Rò Hậu Môn Xuyên Cơ Thắt Là Gì, Làm Sao Điều Trị?

Rò hậu môn xuyên cơ thắt là tình trạng viêm nhiễm phổ biến ở hậu môn và vùng da xung quanh. Theo quan niệm của Y học cổ truyền, đây thuộc chứng “Hậu môn lậu” hoặc “Giang lậu”, thường khởi phát từ sự tích tụ thấp nhiệt, độc tố lâu ngày dẫn đến mưng mủ, lở loét và hình thành các đường rò phức tạp xuyên qua hệ thống cơ thắt.

Rò hậu môn xuyên cơ thắt là gì? Góc nhìn Đông – Tây y kết hợp

Dưới góc độ sinh lý học hiện đại, rò hậu môn là hệ quả của tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở các tuyến hậu môn, tạo thành ổ áp xe chứa mủ. Khi mủ thoát ra ngoài sẽ để lại một đường thông nối giữa ống hậu môn (lỗ trong) và vùng da quanh hậu môn (lỗ ngoài). Rò hậu môn xuyên cơ thắt là thể bệnh phổ biến nhưng phức tạp, khi đường rò không chỉ nằm dưới da mà đâm xuyên qua cả cơ thắt trong và cơ thắt ngoài – hệ thống cơ giữ vai trò quan trọng trong việc kiểm soát đại tiện.

Dựa trên sự phân tách của đường rò đối với hệ thống cơ thắt, Y khoa chia thành các dạng chính:

• Rò xuyên cơ thắt (Rò ngang cơ thắt): Đường rò đi thẳng qua giữa hai lớp cơ thắt.
• Rò hậu môn xuyên cơ thắt thấp: Đường rò đi qua phần thấp của cơ thắt, ít gây ảnh hưởng đến khả năng tự chủ của hậu môn.
• Rò hậu môn xuyên cơ thắt cao: Đường rò đi qua phần cao, sát với cơ nâng hậu môn, đòi hỏi kỹ thuật điều trị phức tạp hơn.
• Rò ngoài cơ thắt: Đường rò nằm hoàn toàn bên ngoài hệ thống cơ thắt, thường liên quan đến các ổ viêm nhiễm sâu trong vùng chậu.

Trong Đông y, căn bệnh này được lý giải do chính khí suy vi, tà độc xâm nhập. Khi thấp nhiệt (sự nóng ẩm và ứ trệ) tích tụ tại đại tràng và khu trú ở hậu môn lâu ngày sẽ hóa hỏa, sinh độc, gây thịt thối, xương đau, từ đó hình thành mủ và các đường rò ẩn nấp sâu bên trong.

Tham khảo thêm: Nứt kẽ hậu môn – nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý theo Đông y

Nguyên nhân dẫn đến rò hậu môn xuyên cơ thắt dưới lăng kính biện chứng

Căn bệnh này có thể xuất hiện ở nhiều lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở nam giới từ 30 – 50 tuổi. Có nhiều nguyên nhân phối hợp tạo nên tình trạng này:

• Thấp nhiệt uất kết gây viêm tuyến hậu môn: Các tuyến hậu môn bị nhiễm trùng do vi khuẩn xâm nhập (Tây y) thực chất là sự tích tụ độc tố và nhiệt lượng tại chỗ. Khi mủ hình thành, nó phá hủy các tổ chức liên kết, tạo đường hầm xuyên qua cơ thắt.
• Khí huyết ứ trệ do áp lực trực tràng: Tình trạng táo bón kinh niên hoặc thói quen rặn khi đại tiện khiến khí huyết vùng hậu môn không lưu thông. Áp lực lớn khiến niêm mạc bị tổn thương, tạo điều kiện cho vi khuẩn khu trú và gây viêm loét sâu.
• Vệ sinh kém và ngoại tà xâm nhập: Vùng hậu môn là nơi ẩm thấp, nếu không vệ sinh sạch sẽ, tà khí dễ dàng xâm nhập từ bên ngoài vào các kẽ nứt nhỏ, gây nên tình trạng “nội ngoại tương ứng” khiến vết thương khó lành, mưng mủ kéo dài.
• Hậu quả của Áp xe hậu môn (Thoát mủ không tận): Đông y gọi đây là tình trạng mủ chưa thoát hết hoặc nhiệt độc còn sót lại. Các ổ áp xe vỡ ra nhưng không được tiêu viêm triệt để sẽ trở thành những đường rò “ngầm”, âm thầm đục khoét các thớ cơ thắt.

