Ngứa Toàn Thân Là Bệnh Gì? Nguyên Nhân Và Cách Điều Trị

Ngứa toàn thân thường là dấu hiệu cảnh báo những bất ổn sâu bên trong cơ thể, từ sự suy giảm chức năng của tạng phủ như Can (gan), Thận cho đến sự xâm nhập của ngoại tà hay các loại ký sinh trùng. Việc thấu hiểu căn nguyên và có hướng điều trị kịp thời là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe toàn diện.

Nguyên nhân gây ngứa toàn thân: Góc nhìn từ Đông – Tây y

Ngứa toàn thân là trạng thái kích ứng xảy ra trên diện rộng, có thể xuất hiện đột ngột hoặc kéo dài dai dẳng. Trong khi Tây y tập trung vào các phản ứng hóa sinh, Đông y lại nhìn nhận qua sự mất cân bằng giữa các yếu tố trong cơ thể.

• Dị ứng thời tiết (Ngoại tà xâm nhập)

Dị ứng thời tiết trong Đông y được hiểu là do phong hàn hoặc phong nhiệt xâm nhập khi hàng rào bảo vệ (vệ khí) của cơ thể suy yếu. Các yếu tố như sương mù, nhiệt độ thay đổi đột ngột hay áp suất không khí khiến cơ thể không kịp thích nghi, dẫn đến hiện tượng phát ban, sưng đỏ và ngứa ngáy khắp mình mẩy.

• Tiếp xúc với chất gây kích ứng

Việc tiếp xúc với hóa chất, mỹ phẩm hay độc tố thực vật được coi là quá trình “nhiễm độc” từ bên ngoài. Da là cửa ngõ đầu tiên, khi gặp chất không tương thích sẽ sinh ra phản ứng nhiệt độc, gây nổi mẩn và ngứa cục bộ hoặc lan tỏa.

• Phản ứng với thuốc (Dược độc)

Một số loại thuốc như kháng sinh, thuốc giảm đau hay chống viêm có thể gây ra tình trạng nóng trong, tích tụ độc tố dược tính. Cơ thể phản ứng bằng cách phát tiết qua da dưới dạng mẩn đỏ, ngứa ngáy, thậm chí là sốc phản vệ.

• Vết cắn của côn trùng

Khi bị côn trùng (muỗi, rận, ve ghẻ) tấn công, nọc độc hoặc ký sinh trùng xâm nhập vào lớp biểu bì. Đặc biệt, bệnh ghẻ (hàn sang) do cái ghẻ gây ra thường tạo ra các đường hầm dưới da, gây ngứa dữ dội về đêm – thời điểm âm khí vượng, khí huyết lưu thông chậm làm cảm giác ngứa càng trở nên trầm trọng.

• Sự thay đổi tự nhiên và lão hóa

Khi tuổi tác cao, quá trình “huyết khô” (máu thiếu dưỡng chất và độ ẩm) diễn ra mạnh mẽ. Hàng rào bảo vệ da suy yếu, kết hợp với nội tiết tố thay đổi làm da mất đi sự nhuận sắc, trở nên khô ráp và dễ bị kích ứng bởi các tác nhân bên ngoài.

• Ngứa toàn thân do suy thận (Thận hư)

Thận chủ về thủy, có chức năng lọc bỏ chất thải. Khi thận hư suy, “nước không đi ra được thì rác đọng lại”, độc tố ure tích tụ trong máu phát tán ra da gây nổi mề đay, mẩn ngứa. Kèm theo đó là các dấu hiệu mệt mỏi, đau lưng, lạnh người.

• Bệnh lý về gan (Can nhiệt, Can phong)

Gan có chức năng tàng huyết và sơ tiết (giải độc). Các bệnh như viêm gan, xơ gan khiến chức năng Can bị uất kết, không thể đào thải nhiệt độc. Nhiệt độc tích tụ lâu ngày sinh ra phong, gây ngứa ngáy, đặc biệt ngứa nhiều vào ban đêm hoặc khi thời tiết nóng bức.

• Nhiễm giun sán

Sán chó, giun đũa khi vào cơ thể sẽ tiết ra các chất ngoại lai. Hệ miễn dịch phản ứng lại bằng cách tăng kháng thể, gây ra những cơn ngứa kéo dài. Việc ăn uống không vệ sinh là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng “trùng tích” gây ngứa này.

