Zona Thần Kinh Liên Sườn Là Gì? Cách Điều Trị Hiệu Quả

Zona thần kinh liên sườn là bệnh lý dễ xảy ra ở những người có hệ thống miễn dịch suy giảm do virus zona gây ra. Bệnh có thể tự khỏi nhưng cũng có thể gây nhiều biến chứng nếu không điều trị kịp thời.

Bệnh zona thần kinh liên sườn là gì?

Bệnh zona thần kinh (trong Đông y gọi là chứng Xà xuyên sang hay Triền yêu hỏa đan) nói chung là một căn bệnh thuộc nhóm viêm dây thần kinh cảm giác. Theo một nghiên cứu, có hơn 50% trường hợp gặp phải hội chứng zona thần kinh liên sườn, đặc biệt ở người trên 50 tuổi.

Đây là tình trạng đau nhức tại các vị trí tương ứng với các dây thần kinh liên sườn, chủ yếu là ở khung xương sườn, bụng, ngực. Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, đây là trạng thái tà độc (virus) xâm nhập khi chính khí suy yếu, gây nên hiện tượng khí trệ huyết ứ tại kinh lạc chạy qua vùng hông sườn.

Các dây thần kinh cảm giác bị kích thích hoặc nhạy cảm quá mức do viêm nhiễm virus zona sẽ làm rối loạn hoạt động này và truyền đến cảm giác đau nhức khó chịu. Tây y giải thích đây là sự tái hoạt động của virus Varicella-Zoster khu trú tại các hạch thần kinh, gây viêm và tổn thương bao myelin của dây thần kinh liên sườn.

Xem thêm: Bệnh zona thần kinh ở mắt – bệnh có nguy hiểm không?

Nguyên nhân gây ra đau thần kinh liên sườn do zona

Theo quan điểm kết hợp Đông – Tây y, nguyên nhân gây bệnh là sự cộng hưởng giữa yếu tố nội nhân và ngoại nhân:

• Đau do nguyên nhân thần kinh (Tây y): Sự tấn công của virus làm bao sheath bảo vệ dây thần kinh bị phá hủy, khiến các xung điện thần kinh rò rỉ ra ngoài gây ra cảm giác đau nhói như điện giật.
• Đau do kích thích thụ cảm thể: Khi mắc bệnh zona thần kinh những thụ cảm thể bị tổn thương, gây rối loạn và kích hoạt truyền tín hiệu đau cho não bộ nhiều hơn bình thường.
• Thấp nhiệt hỏa độc (Đông y): Do ăn uống không điều độ, tỳ vị vận hóa kém sinh thấp nhiệt, hoặc do can kinh có hỏa uất, hỏa độc kết hợp với thấp tà ngấm vào kinh mạch phát ra ngoài da thành các mụn nước đỏ rực, nóng rát.

Triệu chứng bệnh zona thần kinh liên sườn

Bệnh lý này biểu hiện rất đa dạng, thường bám sát theo lộ trình của các dây thần kinh liên sườn:

• Cơn đau xuất hiện từng đợt hoặc kéo dài dai dẳng dọc theo mạn sườn.
• Có thể đau 1 hoặc cả 2 bên (thường gặp nhất là 1 bên), cơn đau ban đầu khu trú tại một điểm nhưng sau đó lan dần theo hình vòng cung qua ngực hoặc bụng.
• Mức độ đau tăng lên khi hít thở sâu, ho, hắt hơi hoặc khi thay đổi tư thế do các cơ liên sườn bị kéo căng.
• Tê, ngứa ran, châm chích ở ngực, bụng hoặc khung sườn như có kim châm hoặc kiến bò.
• Trường hợp nặng có thể gây suy giảm chức năng vận động do bệnh nhân sợ đau không dám cử động mạnh.
• Dễ bị nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác về tim hoặc phổi như viêm màng phổi hay đau thắt ngực.

