Trào Ngược Dạ Dày Ở Trẻ Em – Nguyên Nhân Và Cách Khắc Phục

Trào ngược dạ dày ở trẻ em là một dạng rối loạn tiêu hóa phổ biến, ảnh hưởng đến 2/3 trẻ sơ sinh, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của trẻ. Tình trạng này thường không nguy hiểm và được cải thiện sau khi trẻ trưởng thành.

Bệnh trào ngược dạ dày ở trẻ em là gì?

Dưới góc nhìn của Y học hiện đại, trào ngược dạ dày thực quản (GERD) ở trẻ em xảy ra khi thức ăn và axit dạ dày trào ngược từ dạ dày lên thực quản. Đây là tình trạng phổ biến ở trẻ sơ sinh và thường tự khỏi khi trẻ lớn hơn. Tuy nhiên, ở một số trẻ, GERD có thể là tình trạng lâu dài và cần được điều trị.

Trong Đông y, tình trạng này thuộc phạm vi chứng “Nấc”, “Oẹ”, hoặc “Vị quản thống”. Theo lý luận về Khí cơ, dạ dày (Tỳ Vị) có chức năng thu nạp và chuyển hóa thức ăn. Khí của dạ dày bình thường phải đi xuống (giáng hạ). Khi “Vị khí nghịch lên”, không đi xuống như bình thường sẽ kéo theo dịch vị, thức ăn trào ngược ra ngoài qua đường miệng.

Triệu chứng trào ngược dạ dày ở trẻ em

Dấu hiệu và triệu chứng của GERD ở trẻ em thường biểu hiện qua những xáo trộn về cả thể chất lẫn tinh thần:

• Nôn mửa (Vị khí thượng nghịch): Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Trẻ có thể nôn mửa ngay sau khi ăn hoặc khi nằm xuống do dịch vị bị đẩy ngược lên.
• Ợ nóng (Hỏa uất tại Vị): Trẻ lớn hơn thường cảm thấy nóng rát vùng ngực. Trong Đông y, đây là biểu hiện của nhiệt khí tích tụ tại dạ dày bốc lên thực quản.
• Khó ăn, biếng ăn: Do cảm giác khó chịu kéo dài khiến Tỳ vị sợ hãi việc thu nạp thức ăn, dẫn đến tâm lý chán ăn.
• Chậm tăng cân: Tỳ không vận hóa được tinh chất từ thức ăn để nuôi cơ thể, dẫn đến tình trạng suy nhược, kém phát triển.
• Ho hoặc khò khè: Khi dịch vị (hàn khí hoặc nhiệt khí) trào lên gây kích ứng vùng họng, phế quản, Đông y gọi là hiện tượng “Vị bệnh truyền sang Phế”.
• Khó thở: Axit trào ngược sâu vào phổi gây cản trở sự lưu thông của khí tại Phế.

Nguyên nhân trào ngược dạ dày ở trẻ em

Kết hợp giữa giải phẫu hiện đại và biện chứng Đông y, chúng ta có thể thấy các nhóm nguyên nhân chính:

• Cơ vòng thực quản dưới (LES) yếu: Tây y coi đây là sự chưa hoàn thiện về cơ học. Đông y nhìn nhận đây là do “Chân khí” tại vùng Tỳ vị chưa đủ mạnh để đóng mở đúng lúc.
• Thoát vị cơ hoành: Sự lệch lạc về cấu trúc khiến áp lực dạ dày thay đổi, gây rối loạn vận hành khí.
• Dị tật bẩm sinh: Những khiếm khuyết từ trong bào thai ảnh hưởng đến sự lưu thông của thức ăn.
• Thừa cân hoặc béo phì: Làm tăng áp lực lên vùng bụng, gây “khí trệ”, khiến dạ dày bị chèn ép và đẩy ngược dịch lên trên.
• Chế độ ăn uống và thuốc: Việc sử dụng các loại thuốc Tây hoặc chế độ ăn không phù hợp làm tổn thương niêm mạc dạ dày, gây mất cân bằng Âm Dương tại Tỳ Vị.

Có thể bạn quan tâm: trẻ bị viêm dạ dày: nguyên nhân, dấu diệu và điều trị

Trào ngược dạ dày ở trẻ em có nguy hiểm không?

Thông thường, trào ngược sẽ tự cải thiện khi hệ tiêu hóa của trẻ ổn định. Tuy nhiên, nếu để tình trạng “Vị khí nghịch” kéo dài, axit (được coi là một loại ‘hỏa độc’) sẽ bào mòn thực quản gây ra các biến chứng:

• Viêm thực quản: Axit gây bỏng rát, viêm nhiễm lớp niêm mạc.
• Hẹp thực quản: Hậu quả của các vết loét lâu ngày tạo sẹo.
• Barrett thực quản: Sự biến đổi tế bào do tiếp xúc lâu ngày với axit, tiềm ẩn nguy cơ ung thư.
• Biến chứng hô hấp: Viêm phổi, hen suyễn, viêm thanh quản do dịch vị xâm nhập vào đường thở.
• Ảnh hưởng răng miệng: Axit bào mòn men răng, gây sâu răng.

