Trẻ Bị Viêm Dạ Dày: Nguyên Nhân, Dấu Diệu Và Điều Trị

Trẻ bị viêm dạ dày có thể gây khó chịu, đau đớn, khiến trẻ biếng ăn, quấy khóc. Nếu không được điều trị kịp thời, viêm dạ dày có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như suy dinh dưỡng, mất nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất của trẻ.

Tại sao trẻ bị viêm dạ dày?

Viêm dạ dày ở trẻ em là tình trạng niêm mạc dạ dày bị viêm hoặc kích ứng. Niêm mạc dạ dày là lớp lót bên trong dạ dày giúp bảo vệ cơ quan này khỏi axit tiêu hóa. Theo Tây y, khi lớp bảo vệ này bị tổn thương, axit sẽ tấn công trực tiếp vào thành dạ dày gây sưng, đỏ. Còn theo Đông y, đây là biểu hiện của việc chính khí (sức đề kháng) tại niêm mạc bị suy yếu, tạo điều kiện cho các tác nhân bệnh lý khu trú.

Nguyên nhân gây bệnh

Nguyên nhân gây viêm dạ dày ở trẻ em rất đa dạng, có sự giao thoa mật thiết giữa các yếu tố sinh lý hiện đại và biện chứng Đông y:

• Nhiễm trùng (Ngoại tà xâm nhập): Vi khuẩn, vi rút như vi khuẩn HP (Helicobacter pylori), Salmonella, E. coli là những tác nhân chính. Trong Đông y, đây được coi là tà khí (thấp nhiệt, độc tố) từ môi trường bên ngoài xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống, gây tổn thương trực tiếp đến Vị phủ.
• Thuốc Tây y: Việc sử dụng các loại thuốc như aspirin, ibuprofen, naproxen có tính “hàn lạt” hoặc kích ứng mạnh có thể làm mòn niêm mạc, làm mất cân bằng âm dương tại dạ dày, dẫn đến viêm dạ dày.
• Dị ứng thực phẩm (Bất túc về tiêu hóa): Dị ứng sữa bò, đậu phộng cho thấy cơ địa của trẻ có sự nhạy cảm quá mức. Tỳ vị không đủ sức vận hóa các loại “dị vật” này, sinh ra phản ứng viêm nhiễm.
• Căng thẳng (Can khí uất kết): Áp lực học tập, tâm lý căng thẳng khiến Can khí bị uất ức. Theo ngũ hành, Can mộc khắc Tỳ thổ, khi Can khí quá vượng sẽ “phạm” vào Tỳ Vị, làm rối loạn chức năng co bóp và tiết dịch của dạ dày.
• Yếu tố khác: Hệ miễn dịch (Vệ khí) yếu, môi trường sống ô nhiễm, khói thuốc lá đều là những “tác nhân thúc đẩy” khiến tình trạng viêm nhiễm dễ xảy ra hơn.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị viêm dạ dày

Triệu chứng của viêm dạ dày ở trẻ em thường biểu hiện qua những rối loạn về khí huyết và công năng tạng phủ:

• Đau bụng (Vị quản thống): Là triệu chứng phổ biến nhất, thường đau ở vùng thượng vị (trên rốn). Đông y quan niệm “thông tắc bất thống, thống tắc bất thông”, nghĩa là khi khí huyết tại dạ dày bị ứ trệ do viêm sẽ sinh ra đau đớn. Đau thường tăng lên sau khi ăn do dạ dày phải làm việc quá sức.
• Buồn nôn và nôn mửa (Vị khí nghịch): Lẽ thường Vị khí phải đi xuống (giáng), khi bị viêm, khí bị đẩy ngược lên trên gây nôn mửa. Trẻ thường nôn sau khi ăn hoặc khi ngửi thấy mùi thức ăn.
• Tiêu chảy (Tiết tả): Khi Tỳ không thể vận hóa thủy thấp, phân sẽ lỏng hoặc sệt, đi kèm đau bụng, khiến trẻ dễ bị mất nước (hao tổn tân dịch).
• Mất cảm giác thèm ăn (Nạp kém): Tỳ vị suy yếu khiến trẻ không còn cảm giác ngon miệng, dẫn đến sụt cân, da dẻ xanh xao.
• Sốt: Là phản ứng của cơ thể khi có tình trạng nhiệt độc uất kết bên trong.
• Ợ nóng và đầy hơi: Do thức ăn tích trệ lâu ngày không tiêu hóa được, sinh ra hơi (khí trệ) và nhiệt (ợ nóng).
• Mệt mỏi: Khi Tỳ vị không tạo ra đủ tinh hoa từ thức ăn để nuôi cơ thể, trẻ sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng, uể oải.

