Nhiễm Trùng Da – Dấu Hiệu Bị Bệnh Và Cách Chữa Trị

Nhiễm trùng da dưới lăng kính Y học cổ truyền không chỉ đơn thuần là sự tấn công của các tác nhân bên ngoài mà còn là hệ quả của sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Khi “chính khí” suy yếu, các loại “tà khí” như phong, nhiệt, thấp, độc sẽ thừa cơ xâm nhập qua tấu lý (lỗ chân lông) gây nên tình trạng viêm, sưng, mưng mủ. Nếu không được điều trị đúng cách, độc tố tích tụ có thể nhập tâm, nhập huyết, dẫn đến những biến chứng nguy hại cho tính mạng.

Nhiễm trùng da là gì dưới góc nhìn Đông – Tây y kết hợp?

Theo y học hiện đại, nhiễm trùng da là thuật ngữ chỉ tình trạng tổn thương cấu trúc da do sự xâm nhập và phát triển của vi khuẩn (chủ yếu là tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn), virus, nấm hoặc ký sinh trùng. Tùy vào mức độ xâm nhập mà bệnh có thể khu trú tại thượng bì hoặc ăn sâu vào trung bì, hạ bì.

Trong Đông y, nhiễm trùng da được xếp vào phạm vi các chứng như “Tần chẩn”, “Sang ung”, “Sang độc”. Nguyên nhân cốt lõi là do Nhiệt độc tích tụ kết hợp với Thấp nhiệt nội sinh. Khi cơ thể gặp điều kiện thuận lợi, ngoại tà (tác nhân bên ngoài) sẽ kích ứng khiến huyết nhiệt bốc hỏa, dẫn đến sưng, nóng, đỏ, đau và hóa mủ.

Nguyên nhân và các yếu tố thuận lợi theo lý luận Y học cổ truyền

Sự hình thành nhiễm trùng da là quá trình tương tác giữa các tác nhân bệnh lý và môi trường bên trong cơ thể:

• Vi khuẩn (Nhiệt độc xâm nhập): Các loại vi khuẩn như Staphylococcus thường xâm nhập qua các vết trầy xước. Đông y gọi đây là tình trạng “độc tà xâm nhập tấu lý”. Khi huyết bị nhiệt độc thiêu đốt sẽ gây sưng và hóa mủ.
• Nhiễm nấm (Thấp nhiệt uất kết): Nấm thường phát triển mạnh trong môi trường ẩm ướt. Điều này tương ứng với trạng thái “Thấp” trong cơ thể quá thịnh, kết hợp với “Nhiệt” tạo thành môi trường lý tưởng cho nấm ký sinh.
• Ký sinh trùng (Phong độc): Ghẻ, rận gây ngứa ngáy dữ dội do tính chất của “Phong”. Phong hay đi kèm với “Độc” khiến da nổi sẩn, loét nát.
• Virus (Hỏa độc): Các loại virus như Herpes hay Papilloma thường gây tổn thương có tính lây lan nhanh, đau rát như bị hỏa thiêu, do đó thường được lý giải dưới góc độ “Hỏa độc nội phát”.

Xem thêm: Viêm da do virus: các dạng thường gặp và phương pháp điều trị

Bên cạnh đó, các yếu tố làm tăng nguy cơ (Tà thịnh – Chính suy) bao gồm:

• Cơ địa Huyết nhiệt hoặc Tỳ vị suy yếu khiến thấp nhiệt tích tụ.
• Mắc các bệnh làm tiêu hao chính khí như tiểu đường, HIV (tương đương với chứng tiêu khát, hư lao).
• Sinh sống trong môi trường nóng ẩm (Thấp nhiệt ngoại cảnh).
• Mắc các bệnh da liễu mãn tính như viêm da thần kinh, vảy nến khiến hàng rào bảo vệ da luôn bị tổn thương.

Các loại nhiễm trùng da thường gặp theo phân loại lâm sàng

Y học cổ truyền phối hợp cùng y học hiện đại chia nhiễm trùng da thành các nhóm dựa trên biểu hiện đặc trưng:

• Nhóm do vi khuẩn (Chứng Sang độc): Bao gồm viêm mô tế bào, mụn nhọt, chốc lở, viêm nang lông. Đặc điểm là sưng nóng rõ rệt, dễ gây sốt cao.
• Nhóm do virus (Chứng Thủy chẩn/Lộ chẩn): Sởi, zona, thủy đậu, mụn cóc. Thường xuất hiện các nốt bọng nước, mụn mủ theo cụm.
• Nhóm do nấm (Chứng Tiễn túc ma chẩn): Hắc lào, nấm da, hăm da. Tổn thương thường có ranh giới rõ, bong vảy, ngứa nhiều.
• Nhóm do ký sinh trùng (Chứng Tiết sang): Ghẻ, rận, rệp gây tổn thương khu trú và ngứa dữ dội về đêm.

Dấu hiệu nhận biết – Khi nào “Nhiệt độc” phát tán ra ngoài?

Triệu chứng của nhiễm trùng da phản ánh sự đấu tranh giữa “Chính khí” và “Tà khí”. Mỗi loại tác nhân sẽ có những biểu hiện khác nhau:

Dấu hiệu nhiễm khuẩn (Hỏa nhiệt độc):

• Da đỏ rực, sưng tấy, cảm giác nóng rát (Nhiệt thịnh).
• Tụ mủ, chảy dịch vàng hoặc xanh (Độc kết hóa mủ).
• Toàn thân sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi (Tà nhập lý).

