Đau đầu gối: Hiểu đúng căn nguyên để gân xương chắc khỏe trở lại

Đau đầu gối là triệu chứng rất phổ biến có thể được kích hoạt do nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong nhiều trường hợp cơn đau chỉ đến tạm thời rồi tự biến mất, nhưng đôi khi lại dai dẳng kéo dài và đi kèm với những biểu hiện khác. Nắm được nguyên nhân gây đau chính là cách tốt nhất để đưa ra phương án khắc phục phù hợp.

Đau đầu gối dưới góc nhìn của Y học cổ truyền

Trong Y học cổ truyền, chứng đau đầu gối thuộc phạm vi chứng Tý. “Tý” có nghĩa là tắc nghẽn, không thông suốt. Khi chính khí của cơ thể suy giảm, các tà khí bên ngoài như Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm thấp) và Nhiệt (nóng) thừa cơ xâm nhập vào kinh lạc, cơ nhục và xương khớp. Sự khu trú của các tác nhân này làm cản trở sự vận hành của khí huyết, gây ra tình trạng kinh lạc bế tắc, dẫn đến sưng, đau và tê mỏi tại vùng đầu gối.

Theo học thuyết tạng phủ, “Can chủ cân, Thận chủ cốt”. Đầu gối là nơi hội tụ của các cân (gân) và là khớp xương quan trọng chịu lực của cơ thể. Khi chức năng của tạng Can và Thận suy yếu, không đủ dưỡng chất để nuôi dưỡng hệ thống gân xương, khớp gối sẽ trở nên lỏng lẻo, thoái hóa và dễ bị tổn thương bởi các tác động bên ngoài. Bởi vậy, việc hiểu đúng bản chất cơn đau đầu gối cần đi sâu vào việc đánh giá sự cân bằng của âm dương và tạng phủ bên trong.

“Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông” – Khi khí huyết lưu thông bình thường thì không đau, khi có sự tắc nghẽn thì ắt sẽ sinh ra đau nhức.

Nguyên nhân gây đau nhức đầu gối và cơ chế hình thành

Đau ở đầu gối có thể xuất hiện ở nhiều mức độ và thời gian khác nhau, từ cơn đau ngắn hạn đến tình trạng dai dẳng kéo dài. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến được phân tích theo cả góc độ vận động và y lý truyền thống:

1. Ngoại tà xâm nhập và vận động quá mức

Vận động quá mức là một trong những nguyên nhân phổ biến kích hoạt đau khớp gối. Tuy nhiên, tình trạng đau nhức do vận động quá mức thường chỉ là tạm thời và có thể giảm ngay khi nghỉ ngơi. Dưới góc nhìn Đông y, việc lao lực quá độ làm hao tổn khí huyết, khiến các kinh mạch quanh gối không được nuôi dưỡng đầy đủ.

Sở dĩ đầu gối dễ bị đau khi vận động quá sức là do vị trí xương khớp này thường phải chịu nhiều áp lực từ cơ thể. Vận động mạnh với cường độ kéo dài sẽ càng làm cho áp lực gia tăng và gây đau. Đặc biệt, khi cơ thể đang mệt mỏi, lỗ chân lông sơ hở, tà khí dễ dàng xâm nhập gây nên tình trạng “phong hàn thấp tý”, làm cho khớp gối đau tăng lên khi thời tiết thay đổi hoặc trời trở lạnh.

2. Chấn thương và huyết ứ

Chấn thương ở khớp gối có thể kích hoạt đau nhức bất cứ lúc nào, đặc biệt khi tham gia các hoạt động lao động, thể thao hoặc giao thông. Trong Đông y, chấn thương thường dẫn đến tình trạng “huyết ứ”. Máu huyết không được lưu thông, tích tụ lại tại vùng tổn thương gây sưng tấy và đau nhức dữ dội. Một số loại chấn thương có thể gặp là:

• Bong gân: Gây bầm tím và đau nhức do giãn dây chằng mà không làm đứt.
• Tổn thương dây chằng: Hạn chế vận động và gây đau đớn xung quanh khớp.
• Gãy xương: Có thể gây đau mạnh và mất khả năng vận động.
• Trật khớp: Đầu xương bị lệch ra khỏi vị trí gây đau và sưng tấy.

