Bệnh Mề Đay Vật Lý Là Gì? Phân Biệt Với Các Loại Mề Đay Khác

Mề đay vật lý là tình trạng phát ban trên cơ thể bởi những yếu tố liên quan đến vật lý. Đây là một dạng mề đay cấp tính, gây ngứa ngáy khó chịu và có thể tái diễn nhiều lần. Dưới góc nhìn Đông y, đây chính là sự phản ứng của cơ thể khi chính khí suy yếu, tạo điều kiện cho các tác nhân bên ngoài xâm nhập.

Mề đay vật lý là gì? Có nguy hiểm không?

Mề đay vật lý (physical urticaria) là một dạng nổi mề đay được khởi phát bởi các yếu tố tác động trực tiếp từ bên ngoài. Phản ứng của da xuất hiện dưới dạng mẩn đỏ, sưng tấy, kèm theo ngứa hoặc đau, thường do tiếp xúc với một yếu tố vật lý như áp lực, ma sát, nhiệt, lạnh hoặc ánh nắng mặt trời.

Trong y học cổ truyền, mề đay vật lý thuộc phạm vi chứng “Tầm ma chẩn” hoặc “Phong chẩn khối”. Nguyên nhân cốt lõi là do “vệ khí bất cố” (hàng rào bảo vệ cơ thể suy yếu), khiến phong tà kết hợp với các yếu tố ngoại tà như hàn (lạnh), nhiệt (nóng) hoặc thấp (ẩm) xâm nhập qua da lông. Khi các yếu tố này khu trú tại bì phu, làm khí huyết ứ trệ, kinh lạc không thông mà sinh ra mẩn ngứa, sưng nề.

Đôi khi, mề đay vật lý làm hình thành các nốt mụn nước hay xuất huyết trên vùng da bệnh, khi gãi cảm thấy nóng rát. Bệnh thường ở dạng cấp tính nhưng rất dễ tái phát nếu gốc bệnh chưa được giải quyết.

Nổi mề đay vật lý có nguy hiểm không?

Mề đay vật lý thường không nguy hiểm tính mạng ngay lập tức và có thể kiểm soát được. Tuy nhiên, nếu chủ quan, bệnh có thể gây ra những biến chứng đáng ngại:

• Phản ứng toàn thân (Sốc phản vệ): Đối với một số người có cơ địa quá nhạy cảm, sự tiếp xúc vật lý mạnh có thể dẫn đến tình trạng “huyết nhiệt vong hành”, gây co thắt phế quản, sưng họng hoặc giảm huyết áp. Đây là tình trạng y tế khẩn cấp.
• Phát triển thành mãn tính: Nếu không được điều trị đúng cách vào căn nguyên, bệnh tái phát nhiều lần sẽ làm “hao huyết tổn tân”, dẫn đến tình trạng mãn tính dai dẳng, khó điều trị và gây sạm da, khô da.
• Tác động tâm lý: Những cơn ngứa “như kim châm, như kiến bò” khiến bệnh nhân “tâm thần bất an”, mất ngủ kéo dài dẫn đến suy nhược cơ thể và stress.

Phân loại mề đay vật lý theo góc nhìn y học

Y học hiện đại chia mề đay vật lý dựa trên tác nhân kích thích, còn Đông y nhìn nhận qua sự kết hợp giữa phong tà và các thể trạng riêng biệt:

• Mề đay cơ động (Vẽ nổi da): Xuất hiện khi da bị cọ xát. Trong Đông y, đây thường là biểu hiện của tình trạng “huyết hư sinh phong”, da dẻ không được nuôi dưỡng đầy đủ nên chỉ cần một tác động nhỏ là nổi lằn đỏ.
• Mề đay áp lực: Phát triển do áp lực lên da (mang vác nặng, đeo đồng hồ). Ban mề đay thường xuất hiện muộn sau 4-6 giờ, do khí huyết bị chèn ép gây ứ trệ tại chỗ.
• Mề đay do lạnh: Thể “Phong hàn”. Phản ứng xảy ra khi tiếp xúc với nước lạnh, gió lạnh. Các nốt sẩn thường có màu trắng hoặc hồng nhạt, ngứa tăng khi gặp lạnh và giảm khi gặp ấm.
• Mề đay do nhiệt nóng: Thể “Phong nhiệt”. Liên quan đến mồ hôi, tắm nước nóng. Lúc này “tâm hỏa vượng” kết hợp với ngoại nhiệt khiến huyết nhiệt sôi sục, da đỏ rực, nóng rát.
• Mề đay do tiếp xúc ánh sáng: Phản ứng khi gặp ánh nắng mặt trời, thường liên quan đến tình trạng “âm hư hỏa vượng” khiến da kém chịu đựng với sức nóng minh quang.
• Phù mạch rung động: Nổi mề đay do rung động máy móc, đường sá. Đây là sự phản ứng của kinh lạc đối với những chấn động ngoại lực liên tục.
• Mề đay do nước: Dạng rất hiếm gặp, nơi “thủy độc” gây kích ứng da do sự mất cân bằng tân dịch.

