Phác Đồ Điều Trị Xuất Huyết Tiêu Hóa Của Bộ Y Tế

Xuất huyết tiêu hóa là một trong những tình trạng cấp cứu y tế nghiêm trọng, nếu không được can thiệp kịp thời sẽ đe dọa đến tính mạng. Việc thấu hiểu căn nguyên theo Đông y kết hợp với phác đồ điều trị xuất huyết tiêu hóa hiện đại, cùng chế độ chăm sóc khắt khe là chìa khóa giúp tổn thương chóng lành và tránh biến chứng nguy hiểm phát sinh.

Tìm hiểu về tình trạng xuất huyết tiêu hóa dưới góc nhìn Y học

Xuất huyết tiêu hóa, hay còn gọi là chứng “Tiện huyết” (đi ngoài ra máu) hoặc “Nôn huyết” (nôn ra máu) trong Đông y, là tình trạng máu thoát ra khỏi lòng mạch chảy vào ống tiêu hóa. Đây là một cấp cứu nội – ngoại khoa cần được xử lý ngay lập tức để tránh tình trạng vong huyết, dẫn đến sốc và tử vong.

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, xuất huyết tiêu hóa thường do nhiệt tà tích tụ tại Tỳ Vị, hoặc do Can hỏa vượng gây tổn thương lạc mạch. Khi huyết không được quản lý bởi Tỳ (Tỳ bất thống huyết) hoặc do huyết nhiệt vọng hành (máu đi sai đường), dẫn đến tình trạng chảy máu. Theo Y học hiện đại, tình trạng này được chia thành 2 dạng chính dựa trên vị trí giải phẫu:

• Xuất huyết tiêu hóa trên: Xảy ra từ thực quản kéo dài cho tới vị trí D4 ở trên dây chằng Triez. Đây chính là ranh giới để phân chia tá tràng với hỗng tràng.
• Xuất huyết tiêu hóa dưới: Tình trạng xuất huyết kích hoạt từ dây chằng Triez kéo dài cho tới hậu môn.

.tu-van-box {
background-color: #f9f9f9;
border-left: 5px solid #2c7a7b;
padding: 20px;
margin: 20px 0;
font-style: italic;
line-height: 1.6;
color: #333;
}
.ten-bac-si {
display: block;
text-align: right;
font-weight: bold;
margin-top: 10px;
font-style: normal;
color: #2c7a7b;
}

Xuất huyết tiêu hóa có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm nếu không xử lý kịp thời:

• Thiếu máu lên não gây nhũn não.
• Nhồi máu cơ tim ở bệnh nhân mắc bệnh tim mạch.
• Chảy máu kéo dài dẫn đến mất máu cấp, gây sốc và tử vong.

Xem ngay: Các nguyên nhân gây xuất huyết tiêu hóa thường gặp

Phác đồ điều trị xuất huyết tiêu hóa cập nhật mới nhất

Trước khi đưa ra phác đồ điều trị, bác sĩ cần tiến hành biện chứng và chẩn đoán cận lâm sàng để xác định mức độ nghiêm trọng và căn nguyên gây bệnh (do loét dạ dày, vỡ tĩnh mạch hay do tà nhiệt).

1. Chẩn đoán tình trạng xuất huyết tiêu hóa

Chẩn đoán xác định:

• Điển hình: Nôn ra máu đỏ tươi hoặc màu nâu đen (do huyết ứ gặp dịch vị); đại tiện phân đen như nhựa đường, có mùi khắm đặc trưng; xuất hiện các dấu hiệu mất máu cấp như hoa mắt, chóng mặt.
• Không điển hình: Chỉ có biểu hiện mất máu cấp. Bác sĩ sẽ đặt ống thông dạ dày để kiểm tra hoặc thăm khám trực tràng tìm dấu hiệu phân đen.

Chẩn đoán phân biệt: Cần loại trừ các trường hợp chảy máu cam, chảy máu chân răng sau đó nuốt máu xuống rồi nôn ra, hoặc người bệnh vừa ăn tiết canh, dùng thuốc chứa sắt, Bismuth gây đen phân.

Chẩn đoán mức độ và nguy cơ:

• Dựa trên huyết động (huyết áp, mạch), lượng máu mất ước tính (trên 500ml là nặng), và các chỉ số xét nghiệm Hct (dưới 20%), Hb (dưới 7g/dl).
• Sử dụng nội soi tiêu hóa để phân loại theo Forrest hoặc thang điểm Rockall nhằm đánh giá khả năng tái phát.

