Đau Thượng Vị Khi Mang Thai Tháng Cuối Nên Làm Gì?

Tình trạng đau thượng vị khi mang thai tháng cuối khiến không ít mẹ bầu lo lắng. Cơn đau kéo dài kèm theo các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, đây không chỉ là sự biến đổi sinh lý mà còn liên quan mật thiết đến sự mất cân bằng của Tỳ Vị và khí huyết trong cơ thể người mẹ.

Nguyên nhân đau thượng vị khi mang thai tháng cuối theo Đông – Tây y

Càng về những tháng cuối của thai kỳ, khi cơ thể người mẹ phải dồn toàn bộ tinh huyết để nuôi dưỡng thai nhi, các vấn đề về sức khỏe lại càng dễ phát sinh. Theo Đông y, vùng thượng vị là nơi cư ngụ của Tỳ và Vị – hai cơ quan đóng vai trò là “hậu thiên chi bản”, nguồn gốc của sinh hóa khí huyết. Khi mang thai tháng cuối, sự thay đổi lớn về thể chất và tâm lý dễ khiến Tỳ Vị mất đi sự điều hòa vốn có.

Nguyên nhân gây ra tình trạng này có thể được lý giải qua sự kết hợp giữa cơ chế sinh lý hiện đại và biện chứng luận trị Đông y:

1. Do tử cung và thai nhi chèn ép (Khí trệ tại Vị)

Dưới góc độ Tây y, ở tháng cuối thai kỳ, thai nhi phát triển nhanh về cân nặng khiến tử cung giãn nở tối đa, gây áp lực trực tiếp lên hệ thống tiêu hóa và đẩy dạ dày lên cao. Điều này khiến việc chuyển hóa thức ăn trở nên khó khăn, làm phát sinh các cơn đau hoặc co rút ở vùng thượng vị.

Trong Đông y, hiện tượng này gọi là sự chèn ép làm cản trở sự vận hành của khí cơ. Khi thai nhi lớn chiếm chỗ, “trung tiêu” bị bách chèn, dẫn đến tình trạng Vị khí bất giáng (khí của dạ dày không đi xuống được mà nghịch lên trên), gây đau tức, trướng mãn.

2. Yếu tố tâm lý (Can khí uất kết)

Tháng cuối thai kỳ là thời điểm tâm lý mẹ bầu biến động mạnh do lo lắng kỳ sinh nở. Tây y ghi nhận căng thẳng làm tăng tiết acid dạ dày, gây trào ngược và đau thượng vị. Đông y lại nhìn nhận dưới góc độ mối quan hệ giữa Can (gan) và Tỳ Vị. Khi người mẹ lo lắng quá mức (ưu tư thương Tỳ) hoặc căng thẳng (Can uất), Can khí sẽ lấn át (Can mộc khắc Tỳ thổ), làm suy yếu chức năng tiêu hóa, dẫn đến các triệu chứng đau thượng vị, ợ chua.

3. Thai nhi đạp mạnh

Những cú đạp mạnh và bất ngờ của trẻ ở tuần thứ 40 có thể tác động trực tiếp lên vùng cơ thượng vị. Dù gây đau tức nhất thời cho mẹ, nhưng đây là tín hiệu cho thấy thai nhi có “khí lực” tốt và đang phát triển khỏe mạnh.

4. Các bệnh lý tiêu hóa (Tỳ Vị hư hàn hoặc nhiệt)

Nếu mẹ bầu có tiền sử viêm loét dạ dày tá tràng, trào ngược hoặc xuất huyết dạ dày, các triệu chứng sẽ bùng phát mạnh hơn vào tháng cuối. Đông y cho rằng đây là lúc Tỳ Vị đang ở trạng thái hư yếu, khó chống lại các tác nhân gây bệnh (như thực tích, hàn tà), dẫn đến chướng bụng, đầy hơi, ợ nóng, và rối loạn tiêu hóa.

Xem thêm: Các triệu chứng viêm đại tràng cần nhận biết sớm

5. Các yếu tố khác gây đau thượng vị

• Chế độ ăn uống (Thực tích): Ăn quá nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ khiến Vị bị nhiệt, gây tích trệ thức ăn, sinh ra đau đớn.
• Bệnh lý gan mật (Can胆 bất hòa): Các vấn đề như sỏi mật, viêm túi mật làm ảnh hưởng đến quá trình bài tiết mật – một phần của chức năng sơ tiết của Can trong Đông y.
• Giun chui ống mật và bệnh tuyến tụy: Gây ra những cơn đau dữ dội, cần được can thiệp y tế ngay lập tức.

