Các giai đoạn thoát vị đĩa đệm: Nhận biết sớm để tránh bại liệt chân tay

Thoát vị đĩa đệm không đơn thuần là sự tổn thương tại cột sống mà còn là hệ quả của quá trình suy vi nội tại và sự xâm nhập của tà khí. Hiểu rõ các giai đoạn phát triển của bệnh dưới góc nhìn Đông y sẽ giúp người bệnh có cái nhìn thấu đáo để bảo vệ chính khí và phục hồi vận động bền vững.

Thấu hiểu căn nguyên thoát vị đĩa đệm theo Y học cổ truyền

Trong Đông y, đĩa đệm và cột sống thuộc phạm vi chứng Tý hoặc 腰痛 (Yêu thống). Cột sống được duy trì sự dẻo dai nhờ sự nuôi dưỡng của tinh huyết từ tạng Can (chủ cân) và tạng Thận (chủ cốt). Khi tuổi tác cao hoặc lao lực quá độ, tạng phủ suy yếu khiến “chính khí” hư hao, tạo điều kiện cho các tác nhân bên ngoài như Phong, Hàn, Thấp xâm nhập vào kinh lạc. Sự kết hợp giữa nội nhân (suy thoái bên trong) và ngoại tà (tác động bên ngoài) làm khí huyết ngưng trệ, gây ra tình trạng đau nhức, tê bì và biến dạng cấu trúc cột sống mà y học hiện đại gọi là thoát vị đĩa đệm.

4 giai đoạn tiến triển của thoát vị đĩa đệm

Giai đoạn 1: Chính khí hư tổn – Đĩa đệm suy thoái

Đây là giai đoạn khởi đầu, khi đĩa đệm bắt đầu mất đi sự nhu nhuận do can thận âm hư, không đủ tinh huyết để nuôi dưỡng bao xơ và nhân nhầy. Đĩa đệm trở nên khô cứng, giảm tính đàn hồi.

“Cơ thể con người như một cỗ máy, khi dầu dưỡng (khí huyết) cạn kiệt thì các khớp trục (đĩa đệm) tất yếu sẽ mòn mỏi. Nhận biết sớm khi cơ thể mới chỉ chớm mỏi mệt là chìa khóa của sự trường thọ.”

• Biểu hiện: Các triệu chứng thường mơ hồ, đôi khi chỉ là cảm giác mỏi dọc cột sống khi ngồi lâu hoặc sau một ngày làm việc. Người bệnh thường chủ quan cho rằng đây chỉ là sự mệt mỏi thông thường.
• Góc nhìn chuyên môn: Khí huyết bắt đầu lưu thông kém tại vùng kinh lạc đi qua cột sống. Trên phim chụp, không gian đĩa đệm có thể hẹp nhẹ nhưng cấu trúc tổng thể vẫn chưa biến dạng rõ rệt.

Giai đoạn 2: Khí trệ huyết ứ – Lồi đĩa đệm

Khi bao xơ yếu đi, nhân nhầy bắt đầu dịch chuyển và phình ra (lồi đĩa đệm). Lúc này, sự lưu thông của kinh mạch bị cản trở rõ rệt hơn, dẫn đến tình trạng khí trệ và huyết ứ tại chỗ.

• Triệu chứng: Xuất hiện những cơn đau khu trú tại vùng thắt lưng hoặc cổ. Cảm giác tê nhẹ bắt đầu lan theo đường đi của dây thần kinh do sự chèn ép ban đầu.
• Cảnh báo: Giai đoạn này nếu không được chú trọng điều tiết, “tà khí” sẽ bám rễ sâu hơn, khiến vòng xơ nhanh chóng bị rách.

Giai đoạn 3: Thực thể tổn thương – Thoát vị thực thụ

Đây là mức độ nặng trong các giai đoạn thoát vị đĩa đệm. Nhân nhầy đã phá vỡ vòng xơ để thoát ra ngoài, gây chèn ép nghiêm trọng vào rễ thần kinh và tủy sống. Trong Đông y, đây là lúc “ngoại tà” (phong, hàn, thấp) đã kết hợp với “huyết ứ” tạo thành những điểm tắc nghẽn lớn.

• Biểu hiện lâm sàng: Đau nhức dữ dội, đau lan xuống chân hoặc tay (theo kinh kinh lạc), tê bì buốt nhói, hạn chế vận động rõ rệt.
• Hệ lụy: Nếu chỉ chú trọng giảm đau tức thời mà không “hoạt huyết hóa ứ”, khối thoát vị có thể gây viêm nhiễm cục bộ và làm suy giảm chức năng vận động lâu dài.