2. Chi tiết phác đồ điều trị cấp cứu và hồi sức

Nguyên tắc cốt yếu là: Hồi sức cấp cứu ưu tiên – Cầm máu tại chỗ – Điều trị căn nguyên.

Các biện pháp hồi sức:

• Tư thế: Nằm đầu thấp để đảm bảo tưới máu não, nghiêng đầu để tránh sặc vào phổi.
• Hỗ trợ hô hấp: Thở oxy 2-6l/phút.
• Thiết lập đường truyền: Đặt 2 đường truyền tĩnh mạch lớn để bù dịch và máu nhanh chóng.
• Sử dụng dịch truyền: Ringer Lactat hoặc NaCl 0,9%. Mục tiêu là nâng huyết áp tối đa lên trên 90mmHg, đảm bảo lượng nước tiểu ổn định.

Điều trị cầm máu theo nguyên nhân:

• Loét dạ dày tá tràng: Sử dụng thuốc ức chế bơm Proton (PPI) liều cao (Omeprazol tiêm tĩnh mạch) kết hợp nội soi can thiệp (kẹp clip, tiêm cầm máu).
• Vỡ giãn tĩnh mạch thực quản: Dùng thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa như Terlipressin hoặc Somatostatin, kết hợp thắt vòng cao su qua nội soi.
• Viêm dạ dày cấp: Loại bỏ tác nhân gây hại (rượu, thuốc NSAIDs), dùng thuốc bọc niêm mạc và giảm tiết acid.

Tham khảo: Chế độ ăn tốt nhất dành cho người bị xuất huyết tiêu hóa

Lời khuyên và cảnh báo về các loại thuốc gây xuất huyết

Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ, người bệnh cần đặc biệt lưu ý về việc sử dụng các loại thuốc Tây y có thể khiến tình trạng “huyết nhiệt vọng hành” trở nên trầm trọng hơn:

• Aspirin và NSAIDs (Ibuprofen, Diclofenac…): Những thuốc này bào mòn niêm mạc dạ dày, làm mất lớp màng bảo vệ, dễ gây viêm loét và chảy máu.
• Warfarin: Thuốc chống đông máu khiến quá trình cầm máu tự nhiên của cơ thể gặp khó khăn.

Biện pháp chăm sóc và dự phòng tái phát theo Đông y

Sau khi đã vượt qua giai đoạn nguy kịch, việc phục hồi “khí huyết” và “kiện tỳ vị” là tối quan trọng để ngăn ngừa bệnh tái phát.

1. Chăm sóc giúp phục hồi niêm mạc

• Nghỉ ngơi: Giữ tinh thần tĩnh tại. Trong Đông y, “Nộ thương Can” – tức giận, căng thẳng sẽ làm Can hỏa vượng, dễ gây tái phát chảy máu.
• Dinh dưỡng: Giai đoạn đầu nên ăn cháo loãng, súp để “vị khí” dần hồi phục. Tránh đồ ăn cứng, khô vì dễ làm tổn thương các vết loét chưa lành hẳn.
• Chườm ấm: Dùng khăn ấm chườm vùng trung tiêu (bụng) để giúp khí huyết lưu thông, giảm đau.

2. Ngăn ngừa nguy cơ tái phát bền vững

Dự phòng xuất huyết tiêu hóa chính là bảo vệ “gốc” của hệ tiêu hóa:

• Kiêng kỵ tuyệt đối: Rượu bia, trà đặc, cà phê và các gia vị cay nóng (ớt, tiêu) vì đây là những tác nhân gây “hỏa nhiệt” đốt cháy tân dịch và mạch máu.
• Chế độ sinh hoạt: Ăn đúng giờ, không để bụng quá đói hay quá no. Tránh thức khuya sau 23 giờ để Can – Đởm được nghỉ ngơi, giúp thải độc và phục hồi huyết.
• Tăng cường thực phẩm hỗ trợ: Bổ sung rau xanh, củ quả giàu chất xơ, uống đủ nước để nhuận tràng, tránh táo bón gây áp lực lên hệ tiêu hóa dưới.

Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau bụng thượng vị dữ dội, đi ngoài phân đen hoặc người mệt lả, hãy tìm đến bác sĩ ngay. Việc kết hợp giữa phác đồ y học hiện đại và nguyên lý dưỡng sinh Đông y sẽ giúp bạn bảo vệ hệ tiêu hóa một cách vững chắc nhất.

Có thể bạn quan tâm

• Xuất huyết tiêu hóa dưới là gì? Cách nhận biết và điều trị
• Xuất huyết tiêu hóa trên là gì? Điều trị như thế nào?