Đau thượng vị khi mang thai tháng cuối có nguy hiểm không?

Tháng cuối thai kỳ là giai đoạn “vượt vũ môn”, đòi hỏi sự chuẩn bị tốt nhất về cả khí và huyết. Tình trạng đau vùng thượng vị không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm tiêu hao chính khí của người mẹ. Nếu đau thượng vị thường xuyên, mẹ bầu sẽ ăn ngủ không yên, dẫn đến huyết hư, tâm bất an, ảnh hưởng trực tiếp đến sự nuôi dưỡng não bộ và thể chất của thai nhi.

Theo quan điểm y học hiện đại, đau thượng vị có thể là triệu chứng của các vấn đề nguy hiểm liên quan đến các bệnh về gan, lách hay tụy. Đặc biệt, nếu đi kèm với các cơn co thắt mạnh, nó có thể là dấu hiệu của tiền sản giật hoặc dọa sinh non, đe dọa trực tiếp đến an nguy của cả hai mẹ con.

Tìm hiểu thêm: đau thượng vị khó thở, tức ngực cảnh báo điều gì?

Giải pháp Đông – Tây y kết hợp cho mẹ bầu

Do tính chất nhạy cảm của giai đoạn này, việc dùng thuốc cần cực kỳ thận trọng để tránh làm động thai khí. Thay vì dùng các loại thuốc giảm đau hóa dược tiềm ẩn rủi ro, mẹ bầu có thể áp dụng các liệu pháp ôn hòa để điều hòa khí huyết và xoa dịu Tỳ Vị.

1. Chườm ấm (Ôn trung tán hàn)

Dưới tác động của nhiệt độ, các mạch máu vùng thượng vị được giãn nở, giúp khí huyết lưu thông tốt hơn, từ đó giảm co thắt dạ dày. Đây là phương pháp “ôn thông” rất hiệu quả trong Đông y, giúp tán đi hàn tà và làm dịu cơn đau nhanh chóng.

2. Uống nước muối ấm

Nước muối ấm có tác dụng sát khuẩn và làm dịu niêm mạc dạ dày. Trong Đông y, vị mặn có tính dẫn xuống, giúp điều hòa khí cơ tại trung tiêu, hỗ trợ giảm tình trạng Vị khí nghịch lên gây đau.

Cách sử dụng: Pha 2 thìa muối tinh với 100ml nước ấm, uống từng ngụm nhỏ sau bữa trưa khoảng 20 phút để đạt hiệu quả tốt nhất.

3. Sử dụng nước chanh mật ong

Mật ong (Bách hoa cao) là vị thuốc quý trong Đông y, có tác dụng bổ trung, nhuận phế, chỉ thống (giảm đau). Kết hợp với chanh giúp tăng cường sức đề kháng và thanh nhiệt. Tuy nhiên, mẹ bầu bị trào ngược dạ dày nên hạn chế vì tính acid của chanh có thể làm tăng cảm giác ợ nóng.

Đừng bỏ qua: bị trào ngược dạ dày nên uống nước gì cải thiện nhanh?

4. Massage và điều chỉnh lối sống (Điều hòa khí huyết)

Massage nhẹ nhàng vùng thượng vị theo chiều kim đồng hồ giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ “Tỳ chủ vận hóa”, giúp thức ăn được tiêu hóa tốt hơn, giảm tình trạng đầy hơi, trướng bụng.

Ngoài ra, chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt:

• Chia nhỏ bữa ăn để tránh làm “trung tiêu” quá tải.
• Nhai kỹ để giảm bớt gánh nặng cho Vị phủ.
• Ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu (như cháo, súp).
• Tránh xa các chất kích thích và đồ ăn cay nóng khiến hỏa vượng, gây tổn thương tân dịch dạ dày.

Tìm hiểu chi tiết: đau thượng vị nên ăn gì, kiêng gì giảm đau mau khỏi?

Đau thượng vị khi mang thai tháng cuối là tín hiệu từ cơ thể mà mẹ bầu tuyệt đối không được chủ quan. Hãy giữ tinh thần thư thái, sinh hoạt điều độ để giữ cho Tỳ Vị được yên ổn. Trong trường hợp cơn đau dữ dội kèm theo các dấu hiệu bất thường như chảy máu âm đạo, sốt hoặc co thắt tử cung, bà con cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Thông tin hữu ích liên quan

• 10 mẹo chữa đau thượng vị dạ dày hiệu quả tức thì
• đau thượng vị buồn nôn là dấu hiệu của bệnh gì? cách điều trị