tái phát và chuyển biến thành mạn tính. Hãy nhớ, khớp gối chỉ là biểu hiện, còn gốc bệnh thường nằm ở sự mất cân bằng khí huyết và chức năng tạng phủ bên trong cơ thể.

Việc hiểu rõ cấu tạo và cơ chế bệnh lý giúp chúng ta có cái nhìn thấu đáo hơn. Thay vì chủ quan chịu đựng, khi có các dấu hiệu bất thường như cứng khớp vào buổi sáng, nghe tiếng lạo xạo khi vận động, chúng ta cần chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và tầm soát sớm.

Đối với những trường hợp đã xuất hiện tình trạng thoái hóa hoặc viêm khớp mạn tính, việc sử dụng các thảo dược có tính chất khu phong, trừ thấp, kết hợp bồi bổ can thận là một hướng đi bền vững.

Lời căn dặn về việc chăm sóc khớp gối

Để bảo vệ khớp gối, ngoài việc dùng thuốc, chúng ta cần chú trọng đến chế độ ăn uống và vận động. Tránh các tư thế gây áp lực lớn lên gối như ngồi xổm, leo cầu thang quá nhiều hoặc mang vác vật nặng. Giữ ấm vùng khớp khi thời tiết chuyển lạnh là cách đơn giản để bảo vệ chính khí, ngăn chặn hàn tà xâm nhập.

Đặc biệt, việc duy trì cân nặng hợp lý là vô cùng quan trọng để giảm tải trọng cho “bộ máy” nâng đỡ cơ thể. Khi cơ thể nhẹ nhõm, khí huyết lưu thông sẽ dễ dàng hơn, các ổ viêm cũng nhanh chóng được cải thiện.

Sức khỏe xương khớp là tài sản quý giá nhất cho một tuổi già năng động. Nếu bà con đang gặp phải những cơn đau mỏi khớp gối kéo dài hoặc vận động khó khăn, đừng ngần ngại tìm kiếm sự tư vấn chuyên sâu để được đánh giá đúng tình trạng cơ địa.

Bà con có thể trao đổi trực tiếp về tình trạng sức khỏe của mình để nhận được những lời khuyên phù hợp nhất qua Zalo 0972.606.773 hoặc liên hệ Số điện thoại 0972 606 773 để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ kịp thời.

Tham khảo thêm: bệnh thoái hóa khớp gối có chữa được không?

Tham khảo thêm: tìm hiểu cách chữa thoái hóa khớp gối bằng diện chẩn

Có thể bạn quan tâm:

• điều trị thoái hóa khớp gối bằng tế bào gốc mang đến nhiều triển vọng
• sưng đầu gối (khớp gối) là bệnh gì? nguy hiểm không?