Giai đoạn 4: Biến chứng hư chứng – Hư đĩa đệm

Giai đoạn cuối cùng khi đĩa đệm bị hư hại toàn bộ, cột sống mất tính ổn định. Đây là tình trạng “bản hư tiêu thực” – gốc rễ (tạng phủ) đã quá suy kiệt mà ngọn bệnh (khối thoát vị) đã gây ra những biến chứng nan y.

• Nguy cơ: Teo cơ, liệt vận động, mất kiểm soát đại tiểu tiện. Khối nhân nhầy có thể bị xơ hóa hoặc tách rời thành các mảnh tự do.
• Lời khuyên: Ở giai đoạn này, việc điều trị không chỉ dừng lại ở phục hồi đĩa đệm mà còn phải bảo tồn tối đa chức năng vận động và nâng cao thể trạng toàn diện.

Tham khảo thêm: Cách phòng tránh thoát vị đĩa đệm nên biết khi còn trẻ để bảo vệ chính khí.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn

Dưới góc độ lâm sàng của một người làm nghề y truyền thống, Lão muốn nhắn nhủ bà con rằng thoát vị đĩa đệm không bao giờ là bệnh lý đơn độc. Có rất nhiều trường hợp triệu chứng không nằm ở “chỗ đau”; ví dụ đau thắt lưng nhưng căn nguyên lại do thận yếu, hay tê mỏi tay chân thực chất là do khí huyết bất túc không nuôi dưỡng được kinh mạch. Nếu bà con chỉ mải mê xử lý cái ngọn là làm sao cho hết đau nhanh mà bỏ qua việc bồi bổ cơ địa, điều chỉnh sự cân bằng âm dương trong tạng phủ thì bệnh rất dễ tái phát và chuyển biến nặng hơn. Đừng để đến khi “cây khô rễ mục” mới lo tìm cách cứu chữa.

Hướng điều dưỡng và hỗ trợ cải thiện theo từng giai đoạn

Việc điều trị thoát vị đĩa đệm cần tuân thủ nguyên tắc “trị bệnh cầu kỳ bản” – tìm gốc mà trị. Tùy vào từng giai đoạn, người bệnh cần có lộ trình chăm sóc chuyên biệt:

• Giai đoạn khởi phát: Tập trung vào việc thay đổi thói quen sinh hoạt, tránh mang vác nặng đột ngột. Bổ sung các thực phẩm có tính bổ can thận, hành khí hoạt huyết để nuôi dưỡng đĩa đệm từ sớm.
• Giai đoạn tiến triển: Cần có sự can thiệp của các liệu pháp chuyên sâu để thông kinh lạc, trừ phong thấp. Việc sử dụng các thảo dược có tác dụng mạnh trong việc khu phong, tán hàn là cần thiết để giảm bớt áp lực tà khí lên cột sống.
• Giai đoạn nặng: Ngoài việc dùng thuốc để bồi bổ và phục hồi, cần kết hợp các phương pháp trị liệu không dùng thuốc để giải phóng sự chèn ép, tăng cường lưu thông máu đến vùng tổn thương.

Người bệnh cần lưu ý rằng mỗi cơ địa là một cá thể riêng biệt, việc tự ý áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng mà không rõ thể bệnh (hàn hay nhiệt, hư hay thực) có thể dẫn đến những kết quả không mong muốn. Sự thăm khám chuyên môn là điều không thể thiếu để xây dựng một phác đồ cá nhân hóa.

Nhận biết sớm các giai đoạn thoát vị đĩa đệm không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, công sức điều trị mà còn là cách chúng ta trân trọng chính bản thể của mình. Đừng đợi đến khi cơn đau trở thành rào cản cuộc sống mới bắt đầu hành động.

Có thể bạn quan tâm:

• bài tập yoga chữa thoát vị đĩa đệm cổ nhiều người dùng
• các biến chứng sau mổ thoát vị đĩa đệm có thể gặp

Để thấu hiểu rõ hơn về tình trạng cột sống của mình cũng như nhận được lời khuyên điều dưỡng phù hợp nhất với thể trạng, bà con có thể kết nối trực tiếp với chúng tôi để được hỗ trợ chuyên sâu qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.