Giải phẫu khớp vai: Hiểu từ gốc để bảo vệ hệ vận động dẻo dai thân thiết

Khớp vai là một trong những khớp lớn và chịu trách nhiệm vận động chính cho các hoạt động của cơ thể. Người bệnh và bạn đọc có thể tham khảo một số hình ảnh giải phẫu khớp vai sau đây để có biện pháp chăm sóc, phòng ngừa các chấn thương hiệu quả.

Giải phẫu khớp vai dưới góc nhìn y học hiện đại và cổ truyền

Khớp vai là một cấu trúc lớn và phức tạp trong cơ thể, cung cấp phạm vi chuyển động cho vai, cánh tay và nhiều bộ phận khác. Để chăm sóc và bảo vệ đúng đắn, hiểu về giải phẫu và chức năng của khớp là quan trọng.

Trong Đông y, vùng vai không chỉ là cấu trúc xương khớp đơn thuần mà còn là nơi giao hội của nhiều đường kinh lạc quan trọng như Thủ thái dương Tiểu trường, Thủ thiếu dương Tam tiêu và Thủ dương minh Đại trường. Sự thông suốt của khí huyết tại các kinh mạch này quyết định khả năng vận động và sự dẻo dai của khớp vai.

1. Xương quanh vai và hệ thống kinh lạc

Xương xung quanh vai bao gồm:

• Xương cánh tay (humerus) là xương lớn nhất của khớp vai, đầu xương có dạng tròn giống như quả bóng để kết nối với phần lõm vào ở xương bả vai.
• Xương bả vai (scapula) là xương có hình tam giác có tác dụng kết nối xương đòn với các bộ phận phía trước của cơ thể.
• Xương đòn (clavicle) kéo dài qua phía trước vai từ xương ức đến xương cánh tay, xương có tác dụng ổn định cách chuyển động của vai.

Các khớp chính của vai gồm:

• Khớp acromioclavicular: kết nối xương bả vai và xương đòn, giúp nâng tay cao qua đầu.
• Khớp glenohumeral: kết nối xương cánh tay và xương bả vai, cho phép cánh tay xoay và di chuyển lên xuống theo cơ thể.
• Khớp xương ức (sternoclavicular joint): nằm ở trung tâm ngực, kết nối giữa xương đòn và xương ức, hỗ trợ các hoạt động thể chất.

“Khớp xương là nơi chứa đựng tinh túy của tạng Thận, khi Thận khí sung túc thì xương cốt vững chãi, khi Thận hư thì khớp vai dễ bị ngoại tà xâm nhập gây đau nhức.”

2. Vòng xoay cuff (vòng bít) và sự điều tiết của Can huyết

Vòng bít, bao gồm cơ và gân xung quanh khớp glenohumeral, rất quan trọng trong hoạt động hàng ngày. Theo Đông y, “Can chủ cân” (gan quản lý gân cốt). Sự linh hoạt của vòng xoay cuff phụ thuộc mật thiết vào việc Can huyết có đầy đủ để nuôi dưỡng các sợi gân này hay không.

Tổn thương vòng bít có thể gây ra đau dữ dội và gây ra hội chứng impingement, khiến cho việc đưa tay cao hơn đầu, đau bên ngoài vai, đau ở cánh tay trên hoặc đau khi ngủ vào ban đêm. Khi Can huyết kém, gân bị xơ cứng, khớp vai dễ gặp tình trạng “khí trệ huyết ứ”, dẫn đến các cơn đau nhói về đêm.

3. Viên nang vai và dịch khớp

Viên nang vai là bộ phận ngăn cách khớp vai với các phần còn lại của cơ thể và chứa đầy dịch khớp. Các viên năng vai giữ vai trò rất quan trọng trong việc giữ cho khớp vai ở đúng vị trí. Dịch khớp trong Đông y được xem là một phần của “Tân dịch”, giúp bôi trơn và nuôi dưỡng khớp.