Tình trạng bệnh thường phát triển qua 2 giai đoạn điển hình:

Giai đoạn cấp khởi phát (Thấp nhiệt hỏa thịnh):

• Đau rát một mảng sườn kèm theo da ửng đỏ sau vài ngày, bắt đầu xuất hiện các chùm mụn nước căng mọng.
• Cảm giác rát, khó chịu, ngứa ngáy, châm chích như bị bỏng lửa.
• Kèm theo triệu chứng toàn thân: Sốt, mệt mỏi, đắng miệng, da khô ráp, sau đó mụn nước vỡ ra bong tróc vảy.

Giai đoạn di chứng (Khí trệ huyết ứ): Đau rát, châm chích dù các tổn thương ngoài da đã lành hoàn toàn. Đây gọi là chứng đau sau zona (Post-herpetic neuralgia), có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, đặc biệt ở người cao tuổi khi can thận hư suy, khí huyết không đủ nuôi dưỡng kinh mạch.

Bệnh zona thần kinh liên sườn có nguy hiểm không?

Hầu hết các triệu chứng của bệnh lý này sẽ tự biến mất trong vòng chưa đến 1 tháng nếu được chăm sóc tốt. Tuy nhiên, nếu chủ quan hoặc điều trị sai cách có thể gây ra nhiều rủi ro:

• Đau mạn tính: Cơn đau kéo dài làm suy giảm khả năng vận động và sinh hoạt thường ngày.
• Suy nhược cơ thể: Cơn đau hành hạ gây khó ngủ, mất ngủ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý, dễ dẫn đến suy nhược thần kinh, trầm cảm.
• Nhiễm trùng da: Nếu vệ sinh không đúng cách, các nốt mụn nước có thể bội nhiễm vi khuẩn gây loét sâu, để lại sẹo xấu dọc mạn sườn.

Gợi ý: Bệnh zona ở môi: cách điều trị bệnh hiệu quả

Phương pháp điều trị zona thần kinh liên sườn

1. Điều trị theo Tây y

Y học hiện đại tập trung vào việc ức chế virus và kiểm soát triệu chứng đau thần kinh theo từng giai đoạn:

• Ở giai đoạn cấp:
  • Sát khuẩn tại chỗ: Sử dụng một số loại thuốc bôi như hồ nước, xanh methylen trị zona thần kinh để làm khô mụn nước. Tránh dùng thuốc mỡ khi mụn còn đang tiết dịch.
  • Giảm đau hệ thống: Nhóm acetaminophen (paracetamol, efferalgan), hoặc các thuốc giảm đau mạnh hơn như morphin, efferalgan codein khi đau dữ dội.

• • Thuốc chuyên biệt cho đau thần kinh: Nhóm gabapentin hoặc kháng histamine giúp giảm sưng phù và ổn định dẫn truyền thần kinh.
  • Các nhóm khác: Thuốc opioid, thuốc chống co giật, chống viêm không steroid (diclofenac, meloxicam…), thuốc chống trầm cảm 3 vòng.
  • Dinh dưỡng thần kinh: Bổ sung vitamin nhóm B (B1, B6, B12) để tái tạo bao myelin và hỗ trợ hồi phục dây thần kinh.
• Ở giai đoạn di chứng: Chủ yếu duy trì nhóm gabapentin kết hợp vitamin B liều cao và thuốc an thần nếu bệnh nhân mất ngủ kéo dài.

2. Điều trị theo Đông y

Bệnh zona thần kinh theo Đông y thuộc loại ôn bệnh xảy ra do thấp nhiệt uất kết, ngoại tà xâm nhập làm kinh lạc trì trệ. Nguyên tắc điều trị là thanh nhiệt hóa thấp, giải độc ở giai đoạn đầu và hoạt huyết hóa ứ, dưỡng can thận ở giai đoạn sau.

