Da Bị Mẩn Ngứa Thành Từng Mảng: Các Bệnh Lý Liên Quan Và Cách Điều Trị

Da bị mẩn ngứa thành từng mảng không đơn thuần chỉ là phản ứng ngoài da mà thường là hệ quả của sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Theo quan điểm Đông y kết hợp cùng các nghiên cứu y khoa hiện đại, tình trạng này gây ngứa ngáy dữ dội, nếu không được xử lý đúng cách, việc gãi ngứa có thể dẫn đến nhiễm trùng, để lại sẹo hoặc gây bội nhiễm nguy hiểm.

Da bị mẩn ngứa thành từng mảng dưới góc nhìn Đông – Tây y

Trong y học hiện đại, hiện tượng này được xác định là các phản ứng viêm của lớp biểu bì. Tuy nhiên, dưới lăng kính của Y học cổ truyền (YHCT), da mẩn ngứa thành mảng thường do “ngoại tà xâm nhập” (phong, hàn, nhiệt) kết hợp với “nội nhân” bên trong như chức năng gan thận suy giảm, huyết nhiệt hoặc cơ địa nhạy cảm.

1. Mề đay mẩn ngứa (Tầm ma chẩn)

Bệnh nổi mề đay dưới góc nhìn YHCT được gọi là “Tầm ma chẩn” hoặc “Phong chẩn khối”. Đây là sự phản ứng của cơ thể khi phong hàn hoặc phong nhiệt xâm nhập vào huyết phận. Các mảng sưng đỏ, phù nề có thể xuất hiện đột ngột và lan rộng khi gặp gió lạnh hoặc thực phẩm gây dị ứng.

Tây y giải thích đây là sự giải phóng Histamin quá mức trong tế bào mast dưới tác động của các yếu tố kích thích như stress, thực phẩm hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột.

Đọc ngay: Bị nổi mề đay phải kiêng gì để hết ngứa, hết tái phát?

2. Bệnh chàm (Thấp chẩn)

Da bị mẩn ngứa thành từng mảng có thể là biểu hiện của bệnh chàm (Eczema). Đông y gọi đây là “Thấp chẩn”, do thấp nhiệt uất kết tại tỳ vị, kết hợp với phong nhiệt bên ngoài xâm nhập vào da thịt. Đặc điểm của bệnh là da khô, đỏ, ngứa ngáy kinh niên, dễ tái phát và thường để lại các mảng da dày, thô ráp.

3. Chứng đỏ mặt (Ma phong)

Chứng đỏ mặt (Rosacea) khiến các mạch máu dưới da bị giãn cách, tạo nên các mảng đỏ rực trên mặt. Trong YHCT, đây thường là dấu hiệu của “Phế nhiệt” hoặc “Vị nhiệt”. Khi nhiệt độc tích tụ lâu ngày không thoát được ra ngoài sẽ bốc lên phía trên, gây đỏ tấy, mụn nhọt và cảm giác châm chích khó chịu.

4. Phát ban do nhiệt (Thự táo)

Khi thời tiết nóng ẩm, “thử thấp” xâm nhập làm tắc nghẽn sự vận hành của tân dịch dưới da. Tây y giải thích hiện tượng này là sự bít tắc tuyến mồ hôi. Triệu chứng là các mảng mẩn đỏ li ti, gây ngứa rát như kim châm, tập trung ở các vùng da đổ nhiều mồ hôi.

5. Bệnh vảy nến (Ngưu bì la)

Bệnh vảy nến là tình trạng “Huyết nhiệt bách huyết sinh phong”. Do huyết nhiệt quá mức dẫn đến khô da, bong tróc như vảy cá, tạo thành từng mảng dày có màu trắng bạc. Đây là bệnh lý mạn tính có liên quan chặt chẽ đến sự rối loạn của hệ miễn dịch và chức năng thải độc của Gan (Can).

6. Bệnh Lichen phẳng

Đây là tình trạng viêm da do rối loạn hệ thống miễn dịch, biểu hiện bằng các nốt mẩn tím đỏ, ngứa ngáy. Theo Đông y, Lichen phẳng liên quan đến tình trạng “Can uất khí trệ”, khiến máu huyết không lưu thông thuận lợi để nuôi dưỡng tế bào da, dẫn đến tổn thương hình thành mảng.