Những chấn thương này sau khi chữa lành vẫn có thể để lại di chứng, dẫn đến việc kích hoạt đau đầu gối khi vận động quá mức hoặc chịu tác động lực từ bên ngoài. Nếu không được giải tỏa tình trạng huyết ứ từ sớm, vùng khớp gối rất dễ trở thành “điểm yếu” để ngoại tà cư ngụ lâu dài.

3. Các bệnh xương khớp mạn tính

Nhiều trường hợp đau ở vùng đầu gối có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý xương khớp mang tính hệ thống hoặc thoái hóa:

• Viêm khớp gối: Gây đau nhức thường xuyên, đặc biệt vào ban đêm, có thể kèm sốt nếu viêm khớp là do nhiễm khuẩn. Đông y gọi đây là thể “Nhiệt tý”, vùng khớp thường sưng, nóng, đỏ, đau.
• Bệnh gout: Hình thành khi axit uric trong cơ thể tăng cao, ảnh hưởng đến khớp gối. Đây thường là hệ quả của việc tỳ vị vận hóa kém, dẫn đến thấp nhiệt tích tụ.
• Viêm khớp dạng thấp: Gây sưng đau ở nhiều khớp, bao gồm cả khớp gối. Đây là bệnh lý có tính chất tự miễn, liên quan sâu sắc đến sự suy giảm của chính khí.
• Thoái hóa khớp gối: Xuất hiện khi tuổi tác tăng, gây tổn thương sụn và xương dưới sụn, làm đau nhức và hạn chế vận động. Đây là biểu hiện điển hình của tình trạng “Can Thận lưỡng hư”, khi tinh huyết không đủ để làm đầy tủy xương và nhuận khớp.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn

Trên thực tế lâm sàng, Lão thấy rằng có rất nhiều trường hợp bà con đau đầu gối nhưng căn nguyên lại không hoàn toàn nằm ở “chỗ đau”. Có người đau gối do thoát vị đĩa đệm chèn ép thần kinh tọa, có người lại do lệch trục cột sống hay thận khí quá hư suy. Nếu chúng ta chỉ tập trung xử lý triệu chứng bên ngoài bằng cách giảm đau tức thời mà bỏ qua việc điều chỉnh cơ địa và thông kinh hoạt lạc bên trong, cơn đau chắc chắn sẽ tái phát với mức độ nặng hơn. Việc tự ý dùng các loại thuốc giảm đau dài ngày không theo chỉ định có thể làm tổn thương chức năng gan, thận và dạ dày, khiến khả năng tự phục hồi của xương khớp ngày càng giảm sút. Lão khuyên bà con cần được đánh giá cụ thể để có lộ trình điều trị đúng hướng nhất.

Cách hỗ trợ cải thiện và giảm đau đầu gối

Đau ở đầu gối là tình trạng thường gặp nhưng không khó để khắc phục nếu chúng ta biết cách kết hợp giữa nghỉ ngơi, tác động vật lý và điều chỉnh lối sống.

1. Tác động nhiệt để lưu thông khí huyết

Tác dụng nhiệt là phương pháp đơn giản nhất, giúp điều hòa khí huyết tại chỗ:

• Chườm lạnh: Phù hợp khi đầu gối sưng hoặc phù nề do chấn thương mới, bởi hơi lạnh giúp co mạch, giảm sưng và đau do viêm nhanh chóng. Thực hiện bằng cách đặt túi đá lên đầu gối và giữ trong khoảng dưới 20 phút.
• Chườm nóng: Dùng khi đau nhức đầu gối không sưng, thường do tính hàn hoặc thoái hóa. Nhiệt độ kích thích giãn mạch, giúp máu lưu thông đến nuôi dưỡng khớp tốt hơn. Bà con có thể dùng túi chườm thảo dược hoặc nước nóng khoảng 60 – 70 độ trong 20 phút.

