Thoái hóa khớp gối: Hiểu đúng căn nguyên để chặn đứng nguy cơ bại liệt

Thoái hóa khớp gối là tình trạng hư tổn cấu trúc sụn khớp và xương dưới sụn, đi kèm với các phản ứng viêm và giảm thiểu dịch khớp. Theo góc nhìn của y học cổ truyền, đây không đơn thuần là sự bào mòn do tuổi tác mà còn là hệ quả của sự mất cân bằng tạng phủ và sự xâm nhập của các yếu tố ngoại tà vào kinh lạc.

Bản chất của thoái hóa khớp gối dưới nhãn quan Đông y

Trong y văn cổ, thoái hóa khớp gối được xếp vào phạm vi chứng Tý. “Tý” có nghĩa là tắc nghẽn, không thông. Khi chính khí của cơ thể suy giảm, các tạng phủ như Can và Thận không còn đủ sức mạnh để làm chủ cốt tủy và cân cơ, tạo điều kiện cho các tác nhân bên ngoài xâm nhập.

Y học cổ truyền tập trung vào mối quan hệ hữu cơ giữa các thành phần sau:

• Can chủ cân: Gan quản lý hệ thống gân, dây chằng xung quanh khớp. Khi Can huyết hư, gân không được nuôi dưỡng sẽ bị co cứng, mất độ đàn hồi, khiến khớp gối vận động khó khăn.
• Thận chủ cốt: Thận tàng tinh, tinh sinh tủy, tủy nuôi dưỡng xương. Thận hư dẫn đến xương yếu, sụn khớp dễ bị bào mòn và hình thành gai xương.
• Khí huyết: Khí là năng lượng đẩy huyết đi nuôi cơ thể. Khí huyết ngưng trệ tại khớp gối gây ra những cơn đau nhức, tê bì đặc trưng.

“Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông” – Khí huyết lưu thông thì không đau, đau là do khí huyết đang bị bế tắc tại các kinh mạch bao quanh khớp gối.

Căn nguyên bên trong và tác động ngoại tà

Không chỉ do lão hóa tự nhiên, thoái hóa khớp gối thường là kết quả của sự kết hợp giữa nội nhân (tạng phủ suy yếu) và ngoại nhân (phong, hàn, thấp, nhiệt):

• Thể Phong hàn thấp: Người bệnh thường thấy đau tăng khi trời lạnh hoặc ẩm ướt. Khớp gối có cảm giác tê nặng, co duỗi khó khăn do hàn tà làm ngưng trệ khí huyết.
• Thể Thấp nhiệt: Khớp gối có biểu hiện sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội. Đây là trạng thái nhiệt độc tích tụ lâu ngày gây ra các phản ứng viêm tại chỗ.
• Thể Can thận hư: Thường gặp ở người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính. Triệu chứng âm ỉ, đau mỏi liên miên, hay kèm theo đau lưng, ù tai, khó ngủ.

Việc nhận diện đúng thể bệnh giúp chúng ta hiểu rằng triệu chứng tại gối chỉ là “ngọn”, còn gốc rễ nằm ở sự suy vi của tạng phủ và hệ thống kinh lạc bị bế tắc.

Dấu hiệu cảnh báo cần lưu tâm

Bệnh nhân cần chú ý các biểu hiện sau để có sự điều chỉnh kịp thời:

• Đau nhức vùng gối khi bắt đầu vận động sau một thời gian nghỉ ngơi.
• Khớp gối bị cứng, đặc biệt là vào buổi sáng, thường phải xoa bóp một lúc mới có thể đi lại bình thường (đây là dấu hiệu cứng khớp gối điển hình).
• Nghe thấy tiếng lạo xạo, răng rắc bên trong khớp khi co duỗi.
• Vùng đầu gối có dấu hiệu sưng to hơn bình thường hoặc biến dạng nhẹ.

Khi các triệu chứng này xuất hiện thường xuyên, đó là lời cảnh báo “chính khí” đang dần thất thế trước “tà khí”, cần được đánh giá chuyên môn để ngăn chặn biến chứng teo cơ hay biến dạng khớp.

Hướng điều chỉnh và chăm sóc dưỡng sinh

Trong Đông y, việc điều trị không chỉ dùng thuốc mà còn kết hợp với chế độ sinh hoạt và các bài tập vận động đúng cách nhằm khai thông kinh lạc.

Vận động trị liệu tại nhà

Bệnh nhân có thể thực hiện các bài tập nhẹ nhàng để giúp dịch khớp lưu thông tốt hơn:

• Nâng chân nhẹ nhàng khi nằm ngửa để tăng cường sức mạnh cơ đùi, giảm áp lực lên sụn khớp.
• Tập các động tác co duỗi gối trong giới hạn không đau để duy trì độ linh hoạt.
• Thực hiện yoga trị liệu thoái hóa khớp gối dưới sự hướng dẫn của chuyên gia để đảm bảo tư thế đúng, tránh gây thêm tổn thương.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt

Việc ăn uống cũng cần tuân theo nguyên lý cân bằng âm dương:

• Ưu tiên các thực phẩm giàu dưỡng chất cho xương như cá giàu omega-3, các loại hạt và rau xanh đậm màu.
• Hạn chế các thực phẩm gây tích nhiệt, tăng viêm như đồ chiên rán, rượu bia và đường tinh luyện.
• Giữ ấm vùng khớp gối, tránh để gió lạnh hoặc hơi ẩm xâm nhập trực tiếp.

Mặc dù các mẹo dân gian như dùng lá lốt, ngải cứu có thể hỗ trợ giảm đau nhẹ, nhưng người bệnh cần thận trọng, không nên tự ý áp dụng quá đà khi chưa rõ tình trạng bệnh lý của mình.

Mọi sự điều chỉnh trong lối sống đều là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên nền tảng sức khỏe vững chắc, giúp đẩy lùi sự lão hóa của xương khớp.

Để bảo vệ khớp gối, điều quan trọng nhất là không được chủ quan trước những cơn đau âm ỉ. Một lộ trình chăm sóc đúng đắn, kết hợp giữa y lý sâu sắc và lối sống khoa học sẽ giúp chúng ta duy trì đôi chân khỏe mạnh, dẻo dai theo thời gian.

Nếu bà con đang gặp khó khăn trong vận động hoặc có những thắc mắc về tình trạng khớp gối của mình, hãy liên hệ để được tư vấn cụ thể dựa trên thể trạng riêng biệt qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.