Các cách khắc phục mề đay vật lý hiệu quả

Để xử lý mề đay vật lý, bà con có thể kết hợp giữa các mẹo dân gian, dùng thuốc theo chỉ định và điều chỉnh lối sống.

1. Tận dụng thảo dược dân gian (Trị liệu tại chỗ)

Đây là phương pháp sử dụng tính vị của dược liệu để làm dịu da nhanh chóng:

• Lá hẹ: Có tính ấm, tác dụng giải độc, tán ứ. Nước lá hẹ thoa lên da giúp giảm sưng nề nhanh chóng do khả năng hoạt huyết tại chỗ.
• Lá khế: Trong Đông y, lá khế có vị chua chát, tính sáp, chuyên dùng để “khu phong, trừ đẩu” (đuổi phong, giảm ngứa). Tắm nước lá khế giúp se khít chân lông, ngăn tà khí xâm nhập thêm.
• Lá kinh giới: Chứa nhiều tinh dầu có tính sát khuẩn cao. Sao nóng lá kinh giới giúp phát tán phong hàn, rất tốt cho những người bị mề đay do lạnh.

2. Điều trị bằng Tây y (Xử lý triệu chứng)

Các loại thuốc này tập trung vào việc ức chế phản ứng miễn dịch và giải phóng hóa chất trung gian:

• Thuốc kháng Histamin: Ngăn chặn thụ thể gây ngứa, giúp cắt cơn nhanh.
• Thuốc Corticoid: Có tác dụng chống viêm mạnh, dùng cho trường hợp cấp tính nặng nhưng cần hết sức cẩn thận vì tác dụng phụ làm mỏng da, hại gan thận nếu dùng lâu ngày.
• Thuốc Ephedrin: Dùng cấp cứu khi có dấu hiệu sốc phản vệ, giúp giãn phế quản và nâng huyết áp.

3. Các biện pháp hỗ trợ và dưỡng sinh

Để ngăn ngừa bệnh tái phát, việc chăm sóc “gốc” cơ thể là điều kiện tiên quyết:

• Chườm nóng/lạnh đúng cách: Tùy vào thể bệnh. Nếu mề đay do nhiệt thì chườm mát, nếu do hàn thì dùng hơi ấm để “ôn thông kinh lạc”.
• Vệ sinh và mặc mặc thoáng: Giữ da sạch sẽ để tránh “thấp nhiệt” tích tụ. Chọn quần áo vải cotton mềm mại để tránh ma sát (yếu tố vật lý kích thích).
• Chế độ ăn uống: Đông y khuyên nên ăn các thực phẩm có tính thanh nhiệt như rau má, mướp đắng, đậu đen. Uống nhiều nước để giúp thận đào thải “thủy độc” ra ngoài.
• Luyện tập thể dục: Giúp khí huyết lưu thông, tăng cường “vệ khí”. Các môn như Yoga hoặc thiền giúp tâm an, hỏa tự giáng, từ đó giảm nhạy cảm cho làn da.

Hy vọng những chia sẻ trên giúp bà con hiểu rõ hơn về chứng mề đay vật lý dưới lăng kính Đông – Tây y kết hợp. Việc nhận biết đúng loại và nguyên nhân sẽ giúp chúng ta có hướng xử lý kịp thời, tránh để bệnh chuyển sang giai đoạn mãn tính khó điều trị.

Có thể bạn quan tâm

• Bệnh mề đay theo quan niệm Đông y và cách chữa khỏi hiệu quả
• Hướng dẫn chi tiết cách sử dụng Lá trầu không chữa mề đay