Bệnh Zona Thần Kinh Trên Mặt – Dấu Hiệu Và Cách Điều Trị

Bệnh zona thần kinh trên mặt (hay còn gọi là xà đan) không chỉ gây đau nhức, bứt rứt mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ để lại sẹo xấu hoặc biến chứng lên ngũ quan. Việc thấu hiểu căn nguyên từ cả góc nhìn y học hiện đại và lý luận Đông y sẽ giúp người bệnh có hướng xử lý kịp thời, bảo vệ diện mạo và sức khỏe.

Dấu hiệu nhận biết bệnh zona thần kinh trên mặt

Theo y học hiện đại, zona thần kinh do virus Varicella-Zoster (VZV) tái hoạt động sau thời gian ẩn náu trong các hạch thần kinh. Khi gặp điều kiện thuận lợi, virus này chạy dọc theo dây thần kinh ra ngoài da, gây ra tình trạng viêm nhiễm cục bộ.

Dưới lăng kính Đông y, zona thần kinh trên mặt thường được gọi là “Thư hỏa” hoặc “Triền đới sang”. Căn nguyên chủ yếu do cơ thể tích tụ thấp nhiệt, can hỏa vượng, lại bị ngoại tà xâm nhập vào các kinh lạc chạy qua vùng mặt như kinh Dương minh vị hoặc kinh Thiếu dương đởm, dẫn đến khí huyết ngưng trệ, phát tán thành mụn nước.

• Bệnh zona thần kinh đặc trưng bởi các nốt sẩn đỏ, nhanh chóng biến thành mụn nước chứa dịch trong, sau đó đục dần.
• Các nốt mụn này mọc tập trung thành từng chùm, khu trú đặc biệt ở một bên khuôn mặt, không bao giờ lan quá đường giữa mặt.
• Mụn nước có thể xuất hiện dọc theo cung mày, lan ra xung quanh mắt gây sưng húp, đỏ kết mạc và các khu vực quanh nhãn cầu.
• Trong một số trường hợp, mụn nước còn xâm lấn vào niêm mạc miệng, gây đau rát khi ăn uống.

Các nốt mụn nước thường tồn tại và căng mọng trong vài ngày, sau đó vỡ ra hoặc khô lại, đóng vảy. Khi vảy bong ra sẽ để lại những mảng da màu đỏ hoặc thâm, nếu không chăm sóc đúng cách rất dễ thành sẹo lõm.

Bên cạnh biểu hiện tại chỗ, người bệnh còn gặp phải các triệu chứng toàn thân do sự phản ứng của hệ miễn dịch:

• Cảm giác ngứa ngáy, nóng rát như bị kim châm hoặc bỏng nước sôi tại vùng da sắp mọc mụn từ 1 – 2 ngày trước đó.
• Da trở nên cực kỳ nhạy cảm, chỉ cần chạm nhẹ hoặc tiếp xúc với mỹ phẩm, gió bụi cũng thấy đau buốt.
• Sốt nhẹ đến trung bình, mệt mỏi rã rời, đau đầu, đau cơ. Một số trường hợp do “vị nhiệt” quá mức có thể gây đau dạ dày hoặc nôn mửa.
• Mụn nước khi vỡ ra có thể gây chảy dịch, dễ dẫn đến tình trạng nhiễm trùng thứ phát (bội nhiễm).

Xem thêm: Bị zona thần kinh nhẹ: Trị bằng cách nào hiệu quả 

Chẩn đoán bệnh zona trên mặt

Việc chẩn đoán zona thần kinh chủ yếu dựa trên lâm sàng. Bác sĩ sẽ quan sát hình thái mụn nước mọc theo dải thần kinh và vị trí khu trú ở một bên mặt. Để chắc chắn hơn, một số xét nghiệm chuyên sâu có thể được thực hiện:

Bác sĩ có thể lấy mẫu dịch hoặc cạo nhẹ lớp tế bào trên nốt mụn để soi dưới kính hiển vi (xét nghiệm Tzanck) tìm kiếm tế bào khổng lồ đa nhân. Đặc biệt, nếu virus tấn công vào dây thần kinh số V (dây thần kinh sinh ba), người bệnh bắt buộc phải thăm khám tại chuyên khoa nhãn khoa để kiểm tra mức độ tổn thương giác mạc.

Biện pháp điều trị bệnh zona trên mặt

Mục tiêu của điều trị là ức chế sự nhân lên của virus, giảm đau và ngăn ngừa biến chứng đau dây thần kinh sau zona (hậu zona).

Y học hiện đại: Kháng virus cấp tốc

Thuốc kháng virus là “chìa khóa” vàng trong điều trị. Hiệu quả cao nhất đạt được khi sử dụng trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban. Các loại thuốc thường dùng bao gồm Valacyclovir, Famciclovir hoặc Acyclovir. Bên cạnh đó, các loại thuốc giảm đau thần kinh, Corticosteroid hoặc chườm lạnh cũng được chỉ định để xoa dịu triệu chứng.