Đặc điểm nhận biết da nổi mẩn ngứa thành từng mảng

Tùy theo thể bệnh (Phong hàn hay Phong nhiệt) mà các triệu chứng sẽ có sự khác biệt:

• Mảng mẩn đỏ: Xuất hiện khu trú hoặc lan toàn thân, thường bùng phát khi thời tiết giao mùa (phong tà hoạt động mạnh).
• Cảm giác ngứa râm ran: Càng gãi càng ngứa (do kích thích khí huyết lưu thông mang theo phong tà lan rộng).
• Biến đổi theo nhiệt độ: Ngứa tăng lên khi gặp nóng (Phong nhiệt) hoặc dịu đi khi chườm lạnh (hàn thắng nhiệt).
• Tổn thương kèm theo: Da khô bong tróc (Huyết hư) hoặc rỉ dịch mụn nước (Thấp nhiệt).

Nổi mẩn ngứa từng mảng có nguy hiểm không?

Dưới góc độ Y khoa, nếu chỉ là mề đay cấp tính, các triệu chứng có thể tự hết sau vài giờ. Tuy nhiên, nếu mẩn ngứa tái phát liên tục, đây là dấu hiệu của “Huyết nhiệt tâm phiền” hoặc suy giảm chức năng gan thận mạn tính. Việc để tình trạng này kéo dài không chỉ gây mất thẩm mỹ mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch tự nhiên, dễ dẫn đến nhiễm độc máu hoặc bội nhiễm da nghiêm trọng.

Phương pháp điều trị tận gốc theo Đông – Tây y kết hợp

Nguyên tắc điều trị là “Trong uống – Ngoài bôi – Kết hợp chăm sóc”.

1. Liệu pháp hỗ trợ tại nhà (Làm dịu triệu chứng)

• Chườm lạnh: Giúp co mạch máu, giảm tình trạng “nhiệt” uất kết dưới da, từ đó cắt cơn ngứa nhanh chóng.
• Tắm thảo dược: Sử dụng bột yến mạch hoặc lá khế, lá đơn đỏ giúp thanh nhiệt, sát trùng nhẹ ngoài da.
• Nha đam (Lô hội): Có tính hàn, giúp làm mát da, cung cấp độ ẩm cho vùng da đang bị khô rát, bong tróc.

Bật mí: 20 cách trị nổi mề đay tại nhà giúp trị nhanh nhất

2. Điều trị bằng thuốc (Tây y chứng minh – Đông y kể chuyện)

Khi tình trạng mẩn ngứa trở nên nghiêm trọng, việc can thiệp bằng thuốc là cần thiết:

• Tây y: Sử dụng kháng Histamin (Diphenhydramine, Hydroxyzine) để ức chế phản ứng dị ứng tức thì. Kem Corticoid nhẹ (Hydrocortisone 1%) có thể dùng để chống viêm tại chỗ.
• Đông y: Tập trung vào bài thuốc có các vị như Kim ngân hoa, Bồ công anh (kháng sinh tự nhiên), Ké đầu ngựa (trừ phong), Xuyên khung (hoạt huyết). Mục tiêu là ổn định “nội môi”, nâng cao chức năng gan thận để cơ thể tự đào thải độc tố.

Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ làn da

Để ngăn chặn “Phong tà” tái xâm nhập, người bệnh cần lưu ý:

• Giữ vệ sinh da: Tránh để mồ hôi tích tụ lâu gây tắc nghẽn “huyền phủ” (lỗ chân lông).
• Trang phục: Chọn chất liệu vải tự nhiên, thông thoáng để da được “thở”.
• Dinh dưỡng: Uống nhiều nước giúp thanh lọc tân dịch. Hạn chế thực phẩm tính nóng (cay, rượu bia) để tránh tích tụ nhiệt độc.
• Dưỡng ẩm: Sử dụng kem dưỡng ẩm lành tính để bảo vệ lớp màng bảo vệ da, tránh tình trạng “vệ khí” bị tổn thương.

Da bị nổi mẩn ngứa thành mảng tuy không đe dọa tính mạng tức thời nhưng lại gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và tinh thần. Việc hiểu rõ căn nguyên theo cả Đông và Tây y sẽ giúp bà con có hướng xử lý đúng đắn, an toàn và bền vững.

Xem thêm:

• Thủ phạm gây nổi mẩn ngứa ở vùng háng và cách xử lý
• Bị nổi mẩn ngứa khắp người không rõ nguyên nhân và cách trị hiệu quả