• Bài thuốc số 1 (Can kinh thấp nhiệt): Dùng cho người có mụn nước đỏ, nóng rát, họng khô. Chuẩn bị: chi tử, uất kim, cam thảo và đan bì mỗi loại 10g; bạch thược, hương phụ và sài hồ mỗi loại 12g; 16g trinh nữ và 6g đại hoàng. Sắc mỗi ngày 1 thang, chia làm 3 lần uống.
• Bài thuốc số 2 (Thanh nhiệt giải độc): Chuẩn bị sài hồ, đương quy, bạch thược, cà gai leo, cam thảo và nam hoàng bá mỗi loại 12g; xấu hổ, cỏ mần trầu và cát căn mỗi loại 16g cùng 10g chi tử. Sắc 1 thang/ ngày, giúp hạ hỏa, giảm sưng tấy.
• Bài thuốc số 3 (Khí trệ huyết ứ – trị đau sau zona): Chuẩn bị tô mộc, rau má và nam tục đoạn mỗi loại 20g; đương quy, kinh giới, xương bồ và ngân hoa mỗi loại 12g; chỉ xác 10g và hồng hoa 6g. Bài thuốc này tập trung lưu thông máu, giảm đau nhức dai dẳng.
• Bài thuốc số 4 (Bài thuốc chườm): Dùng lá ngải cứu (ngải diệp) sao nóng với đồng tiện (nước tiểu trẻ em khỏe mạnh – theo dân gian) hoặc muối trắng, cho vào miếng vải chườm vào chỗ đau nhức. Lưu ý chỉ chườm khi mụn nước đã lành hoàn toàn, không chườm lên vết thương hở.

Bên cạnh việc dùng thuốc, các liệu pháp không dùng thuốc cũng mang lại hiệu quả rất cao:

• Châm cứu: Châm cứu trị đau dây thần kinh liên sườn giúp điều hòa kinh khí, giải tỏa ứ trệ tại các huyệt như Dương lăng tuyền, Nội quan, các huyệt Giáp tích tương ứng vùng đau.
• Xoa bóp, bấm huyệt: Kỹ thuật miết dọc theo kẽ liên sườn, day ấn nhẹ nhàng giúp thư giãn cơ và giảm áp lực lên dây thần kinh.
• Một số liệu pháp khác: Cứu ấm bằng điếu ngải, thủy châm vitamin B trực tiếp vào huyệt vị để tăng cường hiệu quả điều trị.

Biện pháp chăm sóc phòng ngừa zona thần kinh liên sườn

• Tiêm chủng ngừa bệnh zona là cách phòng ngừa chủ động nhất, đặc biệt cho người trên 45 tuổi.
• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước của người bệnh.
• Giữ vệ sinh da sạch sẽ, khô ráo; mặc quần áo rộng rãi, chất liệu thấm hút mồ hôi để tránh ma sát vào vùng tổn thương.
• Về ăn uống: Đông y khuyên bà con nên tránh các thực phẩm cay nóng, đồ nếp, đồ uống có cồn vì dễ gây tích nhiệt, làm mụn nước lâu lành. Nên bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin C và các loại thực phẩm giải nhiệt như đậu đen, rau má.
• Cân đối thời gian nghỉ ngơi, tránh stress vì tinh thần bất ổn sẽ khiến can khí uất kết, làm bệnh nặng hơn.
• Ngay khi phát hiện các triệu chứng bất thường, hãy chủ động thăm khám để điều trị trong ‘thời gian vàng’ (72 giờ đầu).

Zona thần kinh liên sườn tuy không quá nguy hiểm đến tính mạng nhưng sự đau đớn mà nó mang lại là cực hình đối với người bệnh. Việc hiểu đúng bệnh và kết hợp nhịp nhàng giữa sự chứng minh của Tây y cùng những bài thuốc cổ truyền sẽ giúp bà con nhanh chóng vượt qua nỗi đau này.

Có thể bạn quan tâm

• Bị zona thần kinh ở cổ: cách điều trị và chăm sóc đúng cách
• Zona thần kinh trên mặt: nguyên nhân, dấu hiệu và cách trị