Ngoài ra, rò hậu môn xuyên cơ thắt còn có thể là “vật chỉ thị” cho các tình trạng bệnh lý khác như: bệnh trĩ lâu ngày không chữa gây biến chứng, bệnh Crohn (viêm ruột mạn tính), hoặc thậm chí là các khối u ác tính ở vùng trực tràng.

Dấu hiệu nhận biết: Khi nào thấp nhiệt hóa độc?

Người bệnh có thể nhận diện tình trạng rò xuyên cơ thắt thông qua các biểu hiện điển hình của chứng “hỏa độc”:

• Đau rát và căng tức: Cảm giác đau âm ỉ hoặc nhói buốt tại hậu môn, tăng lên khi ngồi lâu hoặc khi đi đại tiện. Đây là biểu hiện của tình trạng khí trệ huyết ứ.
• Sưng đỏ và hình thành khối cứng: Vùng da quanh hậu môn đỏ rực, sờ vào thấy có khối căng cứng, ấn đau. Đây chính là lỗ rò hoặc ổ áp xe đang sưng tấy.
• Chảy mủ và dịch vàng: Dịch mủ thường có mùi hôi, chảy ra từ lỗ rò khiến hậu môn luôn trong tình trạng ẩm ướt. Trong Đông y, mủ vàng đặc biểu hiện cho nhiệt thịnh, mủ loãng thường liên quan đến hư chứng.
• Ngứa ngáy, lở loét: Dịch mủ gây kích ứng da, dẫn đến tình trạng “thấp chẩn” (chàm hóa), khiến bệnh nhân vô cùng khó chịu.
• Triệu chứng toàn thân: Sốt nhẹ, mệt mỏi, chán ăn, mạch phù sác. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phải chống chọi với tình trạng nhiễm trùng lan rộng.

Sự nguy hiểm của rò hậu môn xuyên cơ thắt nếu không điều trị sớm

Nếu coi thường và để bệnh kéo dài, rò hậu môn không chỉ đơn thuần là sự khó chịu tại chỗ mà có thể dẫn đến những biến chứng “nan giải”:

• Nhiễm trùng đa tầng: Viêm nhiễm lan rộng gây loét vùng tầng sinh môn, làm suy giảm sức đề kháng, khiến cơ thể luôn trong tình trạng suy nhược.
• Hình thành rò đa khoa (Rò phức tạp): Từ một đường rò ban đầu, tà độc có thể “đục khoét” tạo ra nhiều ngõ ngách, lỗ rò khác nhau (rò như tổ mối), khiến việc điều trị sau này trở nên cực kỳ khó khăn.
• Biến đổi chức năng hậu môn: Tổn thương sâu vào cơ thắt có thể dẫn đến hẹp hậu môn hoặc ngược lại là đại tiện không tự chủ do cơ thắt bị phá hủy xơ hóa.
• Nguy cơ ác tính hóa: Tình trạng viêm nhiễm và kích ứng mạn tính kéo dài hàng chục năm là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư hậu môn – trực tràng.

Tham khảo thêm: Bị hẹp hậu môn sau cắt trĩ – giải pháp xử lý và phục hồi bằng Y học cổ truyền

Phương pháp điều trị: Kết hợp thông lộ rò và tiêu trừ căn nguyên

Hiện nay, nguyên tắc vàng trong điều trị rò hậu môn xuyên cơ thắt là sự kết hợp giữa can thiệp ngoại khoa để giải quyết “phần ngọn” và dùng thuốc Đông y để hồi phục “phần gốc”.