• Các bệnh lý da liễu mạn tính

Các chứng như eczema (chàm), viêm da tiếp xúc hay vảy nến thường do cơ địa dị ứng (thể tạng nhạy cảm). Da thường bị khô, bong tróc, sưng đỏ do huyết nhiệt uất kết dưới da.

• Bệnh nội tiết và tâm lý

Tiểu đường hay bệnh tuyến giáp gây mất cân bằng tân dịch làm da khô. Ngoài ra, “Tâm chủ thần minh”, khi lo âu, stress kéo dài (Can khí uất) cũng có thể kích phát các tín hiệu thần kinh gây ngứa ảo giác trên da.

Ngứa toàn thân có nguy hiểm không?

Ngứa không chỉ đơn thuần là cảm giác khó chịu. Nếu không được điều trị đúng căn nguyên, nó có thể dẫn đến những hệ lụy nguy hiểm:

• Sốc phản vệ cấp tính gây ngưng hô hấp.
• Suy chức năng gan, thận diễn tiến nặng.
• Nhiễm trùng, bội nhiễm da do gãi làm trầy xước, để lại sẹo và tổn thương vĩnh viễn trên bề mặt da.

Cách điều trị ngứa da toàn thân

Nguyên tắc điều trị là phải dựa trên chẩn đoán chính xác nguyên nhân. Người bệnh có thể kết hợp các phương pháp để đạt hiệu quả tối ưu.

Mẹo hỗ trợ tại nhà (Dân gian truyền lại)

Tận dụng các thảo dược có tính mát, kháng sinh tự nhiên để làm dịu cơn ngứa tức thời:

• Mật ong và lá húng quế: Húng quế có tính sát khuẩn cao, khi kết hợp mật ong giúp dưỡng ẩm, giảm viêm và dịu da nhanh chóng.
• Ngâm tắm lá thảo dược: Sử dụng lá tía tô, kinh giới (có tính khu phong) hoặc lá khế (thanh nhiệt) nấu nước tắm giúp giãn nở mao mạch, giúp khí huyết lưu thông và đẩy độc tố ra ngoài qua lỗ chân lông.
• Trà xanh: Tận dụng hoạt chất EGCG trong trà xanh để kháng viêm, làm sạch da và giảm kích ứng.

Xem thêm: 4 cách chữa mề đay bằng lá khế hiệu quả, lành tính

Điều trị bằng Tây y (Xử lý triệu chứng nhanh)

Trong các trường hợp ngứa dữ dội hoặc do dị ứng cấp tính, thuốc Tây y mang lại hiệu quả cắt cơn nhanh chóng:

• Kem bôi tại chỗ: Calamine, Capsaicin giúp làm mát và gây tê nhẹ các đầu dây thần kinh cảm giác.
• Thuốc kháng Histamin: Ức chế phản ứng dị ứng toàn thân.
• Corticosteroid: Dùng cho các trường hợp viêm nặng nhưng cần sự kiểm soát chặt chẽ của bác sĩ.
• Thuốc đặc trị: Như Permethrin cho bệnh ghẻ hoặc kháng sinh cho trường hợp có dấu hiệu nhiễm khuẩn.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt cho người bị ngứa

Đông y rất coi trọng việc “thực trị” – dùng thức ăn làm thuốc để giảm nhiệt độc trong cơ thể:

• Nên ăn: Các loại rau củ có tính mát, giúp lợi tiểu, giải độc như rau má, diếp cá, súp lơ xanh, mướp đắng. Bổ sung nhiều nước và nước ép trái cây để hỗ trợ thận đào thải độc tố.
• Nên kiêng: Thực phẩm “phát vật” (dễ kích ứng) như hải sản (tôm, cua), thịt bò, nhộng tằm. Tránh đồ cay nóng, rượu bia vì chúng gây tích nhiệt và động huyết, khiến cơn ngứa bùng phát mạnh hơn.
• Sinh hoạt: Tuyệt đối không gãi mạnh. Nên tắm nước ấm vừa đủ, mặc đồ lụa hoặc cotton thoáng mát và giữ không gian sống sạch sẽ, tránh bụi bặm.

Ngứa toàn thân không chỉ là nỗi lo ngoài da mà là tiếng nói từ nội tạng. Khi tình trạng tái phát nhiều lần, bà con nên tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, xác định chính xác nguyên nhân và có phác đồ điều trị tận gốc.

Xem thêm:

• trẻ bị mẩn ngứa khắp người – nguyên nhân và cách xử lý
• da bị mẩn ngứa thành từng mảng và các bệnh có liên quan