Viêm Dạ Dày Ruột Là Gì? Nguy Hiểm Không? Cách Điều Trị

Viêm dạ dày ruột là tình trạng viêm nhiễm, tổn thương xảy ra ở lớp lót bên trong dạ dày và ruột. Theo góc nhìn của Y học cổ truyền, đây thuộc phạm vi các chứng như Tiết tả, Ẩu thổ hoặc Vị quản thống. Mặc dù không quá nguy hiểm nếu xử lý kịp thời, nhưng nếu để chính khí suy kiệt, tà độc xâm nhập sâu, bệnh có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe.

Viêm dạ dày ruột là gì?

Dưới góc nhìn y học hiện đại, viêm dạ dày ruột là sự nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi khuẩn hoặc virus. Tuy nhiên, Đông y quan niệm đây là trạng thái mất cân bằng giữa “nhân” (cơ địa, sức đề kháng) và “ngoại tà” (các tác nhân từ bên ngoài). Khi tà khí (vi khuẩn, virus, thực phẩm bẩn) xâm nhập vào cơ thể lúc chính khí đang suy yếu, sẽ làm rối loạn chức năng vận hóa của Tỳ và Vị, dẫn đến tình trạng “thăng giáng thất thường”.

Nếu sớm phát hiện và có biện pháp can thiệp đúng đắn, bệnh có thể thuyên giảm trong khoảng 7 – 10 ngày. Tuy nhiên, với các trường hợp do virus, y học hiện đại vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, lúc này việc nâng cao sức đề kháng thông qua các bài thuốc thảo dược hỗ trợ chính khí là vô cùng cần thiết.

Nguyên nhân gây viêm dạ dày ruột

Các chuyên gia chỉ ra rằng nhiễm vi khuẩn, ký sinh trùng hay virus là nguyên nhân trực tiếp. Đông y gọi chung đây là “Lệ khí” hoặc “Thấp nhiệt tà” xâm nhập qua đường ăn uống (khẩu nhập).

Nhiễm virus:

Norovirus và Rotavirus là hai chủng phổ biến nhất. Trong Đông y, đây được coi là loại ngoại tà có tính lây lan mạnh (dịch lệ). Chúng tấn công nhanh vào phần trung tiêu, làm rối loạn khí cơ của dạ dày và ruột.

Nhiễm vi khuẩn:

E.coli và Salmonella thường lây lan qua thực phẩm không vệ sinh. Điều này tương ứng với lý thuyết về “Ẩm thực bất khiết” (ăn uống không sạch sẽ) trong Y học cổ truyền. Thức ăn nhiễm khuẩn khi vào cơ thể sẽ hóa thành “Thấp nhiệt”, gây chưng bốc ở dạ dày và ruột, dẫn đến đau bụng, đi ngoài phân hôi thối.

Nhiễm ký sinh trùng:

Chiếm khoảng 10% nguyên nhân, chủ yếu là Giardia lamblia. Ký sinh trùng trong Đông y gọi là “Trùng tích”, gây cản trở sự lưu thông của khí huyết tại đường ruột.

Ngoài ra, một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

• Tác dụng phụ của thuốc: Lạm dụng thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau làm tổn thương tân dịch và “vị khí”, khiến niêm mạc dạ dày yếu đi.
• Các bệnh lý tiêu hóa sẵn có: Những người có tiền sử bệnh Crohn, viêm loét dạ dày tá tràng, bệnh Celiac thường có tạng Tỳ hư nhược, dễ bị tà khí tấn công hơn người bình thường.
• Dị ứng thực phẩm: Việc cơ thể không dung nạp một số chất là biểu hiện của sự xung đột giữa thực phẩm và thể chất, gây ra tình trạng rối loạn vận hóa tức thời.

Dấu hiệu của bệnh viêm dạ dày ruột

Các triệu chứng điển hình của bệnh là sự phản ánh tình trạng “Tỳ Vị bất hòa”:

• Tiêu chảy và nôn ói: Hiện tượng “thượng thổ hạ tả” do khí cơ đảo lộn.
• Đau bụng: Do khí trệ, huyết ứ tại vùng bụng. Cơn đau thường giảm sau khi đi tiêu là biểu hiện của chứng “thực chứng” (khi tà khí được tống ra ngoài thì đau giảm).
• Biểu hiện toàn thân: Đau đầu, phát sốt, đau mỏi cơ do chính khí đang nỗ lực đấu tranh với tà khí.

Mất nước là biến chứng nguy hiểm nhất, tương ứng với tình trạng “vong tân dịch” trong Đông y. Các dấu hiệu nhận biết bao gồm:

• Mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt.
• Khô miệng, khát nước (tân dịch khô kiệt).
• Đi tiểu ít (thận không còn nước để bài tiết).

Bệnh viêm dạ dày ruột có nguy hiểm không?

Bệnh thực sự nguy hiểm nếu xảy ra trên những cơ địa có “chính khí” yếu như người già, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh mãn tính. Các biến chứng bao gồm:

1. Mất cân bằng cơ thể (Vong tân dịch)

Đây là biến chứng thường gặp nhất. Mất nước và điện giải khiến huyết áp tụt, khí huyết không lưu thông được tới các cơ quan, đặc biệt là thận, dễ dẫn đến suy thận cấp.