Y học cổ truyền: Thanh nhiệt, lợi thấp, giải độc

Đông y tập trung vào việc loại bỏ “hỏa độc” và “thấp nhiệt” ra khỏi cơ thể. Tùy vào từng giai đoạn mà có phép trị khác nhau:

• Giai đoạn đầu (Thấp nhiệt hỏa độc): Dùng các vị thuốc có tính mát, giải độc mạnh như Kim ngân hoa, Liên kiều, Bồ công anh để dập tắt hỏa khí.
• Giai đoạn sau (Khí trệ huyết ứ): Khi mụn đã khô nhưng vẫn còn đau buốt, cần dùng các vị thuốc hoạt huyết, hành khí như Đương quy, Xuyên khung để thông kinh lạc, giảm đau.

Biến chứng nguy hiểm của bệnh zona trên mặt

Khác với zona ở các vị trí khác, zona trên mặt cực kỳ nguy hiểm vì tập trung nhiều cơ quan cảm giác quan trọng.

1. Ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị giác

Nếu virus tấn công vào nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba, nó có thể gây viêm kết mạc, viêm giác mạc, thậm chí là loét giác mạc. Người bệnh sẽ thấy mắt sưng đỏ, tầm nhìn mờ đục, sợ ánh sáng. Nếu không can thiệp kịp thời, sẹo giác mạc có thể dẫn đến mù lòa vĩnh viễn.

2. Tổn thương khoang miệng và vị giác

Phát ban xuất hiện trong miệng không chỉ gây đau đớn khi ăn uống mà còn làm rối loạn vị giác. Dưới góc độ Đông y, đây là biểu hiện của “Vị nhiệt thượng hỏa”, làm thay đổi môi trường niêm mạc, khiến người bệnh chán ăn, cơ thể suy nhược.

3. Biến chứng tại tai và liệt mặt

Hội chứng Ramsay Hunt xảy ra khi virus tấn công dây thần kinh gần tai, gây ra các triệu chứng:

• Mất thính giác, ù tai kéo dài.
• Chóng mặt, mất thăng bằng do ảnh hưởng đến tiền đình.
• Yếu hoặc liệt cơ mặt một bên, khiến khuôn mặt bị lệch, không thể đóng mắt hoặc mỉm cười tự nhiên.

4. Các hệ lụy sức khỏe lâu dài

• Đau dây thần kinh hậu zona: Cơn đau kéo dài hàng tháng, hàng năm dù da đã lành hẳn.
• Nguy cơ đột quỵ: Các nghiên cứu chỉ ra rằng zona ở mặt làm tăng nguy cơ viêm mạch máu não, dẫn đến đột quỵ trong thời gian ngắn sau phát bệnh.
• Viêm não, viêm màng não: Virus có thể xâm nhập ngược dòng vào hệ thần kinh trung ương.
• Nhiễm trùng da và sẹo: Thấp nhiệt tích tụ lâu ngày gây loét sâu, để lại sẹo vĩnh viễn trên gương mặt.

Tham khảo thêm: Bôi xanh methylen khi bị zona thần kinh cần lưu ý gì?

Biện pháp phòng ngừa zona thần kinh trên mặt

Để ngăn chặn sự trỗi dậy của virus Zoster và giữ cho cơ thể luôn ở trạng thái cân bằng “âm dương hòa hợp”, bà con cần lưu ý:

• Tiêm vắc-xin phòng ngừa thủy đậu cho trẻ em và vắc-xin zona cho người lớn tuổi theo chỉ định.
• Giữ tinh thần lạc quan, tránh lo âu quá mức vì “tâm chủ thần minh”, tâm không yên thì đề kháng giảm, tạo cơ hội cho tà độc xâm nhập.
• Chế độ ăn uống thanh đạm: Hạn chế đồ cay nóng, rượu bia (vốn tích nhiệt cho gan, dạ dày). Nên tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C và các loại trà thảo mộc thanh nhiệt.
• Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần đi khám ngay, tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá cây chưa qua xử lý hoặc thực hiện các biện pháp dân gian truyền miệng thiếu căn cứ.

Zona thần kinh trên mặt tuy gây nhiều đau đớn và áp lực về thẩm mỹ, nhưng nếu được điều trị đúng hướng bằng cách kết hợp sức mạnh của kháng virus hiện đại và các bài thuốc thanh nhiệt giải độc của Đông y, bệnh sẽ nhanh chóng được đẩy lùi.

Có thể bạn quan tâm:

• Sau khi khỏi bệnh zona thần kinh vì sao ngứa?
• Bị zona thần kinh ở cổ – Nguyên nhân và cách điều trị