Chẩn đoán trào ngược dạ dày ở trẻ em

Y học hiện đại sử dụng các phương pháp cận lâm sàng để xác định mức độ tổn thương:

• Nội soi: Quan sát trực tiếp sự viêm loét tại thực quản và dạ dày.
• Chụp X-quang: Theo dõi đường đi của thức ăn và cấu trúc dạ dày.
• Kiểm tra nồng độ pH: Đo lường độ axit rò rỉ vào ống thực quản.
• Nghiên cứu tiêu hóa: Đánh giá tốc độ và khả năng tiêu hóa của dạ dày.

Biện pháp điều trị bệnh trào ngược dạ dày ở trẻ em

1. Chăm sóc tại nhà theo nguyên lý điều hòa Khí

Việc điều chỉnh tư thế và ăn uống đóng vai trò “trị tận gốc” bằng cách giảm bớt áp lực cho Tỳ vị:

Đối với trẻ dưới 2 tuổi:

• Nâng cao đầu giường để trọng lực giữ Vị khí ổn định bên dưới.
• Giữ tư thế thẳng ít nhất 30 phút sau khi bú để thức ăn có thời gian “đi xuống”.
• Chia nhỏ bữa ăn để tránh làm Tỳ vị bị quá tải (“quá thực tắc trệ”).

Đối với trẻ từ 2 – 12 tuổi:

• Sử dụng gối chuyên dụng để chống trào ngược khi ngủ.
• Hạn chế vận động mạnh ngay sau khi ăn để không làm “động” đến dạ dày đang co bóp.
• Hạn chế đồ ngọt, béo, đồ uống có gas vì đây là những thực phẩm dễ sinh “đàm thấp” và làm tăng nhiệt tại dạ dày.

Tham khảo thêm: trào ngược dạ dày ở trẻ em 4 tuổi và cách khắc phục

2. Sử dụng thuốc Y học hiện đại

Các loại thuốc Tây thường tập trung vào việc trung hòa axit hoặc ngăn chặn sản sinh axit để giảm triệu chứng tức thời:

• Thuốc kháng axit (Mylanta, Maalox).
• Thuốc kháng histamine H2 và thuốc ức chế bơm proton (PPI) như Nexium, Prilosec.

Tuy nhiên, bà con cần lưu ý việc dùng thuốc liều cao lâu ngày có thể gây ra tác dụng phụ như mệt mỏi, tiêu chảy hoặc ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ Canxi của trẻ.

3. Phẫu thuật

Được chỉ định trong những trường hợp cực kỳ nghiêm trọng khi điều trị nội khoa không hiệu quả và trẻ có nguy cơ gặp biến chứng đe dọa sức khỏe.

4. Điều trị theo hướng Đông y hiện đại

Đông y đang trở thành lựa chọn ưu tiên cho trẻ em nhờ tính an toàn và khả năng phục hồi chức năng Tỳ vị từ bên trong. Một trong những phương pháp nổi bật hiện nay là sử dụng các bài thuốc từ thảo dược tự nhiên.

Một ví dụ điển hình là giải pháp Sơ can Bình vị tán của Trung tâm Thuốc Dân Tộc. Bài thuốc này được bào chế từ thảo dược sạch chuẩn GACP-WHO, kết hợp tinh hoa Nam dược và nghiên cứu khoa học hiện đại.

Sự kết hợp giữa các chế phẩm như Sơ can Bình vị – Trào ngược và Cao Bình vị giúp mang lại tác động kép: vừa làm lành niêm mạc bị tổn thương, vừa điều hòa lại nhịp vận động của dạ dày. Hiệu quả này đã được kiểm chứng thực tế qua hàng nghìn bệnh nhân, bao gồm cả những người nổi tiếng như NSND Trần Nhượng.

Phòng ngừa trào ngược dạ dày ở trẻ em

Để con có một hệ tiêu hóa khỏe mạnh, bà con nên chú ý:

• Dinh dưỡng hợp lý: Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, giàu chất xơ, tránh đồ chua cay (“nhiệt”) và dầu mỡ (“thấp trệ”).
• Ăn uống điều độ: Không cho trẻ ăn quá no trước khi ngủ, rèn luyện thói quen nhai kỹ để giảm tải cho dạ dày.
• Vận động nhẹ nhàng: Giúp khí huyết lưu thông, hỗ trợ quá trình chuyển hóa thức ăn tốt hơn.
• Tinh thần thoải mái: Tránh áp lực, stress cho trẻ vì “Can khí uất kết” dễ dẫn đến tổn thương dạ dày.

Trào ngược dạ dày ở trẻ em tuy phổ biến nhưng nếu không được quan tâm đúng cách sẽ gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe lâu dài. Việc kết hợp giữa chăm sóc khoa học và các bài thuốc Đông y lành tính chính là chìa khóa giúp trẻ vượt qua tình trạng này một cách bền vững.

Có thể bạn quan tâm:

• 5 mẹo chữa trào ngược dạ dày bằng mật ong – hiệu quả, an toàn
• bé 3 tuổi bị trào ngược dạ dày nguy hiểm không? mẹ nên làm gì?