Tham khảo thêm: trào ngược dạ dày ở trẻ em 4 tuổi và cách khắc phục

Chẩn đoán viêm dạ dày ở trẻ em

Quá trình chẩn đoán là sự kết hợp giữa việc “Vọng – Văn – Vấn – Thiết” trong Đông y và các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại của Tây y để đưa ra kết luận chính xác nhất.

Bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng và có thể chỉ định các xét nghiệm cần thiết:

• Xét nghiệm máu: Kiểm tra dấu hiệu nhiễm trùng và mức độ thiếu máu do xuất huyết tiêu hóa nếu có.
• Xét nghiệm phân: Tìm kiếm vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc máu ẩn trong phân.
• Chụp X-quang bụng: Quan sát hình thái dạ dày và loại trừ các vấn đề tắc nghẽn.
• Nội soi dạ dày: Đây là phương pháp trực quan nhất để quan sát mức độ viêm loét và lấy mẫu sinh thiết kiểm tra vi khuẩn HP.

Trẻ bị viêm dạ dày phải làm sao?

Điều trị cho trẻ nhỏ cần sự cẩn trọng tối đa. Mục tiêu là “Phù chính khu tà” – vừa loại bỏ tác nhân gây bệnh, vừa bồi bổ cơ thể để trẻ phục hồi hoàn toàn.

Điều trị nguyên nhân và triệu chứng

Tùy theo căn nguyên mà bác sĩ sẽ có hướng xử lý phù hợp:

• Sử dụng thuốc: Với nhiễm trùng vi khuẩn HP, việc dùng kháng sinh là cần thiết theo phác đồ Tây y. Song song đó, các thuốc giảm axit hoặc bao niêm mạc có thể được sử dụng để làm dịu cơn đau tức thì.
• Bù nước và điện giải: Đây là ưu tiên hàng đầu nếu trẻ bị nôn hoặc tiêu chảy nhiều để tránh suy kiệt tân dịch.
• Ngừng các tác nhân gây hại: Dừng ngay các loại thuốc giảm đau gây kích ứng và loại bỏ thực phẩm gây dị ứng khỏi thực đơn của trẻ.

Biện pháp hỗ trợ và chăm sóc tại nhà

Bên cạnh việc dùng thuốc, chế độ chăm sóc đóng vai trò quyết định đến 50% khả năng hồi phục:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo, súp. Chia nhỏ bữa ăn để tránh gây áp lực lên dạ dày. Tuyệt đối tránh đồ chua cay, nhiều dầu mỡ.
• Uống đủ nước: Khuyến khích trẻ uống nước ấm để làm dịu dạ dày và hỗ trợ thanh lọc cơ thể.
• Nghỉ ngơi và tâm lý: Tạo không gian thoải mái cho trẻ, tránh gây áp lực tâm lý khiến Can khí uất kết nặng thêm.
• Tăng cường vận động nhẹ: Giúp khí huyết lưu thông, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
• Bổ sung dưỡng chất: Đặc biệt là Vitamin D và các vi chất giúp tăng cường “Vệ khí”, bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.

Thảm khảo thêm: 10 cây thuốc nam chữa viêm loét dạ dày hiệu quả nhất

Lưu ý quan trọng khi trẻ bị viêm dạ dày

Cha mẹ cần đặc biệt chú ý những nguyên tắc “vàng” sau để đảm bảo an toàn cho con:

• Theo dõi sát sao: Nếu trẻ có dấu hiệu nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau bụng dữ dội, cần đưa đi cấp cứu ngay lập tức.
• Không tự ý dùng thuốc: Việc tự mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc giảm đau có thể làm lu mờ triệu chứng hoặc khiến bệnh trầm trọng hơn.
• Kiên trì theo phác đồ: Bệnh dạ dày không thể khỏi trong ngày một ngày hai, cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian bác sĩ chỉ định.

Viêm dạ dày ở trẻ là căn bệnh phổ biến nhưng không thể chủ quan. Việc kết hợp giữa sự chính xác của y học hiện đại và sự lành tính, điều hòa của y học cổ truyền sẽ giúp trẻ nhanh chóng lấy lại sức khỏe, ăn ngon và phát triển toàn diện.

Có thể bạn quan tâm:

• bài thuốc dân gian chữa đau dạ dày hiệu quả từ ngàn xưa
• phác đồ điều trị viêm dạ dày ở trẻ em (mới cập nhật)