Đau Rát Hậu Môn Khi Đi Đại Tiện Có Phải Bị Bệnh Trĩ Không?

Đau rát hậu môn khi đi đại tiện là một trong những triệu chứng đặc trưng của bệnh trĩ (lòi dom). Dưới nhãn quan của Y học cổ truyền, đây không chỉ là tổn thương tại chỗ mà còn là hệ quả của tình trạng khí huyết ứ trệ, tỳ vị suy yếu. Ngoài ra, triệu chứng này cũng có thể khởi phát do một số nguyên nhân thường gặp như táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài. Người bệnh cần lưu ý xác định đúng căn nguyên để việc điều trị đạt được hiệu quả bền vững.

Đau hậu môn khi đi đại tiện có phải bị bệnh trĩ dưới góc nhìn Đông – Tây y?

Đau rát hậu môn khi đi đại tiện xảy ra khi phân ma sát và kích thích lên niêm mạc hậu môn, gây ra triệu chứng đau rát và khó chịu. Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra hiện tượng này là bệnh trĩ (lòi dom).

Theo Tây y, bệnh trĩ xảy ra khi tĩnh mạch bên trong trực tràng – hậu môn chịu áp lực nặng nề, gây ra tình trạng phình giãn và tạo thành cấu trúc hình búi. Búi trĩ sưng to có thể ma sát với phân trong quá trình đại tiện và gây ra hiện tượng đau rát.

Còn dưới góc nhìn của Đông y, bệnh trĩ được gọi là “Hạ trĩ”. Căn nguyên thường do âm dương mất cân bằng, tỳ vị hư yếu khiến trung khí hạ hãm, kết hợp với thói quen ăn uống đồ cay nóng gây tích tụ nhiệt độc tại đại trường. Khi “huyết hư thần bất an”, khí huyết lưu thông kém dẫn đến huyết ứ tại vùng hậu môn, hình thành các búi trĩ. Trong trường hợp bị táo bón (nhiệt kết đại trường), hoạt động bài tiết chất thải có thể tăng áp lực lên tĩnh mạch và gây xuất huyết búi trĩ. Lúc này bạn sẽ nhận thấy phân có lẫn máu tươi hoặc dịch nhầy.

Gợi ý: bệnh trĩ thường gặp ở độ tuổi nào? có xảy ra ở người trẻ không?

Các nguyên nhân khác gây đau rát hậu môn theo biện chứng luận trị

Ngoài bệnh trĩ, triệu chứng đau rát và khó chịu ở hậu môn khi đi đại tiện cũng có thể xảy ra do một số nguyên nhân khác liên quan đến sự mất cân bằng trong cơ thể.

1. Táo bón (Nhiệt kết đại trường)

Táo bón trong Đông y thường do “vị nhiệt” hoặc “huyết hư” khiến tân dịch thiếu hụt, đại trường không được nhuận trơn. Khi đó, phân trở nên khô cứng và rắn hơn bình thường, gây ra hiện tượng khó khăn và đau rát khi đại tiện. Táo bón thường gặp ở người có chế độ ăn thiếu chất xơ, ít uống nước, sử dụng thực phẩm cay nóng khiến hỏa vượng, tổn thương tân dịch.

Khi bị táo bón, phân có thể gây kích thích lên niêm mạc hậu môn và làm phát sinh triệu chứng đau rát. Ngoài ra còn gây ra một số triệu chứng đi kèm như đi đại tiện ít hơn 3 lần/ tuần, phân màu đen, vón cục, bụng đầy chướng do khí trệ.

2. Nứt kẽ hậu môn

Nứt kẽ hậu môn thường là hệ quả do táo bón kéo dài. Khi niêm mạc hậu môn bị khô căng (thiếu tân dịch) và xuất hiện các vết rách. Dưới góc độ sinh lý, khi đại tiện, cơ vòng hậu môn phải giãn rộng để đào thải phân, nhưng do vết thương đã có sẵn, hoạt động này gây kéo giãn vết nứt, dẫn đến đau rát dữ dội và chảy máu tươi.

3. Áp xe hậu môn (Thấp nhiệt uất kết)

Áp xe hậu môn là hiện tượng nhiễm trùng cấp tính. Đông y coi đây là tình trạng “nhiệt độc” kết hợp với “thấp khí” uất kết lâu ngày sinh mủ. Tình trạng này làm xuất hiện ổ mủ ở bên trong niêm mạc hoặc vùng da xung quanh hậu môn, khiến vùng này sưng nóng đỏ đau. Mức độ đau sẽ tăng lên khi vận động mạnh hoặc đi đại tiện do nhiệt độc phát tác.

4. Rò hậu môn

Rò hậu môn (bệnh mạch lươn) là biến chứng do áp xe hậu môn bị vỡ nhưng không được xử lý triệt để nhiệt độc, dẫn đến hình thành các đường dò. Triệu chứng thường thấy là đau rát âm ỉ, sưng nóng và thường xuyên chảy dịch mủ khiến vùng hậu môn luôn ẩm ướt, khó chịu.