Can thiệp Ngoại khoa (Tây y)

Phẫu thuật là phương pháp chủ đạo để loại bỏ đường rò. Mục tiêu là tìm chính xác lỗ rò tiên phát (lỗ trong), lấy sạch tổ chức xơ và mủ, sau đó để vết thương lành tự nhiên từ trong ra ngoài.

Các phương pháp hiện đại như mổ mở đường rò (Fistulotomy), đặt dây thun (Seton) đối với rò xuyên cơ thắt cao để tránh đứt cơ thắt đột ngột, hoặc sử dụng keo dán sinh học đang được áp dụng rộng rãi. Quá trình bao gồm:

• Thăm khám, nội soi trực tràng để định vị đường đi của lỗ rò.
• Làm sạch khu vực hậu môn và gây tê/mê.
• Sử dụng các thiết bị chuyên dụng để mở hoặc cắt bỏ đường rò mà vẫn đảm bảo tối đa chức năng của cơ thắt.

Hỗ trợ phục hồi và tiêu viêm bằng Đông y

Đông y đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sau phẫu thuật và ngăn ngừa tái phát. Các bài thuốc có tác dụng “Thanh nhiệt hóa thấp”, “Thác độc bài nùng” (đẩy mủ ra ngoài) và “Sinh cơ” (giúp lên da non) thường được sử dụng.

• Thuốc uống: Sử dụng các vị thuốc như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Liên kiều để giải độc; Hoàng bá, Thương truật để trừ thấp nhiệt; Đảng sâm, Đương quy để bổ huyết sinh cơ.
• Thuốc ngâm rửa: Sử dụng dược liệu có tính sát khuẩn tự nhiên như Khổ sâm, Xà sàng tử, Hoàng liên ngâm rửa hàng ngày giúp vết thương sạch mủ, tiêu sưng và nhanh khép miệng lỗ rò.

Chăm sóc hậu phẫu và phòng ngừa tái phát theo dưỡng sinh Đông y

Vùng hậu môn sau khi xử lý rò rất nhạy cảm, việc chăm sóc đúng cách quyết định 50% sự thành công của điều trị:

• Vệ sinh “Hỏa hầu”: Ngâm hậu môn bằng nước ấm hoặc nước thảo dược sau mỗi lần đại tiện. Điều này giúp khí huyết lưu thông, làm dịu cơn đau và giữ vết thương luôn sạch sẽ.
• Chế độ ăn “Nhuận tràng”: Để tránh áp lực lên hậu môn, bà con cần ăn nhiều rau xanh (mồng tơi, rau lang), quả chín (đu đủ, chuối) và uống đủ nước. Tránh tuyệt đối các thực phẩm gây nhiệt như ớt, tiêu, rượu bia và đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ.
• Nghỉ ngơi điều độ: Tránh vận động mạnh hoặc mang vác nặng ngay sau phẫu thuật. Hãy giữ tâm thế thoải mái, tránh lo âu vì căng thẳng thần kinh có thể làm rối loạn chức năng đại tràng, gây táo bón và ảnh hưởng đến vết rò.
• Mặc đồ thông thoáng: Chọn quần lót chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt để tránh tình trạng thấp nhiệt ứ đọng gây viêm nhiễm ngược trở lại.

Rò hậu môn xuyên cơ thắt dù phức tạp nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu chúng ta hiểu đúng về bệnh và kiên trì điều trị theo lộ trình kết hợp Đông – Tây y. Đừng ngần ngại thăm khám sớm khi thấy những dấu hiệu bất thường ở vùng hậu môn.

Có thể bạn quan tâm:

• Hậu môn trực tràng nằm ở vị trí nào? Các bệnh lý liên quan thường gặp
• Phẫu thuật rò hậu môn: Khi nào nên mổ và những lưu ý quan trọng để nhanh phục hồi