2. Biến chứng tại các cơ quan khác

Tuy hiếm gặp nhưng độc tố của vi khuẩn có thể chạy vào huyết đạo gây ra các chứng viêm ở nơi khác như viêm da, viêm mắt hay viêm khớp. Đông y gọi đây là tình trạng tà độc nhập lý, biến sinh nhiều chứng bệnh phức tạp.

3. Không dung nạp lactose

Viêm nhiễm làm tổn thương niêm mạc ruột (tổn thương Tỳ niêm), khiến việc tiêu hóa sữa trở nên khó khăn. Tình trạng này thường gây đầy bụng, đi ngoài lỏng ngay sau khi dùng sữa.

Xem thêm: Hội chứng không dung nạp lactose: Triệu chứng và cách điều trị

Chẩn đoán viêm dạ dày ruột

Sự kết hợp giữa khám lâm sàng và các kỹ thuật cận đại giúp xác định chính xác mức độ tổn thương:

• Khám lâm sàng: Vọng (quan sát sắc mặt, lưỡi), Văn (nghe tiếng thở, mùi phân), Vấn (hỏi triệu chứng), Thiết (bắt mạch và khám bụng).
• Xét nghiệm máu và phân: Tìm kiếm dấu hiệu nhiễm trùng và định danh loại tà độc (vi khuẩn/virus).
• Nội soi: Quan sát trực tiếp mức độ sưng nề, trợt loét của niêm mạc.
• Siêu âm và xét nghiệm hơi thở: Loại trừ các nguyên nhân khác và kiểm tra vi khuẩn HP.

Cách điều trị bệnh viêm dạ dày ruột

Nguyên tắc điều trị là “Phù chính khu tà” – vừa tiêu diệt tác nhân gây bệnh, vừa bồi bổ cơ thể để phục hồi chức năng tiêu hóa.

1. Bổ sung tân dịch (Bù nước)

Đây là ưu tiên số một. Trong dân gian, ngoài nước lọc, bà con có thể dùng nước cháo loãng pha chút muối để vừa bù nước vừa hỗ trợ kiện tỳ. Cứ sau mỗi lần đi ngoài, nên uống ít nhất 200ml nước. Uống từng ngụm nhỏ để dạ dày dễ dàng hấp thu, tránh uống quá nhanh gây nôn ngược trở lại.

2. Điều chỉnh chế độ ăn uống (Ẩm thực liệu pháp)

Khi hệ tiêu hóa đang bị “trúng độc”, cần để cho nó được nghỉ ngơi:

• Ưu tiên thực phẩm lỏng, ấm, dễ tiêu như cháo gạo tẻ, súp. Gạo tẻ có tác dụng ích khí, hòa vị rất tốt cho người đang bị bệnh tiêu hóa.
• Tránh xa đồ ăn sống lạnh (thanh lương), đồ dầu mỡ, cay nóng vì chúng dễ làm tình trạng viêm loét và tiêu chảy trầm trọng hơn.
• Chia nhỏ bữa ăn để giảm tải áp lực cho Tỳ Vị.

3. Sử dụng thuốc điều trị

Thuốc Tây y như kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy giúp giải quyết nhanh triệu chứng nhưng dễ gây mất cân bằng hệ vi sinh. Ngược lại, các bài thuốc Đông y sử dụng thảo dược như Hoàng liên, Mộc hương, Bạch truật… giúp kháng khuẩn tự nhiên, giảm đau bụng và hồi phục niêm mạc ruột bền vững hơn.

4. Chăm sóc đặc biệt cho trẻ em

Trẻ em “Tỳ thường bất túc” (chức năng tiêu hóa chưa hoàn thiện) nên bệnh tiến triển rất nhanh. Cần chú trọng bù nước bằng dung dịch điện giải theo chỉ định và giữ vệ sinh tuyệt đối cho trẻ.

Ngăn ngừa bệnh viêm dạ dày ruột

Để ngăn ngừa bệnh tái phát, cần thực hiện tốt việc “Giữ gìn vệ sinh, củng cố chính khí”:

• Rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng thường xuyên.
• Thực hiện ăn chín, uống sôi, không ăn các loại thực phẩm đã ôi thiu hoặc không rõ nguồn gốc.
• Rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng (chính khí mạnh thì tà khí không thể xâm nhập).
• Giữ cho tinh thần thoải mái, vì “Can khí uất kết” cũng là nguyên nhân gián tiếp làm suy yếu hệ tiêu hóa.

Viêm dạ dày ruột nếu được xử lý đúng hướng theo kết hợp Đông – Tây y sẽ nhanh chóng đẩy lùi triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và thăm khám sớm để bảo vệ hệ tiêu hóa của mình.

Bạn nên tìm hiểu thêm:

• Phác đồ điều trị viêm dạ dày ở trẻ em (mới cập nhật)
• Cách điều trị “Viêm dạ dày HP dương tính”