5. Tiêu chảy kéo dài (Tỳ vị hư hàn)

Tiêu chảy kéo dài thường do “tỳ vị hư hàn” khiến chức năng vận hóa đồ ăn của cơ thể suy giảm. Ở người bị tiêu chảy, tần suất đi vệ sinh quá dày đặc (khoảng 5 – 10 lần/ ngày) khiến “hàn khí” và “thấp khí” xâm nhập, làm niêm mạc hậu môn bị kích thích liên tục dẫn đến đau rát.

Tham khảo thêm: các triệu chứng của bệnh trĩ – hình ảnh thực tế và cách nhận biết

Khắc phục hiện tượng đau rát hậu môn theo nguyên lý Đông y

Để cải thiện tình trạng đau rát hậu môn, Y học cổ truyền chú trọng vào việc điều chỉnh từ bên trong kết hợp với các mẹo chăm sóc bên ngoài nhằm cân bằng lại âm dương, thanh nhiệt và giải độc.

1. Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng (Thanh nhiệt – Nhuận tràng)

Hầu hết các bệnh lý vùng hậu môn trực tràng đều có gốc rễ từ tỳ vị. Việc thiết lập chế độ dinh dưỡng hợp lý chính là cách để “dưỡng tỳ vị, nhuận đại trường”.

• Ưu tiên các thực phẩm có tính mát, giàu chất xơ như rau mồng tơi, rau lang, đu đủ chín để nhuận tràng tự nhiên.
• Uống đủ nước để duy trì tân dịch, ngăn ngừa tình trạng “vị hỏa” làm khô phân.
• Sử dụng sữa chua để bổ sung lợi khuẩn, hỗ trợ công năng vận hóa của tỳ vị, giảm các triệu chứng rối loạn tiêu hóa.
• Hạn chế thực phẩm cay nóng (ớt, tiêu, gừng quá nhiều) vì dễ gây tích tụ nhiệt độc.
• Kiêng tuyệt đối rượu bia, thuốc lá – những tác nhân gây “hỏa vượng” và làm nặng thêm tình trạng huyết ứ.

2. Xây dựng chế độ sinh hoạt (Điều hòa khí huyết)

Việc thiết lập thói quen sinh hoạt khoa học giúp khí huyết lưu thông, tránh tình trạng ứ trệ tại hạ tiêu.

• Đi đại tiện đúng giờ: Giúp ổn định “khí cơ” của đại trường, tránh việc nhịn đại tiện làm tổn thương tân dịch.
• Vận động hợp lý: Tránh ngồi lâu một chỗ gây “khí trệ huyết ứ”. Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ hoặc tập Yoga giúp tăng cường lưu thông máu vùng chậu.
• Ngâm rửa hậu môn: Sử dụng nước ấm giúp làm giãn cơ vòng, hoạt huyết và giảm đau tại chỗ.
• Giữ tâm thế thư thái: “Tâm an thì bệnh mới ổn”, tránh căng thẳng vì stress có thể gây can khí uất kết, ảnh hưởng xấu đến tiêu hóa.

Xem thêm: bệnh trĩ kiêng gì trong việc sinh hoạt và ăn uống – thông tin cần biết

3. Áp dụng mẹo dân gian (Sử dụng Nam dược)

Tận dụng các thảo dược quanh nhà chính là tinh hoa của Nam y để giảm nhanh các triệu chứng đau rát tại chỗ.

• Chườm lạnh: Giúp làm co mạch, giảm tình trạng sưng nóng do nhiệt độc phát tác.
• Thoa dầu dừa: Có tác dụng như một loại “tân dịch” nhân tạo, làm ẩm và phục hồi niêm mạc bị khô rách do nứt kẽ hậu môn.
• Lá diếp cá (Ngư tinh thảo): Đây là vị thuốc có tính hàn, tác dụng thanh nhiệt giải độc, tiêu thũng. Quercetin trong diếp cá giúp bảo vệ thành mạch bền vững hơn. Bạn có thể giã nát đắp hoặc đun nước xông rửa.
• Ngâm nước muối ấm: Giúp sát trùng và làm dịu vùng niêm mạc bị kích ứng do tiêu chảy hoặc táo bón.

Cần lưu ý rằng, các mẹo điều trị tại nhà chỉ có tác dụng hỗ trợ đối với các trường hợp nhẹ hoặc mới khởi phát. Nếu triệu chứng đau rát kèm theo chảy máu nhiều hoặc sưng mủ, bà con cần tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám kỹ lưỡng. Đừng để bệnh kéo dài khiến khí huyết suy kiệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể.

Có thể bạn quan tâm:

• nóng trong người đi cầu ra máu nguy hiểm như thế nào? cách điều trị
• 5 mẹo chữa ngứa hậu môn tại nhà hiệu quả nhanh chóng