Trật khớp vai hoặc chấn thương khớp vai có thể dẫn đến rách các viên nang vai. Khi viên nang vai bị tổn thương hoặc kích thích có thể dẫn đến sự mất ổn định đa chiều của vai, cánh tay hoặc làm tê liệt các hoạt động của tay. Điều này thường do “thấp nhiệt” tích tụ hoặc “phong hàn” ngưng trệ làm biến đổi chất lượng tân dịch tại khớp.

4. Sụn ở khớp vai (labrum)

Labrum hay là các vành sụn bao quanh các khớp và xương chính ở vai. Sụn có chức năng giữ các khớp và xương ổn định hơn và phục vụ cho sự dẻo dai của vai và cánh tay. Nếu sụn khớp vai bị tổn thương có thể gây đau, mất ổn định.

5. Cơ bắp vai và vinh vệ chi khí

Có khoảng 8 cơ bám vào xương cánh tay và xương đòn trên vai, giúp bảo vệ và duy trì hoạt động của khớp. Các cơ này không chỉ chịu trách nhiệm vận động mà còn là lớp bảo vệ ngoại vi (Vệ khí). Khi Vệ khí yếu, các tác nhân bên ngoài như Gió (Phong), Lạnh (Hàn) và Ẩm ướt (Thấp) dễ dàng xâm nhập sâu vào trong, gây ra chứng Tý (đau nhức xương khớp).

Giải phẫu chức năng khớp vai: Sự hài hòa giữa Tạng phủ và Vận động

Chức năng chính của khớp vai bao gồm:

• Xương xung quanh vai đảm nhận hoạt động và di chuyển của vai, cánh tay.
• Viên nang vai đóng vai trò đệm và bảo vệ khớp vai.
• Vòng bít xoay hỗ trợ và cho phép vai di chuyển một cách nhịp nhàng.
• Sụn vai giảm ma sát và đệm trong vị trí kết nối các khớp.

Dưới góc nhìn y học cổ truyền, sự vận động nhịp nhàng này chỉ đạt được khi “Khí hành thì huyết hành”. Nếu khí huyết lưu thông kém, dù cấu trúc giải phẫu vẫn nguyên vẹn, người bệnh vẫn cảm thấy vai nặng nề, khó nhấc tay hoặc tê mỏi.

Một số hình ảnh giải phẫu khớp vai và dấu hiệu bất thường

Hình ảnh giải phẫu ở khớp vai cung cấp cái nhìn chi tiết về cấu trúc bên trong bao gồm xương, gân, cơ, các dây chằng… giúp hiểu rõ cơ chế hoạt động và cách thức các bộ phận này tương tác với nhau. Tuy nhiên, Đông y còn quan sát các biểu hiện bên ngoài như sắc da vùng vai, nhiệt độ tại khớp (nóng hay lạnh) để đánh giá thực trạng bệnh lý.

Các bệnh lý phổ biến ở khớp vai theo quan điểm Đông y

Các bệnh lý phổ biến ở khớp vai gồm:

• Khớp vai đông lạnh: Trong Đông y gọi là “Kiên ngưng”, do phong hàn thấp xâm nhiễm khiến khí huyết ngưng trệ, khớp vai cứng lại như bị đông cứng.
• Viêm khớp: Gây đau nhức, mỏi, tê liệt do nhiệt độc hoặc huyết ứ tích tụ lâu ngày.
• Gout khớp vai: Do rối loạn chuyển hóa tạng phủ, dẫn đến đàm trệ hóa thành u cục tại khớp.
• Rách vòng bít: Thường do ngoại thương làm đứt đoạn kinh lạc, huyết ứ cục bộ.
• Trật khớp vai: Xương lệch khỏi vị trí nguyên bản, làm gián đoạn dòng chảy khí huyết.
• Viêm viên nang vai: Liên quan đến tình trạng thấp nhiệt khu trú tại ổ khớp.