Dấu hiệu nhiễm virus (Phong nhiệt/Thấp hỏa):

• Phát ban diện rộng (Phong chẩn).
• Mụn nước nhỏ li ti, đau rát như kim châm (Hỏa độc khu trú thần kinh).
• Đau họng, sưng hạch (Nhiệt kết ở thượng tiêu).

Dấu hiệu nhiễm nấm và ký sinh trùng (Thấp nhiệt/Phong độc):

• Ngứa ngáy dữ dội (Phong thịnh).
• Dày sừng, bong vảy trắng (Huyết hư phong táo).
• Mụn nước mọc ở các kẽ ngón tay, ngón chân (Thấp trệ vùng hạ tiêu).

Biến chứng nguy hiểm nếu không can thiệp kịp thời

Nếu không được “lương huyết, giải độc” kịp thời, nhiễm trùng da không chỉ dừng lại ở bề mặt. Vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu gây Nhiễm trùng huyết (Đông y gọi là chứng Độc công tâm) dẫn đến suy đa tạng và tử vong.

Nhiễm virus có thể biến chứng vào phổi, não. Nhiễm khuẩn nặng dẫn đến hoại tử vùng da rộng, để lại sẹo xấu và làm suy giảm vĩnh viễn chức năng bảo vệ của tấu lý.

Chẩn đoán nhiễm trùng da

Bên cạnh việc nhìn (Vọng chẩn) để xác định màu sắc, hình dáng tổn thương và hỏi (Vấn chẩn) về các triệu chứng toàn thân như sốt, khát nước, táo bón; y học hiện đại còn sử dụng các kỹ thuật chính xác:

• Quan sát lâm sàng vị trí tổn thương.
• Sinh thiết mô hoặc xét nghiệm mủ để xác định chính xác chủng vi khuẩn, virus.
• Xét nghiệm máu để đánh giá mức độ nhiễm trùng toàn thân.

Giải pháp điều trị: Kết hợp tinh hoa Nam dược và Y học hiện đại

Nguyên tắc điều trị chung là: Tây y diệt khuẩn – Đông y giải độc, dưỡng da. Tùy vào nguyên nhân mà có các hướng xử lý cụ thể:

1. Đối với nhiễm trùng do vi khuẩn (Thanh nhiệt – Giải độc)

Đây là trường hợp cần can thiệp nhanh để tránh độc tố phát tán. Tây y sử dụng kháng sinh (nhóm Quinolone, Beta-lactam…) để ức chế vi khuẩn. Song song đó, Đông y sử dụng các vị thuốc có tính chất “kháng sinh thực vật” như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Liên kiều giúp thanh nhiệt, tiêu viêm từ bên trong.

2. Đối với nhiễm trùng do virus (Sơ phong – Thanh nhiệt)

Sử dụng các dung dịch sát khuẩn như xanh methylene và thuốc kháng virus (Acyclovir). Đông y tập trung vào việc sơ phong, làm dịu da và nâng cao sức đề kháng để cơ thể tự đào thải virus.

3. Đối với nhiễm nấm và ký sinh trùng (Sát trùng – Chỉ dưỡng)

Điều trị chủ yếu bằng thuốc bôi tại chỗ (Ketoconazole, Cortamiton…). Đông y sử dụng các bài thuốc ngâm rửa từ trầu không, khổ sâm để sát trùng tự nhiên, giảm ngứa (chỉ dưỡng) và làm sạch môi trường “thấp nhiệt” trên da.

Phòng ngừa nhiễm trùng da bằng lối sống “Dưỡng sinh”

Để bảo vệ làn da, ngăn ngừa ngoại tà xâm nhập, bà con nên thực hiện các biện pháp sau:

• Giữ vệ sinh thân thể: Tắm rửa hằng ngày bằng xà phòng dịu nhẹ để loại bỏ “cặn bẩn” (thấp độc) tích tụ.
• Chăm sóc vết thương đúng cách: Ngay khi có vết trầy xước, cần sát trùng bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn để “đóng cửa” không cho vi khuẩn vào.
• Nâng cao chính khí: Ăn uống thanh đạm, hạn chế đồ cay nóng, dầu mỡ (gây nhiệt). Tăng cường thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất.
• Tiêm phòng đầy đủ: Đây là cách chủ động bảo vệ cơ thể trước các loại virus nguy hiểm.
• Vệ sinh môi trường sống: Giữ không gian ở thoáng đãng, sạch sẽ để tránh ẩm thấp, nấm mốc và ký sinh trùng trú ngụ.

Nhiễm trùng da là một bệnh lý biến hóa đa dạng. Tuy nhiên, nếu chúng ta hiểu rõ “nguồn cơn” của bệnh và có hướng xử lý kết hợp giữa sự mạnh mẽ của Tây y và sự bền bỉ, lành tính của Đông y, bệnh hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt.

Lưu ý: Các thông tin trên mang tính chất tham khảo. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường trên da, bà con không nên tự ý bôi thuốc hay uống thuốc tại nhà mà cần tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và điều trị đúng phác đồ.

Có thể bạn quan tâm:

• Bệnh nhiễm trùng da ở trẻ em và các thông tin cần biết