2. Massage và tác động kinh lạc

Massage là phương pháp hữu ích để giảm đau nhức đầu gối và thư giãn các nhóm cơ đang bị co cứng:

• Massage trực tiếp: Sử dụng ngón tay để xoa bóp, ấn và day các huyệt đạo xung quanh gối như Độc tỵ, Dương lăng tuyền, Huyết hải. Điều này giúp kích thích lưu thông kinh mạch và giảm đau hiệu quả.
• Sử dụng dầu nóng hoặc rượu thuốc: Giúp hoạt huyết, hóa ứ, tăng cường hiệu quả khi xoa bóp.

3. Dành thời gian nghỉ ngơi và kiểm soát cân nặng

Trong nhiều trường hợp, nghỉ ngơi đóng vai trò quan trọng trong việc giảm đau đầu gối. Khi cơ thể nghỉ ngơi, tạng phủ có thời gian hồi phục, áp lực đè nén lên khớp gối giảm đi, giúp các tổn thương nhỏ tự chữa lành. Ngoài ra, việc quản lý cân nặng là điều cực kỳ quan trọng để giảm tải cho đôi chân. Mỗi cân nặng dư thừa đều tạo ra áp lực gấp nhiều lần lên sụn khớp khi di chuyển.

4. Thận trọng khi dùng thuốc Tây

Trong một số trường hợp cơn đau dữ dội, việc sử dụng các thuốc giảm đau và chống viêm không steroid (NSAIDs) như paracetamol, ibuprofen có thể được bác sĩ chỉ định. Tuy nhiên, cần nhớ rằng các loại thuốc này thường chỉ giải quyết phần “ngọn”. Việc lạm dụng có thể dẫn đến các tác dụng phụ không mong muốn như đau dạ dày, suy giảm chức năng thận. Để an toàn, người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối liều lượng khuyến cáo.

Dựa trên nguyên lý “Trị bệnh tất cầu kỳ bản”, Y học cổ truyền chú trọng điều trị từ gốc để mang lại hiệu quả bền vững, tránh tình trạng bệnh tái đi tái lại nhiều lần.

Khi nào cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa?

Đau đầu gối mặc dù thường gặp nhưng có thể tiềm ẩn những tổn thương cấu trúc nghiêm trọng. Người bệnh không nên chủ quan và cần tìm đến sự đánh giá của chuyên gia khi gặp các dấu hiệu sau:

• Cơn đau dữ dội, đau về đêm khiến mất ngủ.
• Khớp gối bị biến dạng, sưng to bất thường hoặc có tiếng kêu lạo xạo rõ rệt khi cử động.
• Nghỉ ngơi và chườm nóng/lạnh nhưng không thấy giảm triệu chứng sau vài ngày.
• Khả năng vận động bị hạn chế nghiêm trọng, không thể co duỗi hoặc đứng vững.
• Đau kèm theo sốt cao hoặc mệt mỏi toàn thân.

Việc lắng nghe cơ thể và điều chỉnh từ sớm là cách tốt nhất để bảo vệ “trụ cột” của hệ vận động, giúp chúng ta duy trì sự dẻo dai và chất lượng cuộc sống bền lâu.

Mỗi thể trạng đau đầu gối đều cần một phương pháp tiếp cận riêng biệt dựa trên tình hình khí huyết và tạng phủ thực tế. Nếu bà con đang gặp khó khăn trong vận động hoặc những cơn đau gối hành hạ, hãy kết nối ngay với chúng tôi để được tư vấn lộ trình phù hợp qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.