Tham khảo thêm: viêm quanh khớp vai thể đông cứng và những điều bạn chưa biết

Tham khảo thêm: bệnh án viêm khớp vai theo y học cổ truyền

Chẩn đoán và hướng cải thiện sức khỏe khớp vai

Chẩn đoán đau khớp vai thường dựa trên lịch sử bệnh, kiểm tra thực thể và các xét nghiệm hình ảnh như X-quang, MRI… Trong Đông y, việc kết hợp “Biện chứng luận trị” là vô cùng quan trọng để đưa ra phác đồ riêng biệt cho từng người.

1. Phương pháp chẩn đoán kết hợp

Có thể chụp giải phẫu khớp vai bằng một số biện pháp như:

• MRI khớp vai: Sử dụng MRI để tạo hình ảnh cao độ phân giải của khớp vai.
• CT Scan: Chụp hình ảnh khớp vai bằng tia X để xem chi tiết cấu trúc bên trong.
• X-quang vai: Chẩn đoán các vấn đề về xương nhưng khó phát hiện tổn thương phần mềm.

Bên cạnh đó, việc thăm khám qua mạch lý và quan sát sắc mặt, chất lưỡi sẽ giúp bác sĩ hiểu rõ tình trạng tạng phủ bên trong đang ảnh hưởng thế nào đến khớp vai của người bệnh.

2. Phương pháp cải thiện và hỗ trợ phục hồi

Các phương pháp điều trị tổn thương và đau khớp vai bao gồm:

• Sử dụng thảo dược: Các vị thuốc có tác dụng khu phong, tán hàn, trừ thấp, bổ can thận.
• Vật lý trị liệu và Trị liệu Đông y: Châm cứu, xoa bóp bấm huyệt giúp thông kinh hoạt lạc, giảm chèn ép.
• Bài tập phục hồi chức năng: Giúp duy trì biên độ vận động của khớp.

Để giải quyết triệt để các vấn đề xương khớp từ gốc, việc sử dụng các bài thuốc thảo dược được nghiên cứu bài bản là hướng đi bền vững, giúp bồi bổ tạng phủ và phục hồi khả năng vận động tự nhiên.

Lời căn dặn để bảo vệ khớp vai luôn khỏe mạnh

Dưới đây là một số biện pháp sử dụng và bảo vệ khớp vai để tránh chấn thương và giữ vai luôn khỏe mạnh:

• Thực hiện bài tập tăng cường cơ bắp và linh hoạt cho vai và cơ lưng mỗi ngày để khí huyết luôn lưu thông.
• Duy trì tư thế đúng khi ngồi, đứng và làm việc, tránh để vai bị nhiễm lạnh, đặc biệt là khi nằm điều hòa hoặc đi mưa.
• Tránh tình trạng căng thẳng quá mức vì “nộ thương Can”, Can huyết kém sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến gân vùng vai.
• Sử dụng kỹ thuật nâng vật nặng đúng cách, hạn chế việc nâng vật quá nặng đột ngột làm tổn thương kinh lạc.
• Đảm bảo có đủ giấc ngủ và nghỉ ngơi để cơ thể hồi phục chính khí sau một ngày làm việc mệt mỏi.
• Tuân thủ chế độ dinh dưỡng lành mạnh, bổ sung các thực phẩm bổ huyết, ích thận.

Hy vọng qua một số thông tin về giải phẫu khớp vai dưới lăng kính y học cổ truyền mà chúng tôi giới thiệu, bạn đọc đã có thêm kiến thức quan trọng để hiểu rõ hơn về cơ thể mình và biết chăm sóc khớp vai đúng cách. Điều này không chỉ giúp hạn chế những tổn thương có thể xảy ra, mà còn giữ cho khớp vai luôn linh hoạt và khỏe mạnh.

Nếu bà con đang gặp phải các triệu chứng đau mỏi vai gáy hoặc hạn chế vận động khớp vai và cần được tư vấn chuyên sâu về tình trạng sức khỏe của mình, hãy liên hệ trực tiếp để nhận được sự hỗ trợ tận tình nhất qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.