Viêm Hang Vị Dạ Dày Trào Ngược Dịch Mật – Biểu Hiện Và Điều Trị

Viêm hang vị dạ dày trào ngược dịch mật là một tình trạng phổ biến gây ra sự không thoải mái và đau đớn cho người bệnh, đặc biệt sau khi ăn uống. Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, đây không chỉ là sự tổn thương tại chỗ mà còn là hệ quả của việc mất cân bằng công năng tỳ vị và sự rối loạn của can đởm.

Viêm hang vị dạ dày trào ngược dịch mật có biểu hiện gì?

Trong Tây y, viêm hang vị dạ dày trào ngược dịch mật là tình trạng dịch mật từ túi mật và tá tràng trào ngược lên dạ dày, gây kích ứng và viêm niêm mạc dạ dày. Dịch mật có tính kiềm, khi tiếp xúc với axit dạ dày có thể gây tổn thương niêm mạc, dẫn đến các triệu chứng khó chịu và biến chứng nguy hiểm.

Đối với Đông y, dịch mật chính là “đởm dịch”. Khi chức năng sơ tiết của Can (gan) bị rối loạn, Đởm (mật) không giữ được sự thanh khiết mà nghịch dòng đi lên, kết hợp với Tỳ vị hư hàn hoặc nhiệt uất, gây ra các chứng trạng đau đớn và khó chịu.

Triệu chứng phổ biến dưới lăng kính biện chứng:

• Đau bụng vùng thượng vị: Đông y gọi là chứng “Vị quản thống”. Cơn đau thường xuất hiện sau bữa ăn hoặc khi nằm ngửa do khí trệ, huyết ứ tại vùng hang vị.
• Buồn nôn, nôn: Dịch mật đắng chát trào ngược khiến người bệnh nôn ra chất dịch màu vàng xanh. Đây là biểu hiện của “Vị khí nghịch”.
• Ợ nóng, ợ chua: Do hỏa nhiệt uất kết đẩy khí và dịch ngược lên thực quản.
• Đắng miệng: Đởm khí uất trệ, dịch mật tràn lên trên gây đắng miệng, khô họng, đặc biệt vào buổi sáng.
• Khàn giọng, ho khan: Dịch mật kích thích phế quản, Đông y coi đây là hiện tượng “Can hỏa phạm phế”.
• Rối loạn tiêu hóa: Tỳ vị suy yếu gây đầy bụng, khó tiêu, đại tiện thất thường.

Tham khảo thêm: Viêm hang vị tiền môn vị là gì? Nguy hiểm không?

Nguyên nhân gây viêm hang vị trào ngược dịch mật

Sự hình thành bệnh lý này xuất phát từ sự kết hợp giữa các yếu tố cơ học hiện đại và sự suy yếu tạng phủ theo y học cổ truyền.

Yếu tố cơ học và nội tiết (Góc nhìn Tây y):

• Rối loạn chức năng cơ vòng môn vị: Cơ vòng đóng mở không nhịp nhàng khiến dịch mật tràn từ tá tràng vào dạ dày.
• Thoát vị khe hoành: Làm giảm áp lực cơ vòng, tạo điều kiện cho dịch mật và axit trào ngược.
• Sỏi mật: Gây tắc nghẽn, làm ứ đọng và thúc đẩy dịch mật trào ngược.
• Tăng áp lực ổ bụng: Do béo phì hoặc mang thai gây ép dạ dày.
• Viêm loét dạ dày tá tràng: Tổn thương niêm mạc làm thay đổi nhu động, dễ gây trào ngược.
• Stress: Ảnh hưởng đến hệ thần kinh thực vật, làm rối loạn bài tiết dịch mật.

Căn nguyên theo Đông y:

Đông y quy nạp các nguyên nhân trên vào 3 nhóm chính:
1. **Can khí uất kết:** Do tinh thần căng thẳng (stress), lo âu lâu ngày khiến can mất khả năng sơ tiết, khí uất hóa hỏa, đẩy dịch mật ngược dòng.
2. **Tỳ vị hư nhược:** Ăn uống không điều độ, dùng nhiều thuốc giảm đau (NSAIDs) làm hại tỳ vị, khiến “trung tiêu” mất khả năng vận hóa, nhu động dạ dày bị rối loạn.
3. **Thấp nhiệt uất kết:** Chế độ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng tạo ra thấp nhiệt tại Can Đởm, đẩy dịch mật tràn ra ngoài.

Chẩn đoán viêm hang vị dạ dày trào ngược dịch mật

Để xác định chính xác mức độ tổn thương tại hang vị và tình trạng trào ngược, y học hiện đại sử dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm lâm sàng:

• Nội soi dạ dày – tá tràng: Quan sát trực tiếp lớp dịch mật vàng óng đọng trong dạ dày và các vết trợt viêm tại hang vị.
• Xét nghiệm máu: Đánh giá tình trạng viêm nhiễm và chức năng gan mật.
• Siêu âm bụng: Kiểm tra sỏi mật hoặc các bất thường tại túi mật.
• Xét nghiệm hơi thở: Đánh giá chức năng tiêu hóa và vi khuẩn HP (nếu có).

Trong khi đó, thầy thuốc Đông y sẽ kết hợp “Tứ chẩn” (Vọng, Văn, Vấn, Thiết) để xem xét rêu lưỡi (thường vàng nhớt do thấp nhiệt), bắt mạch (thường mạch huyền do can khí uất) để đưa ra phác đồ trị liệu phù hợp nhất cho từng cá nhân.

Phương pháp điều trị viêm hang vị dạ dày trào ngược dịch mật

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng, người bệnh có thể được chỉ định các phương pháp sau:

1. Sử dụng thuốc Tây y

Trào ngược dịch mật thường khó điều trị và tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn so với trào ngược axit thông thường. Các nhóm thuốc phổ biến gồm:

• Questran, Colestid: Thuốc gắn acid mật, giúp loại bỏ dịch mật ra khỏi dạ dày.
• Cisaprid: Thuốc thúc đẩy nhu động ruột, giúp dạ dày tống đẩy thức ăn và dịch mật xuống dưới nhanh hơn.
• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Giảm axit để hạn chế sự cộng hưởng tổn thương giữa axit và dịch mật.

2. Can thiệp ngoại khoa

Nếu thuốc không đáp ứng, phẫu thuật sẽ được cân nhắc:

• Phương pháp Rou-en-Y: Chuyển hướng dòng chảy của dịch mật trực tiếp xuống hỗng tràng thay vì tá tràng.
• Phương pháp Antireflux: Củng cố cơ vòng thực quản để ngăn chặn sự trào ngược của hỗn hợp axit và mật.

3. Giải pháp từ Đông y kết hợp Nam dược

Thay vì chỉ ức chế triệu chứng, Đông y tập trung vào nguyên lý **”Sơ can – Bình vị – Kiện tỳ”**. Việc sử dụng các thảo dược có tính thanh nhiệt, lợi mật và an thần giúp điều chỉnh từ gốc rễ.

Tham khảo thêm: 7 bài thuốc dân gian điều trị viêm hang vị dạ dày [Kinh nghiệm hay]

Phòng ngừa và chế độ dưỡng sinh

Để bệnh tình không tiến triển xấu, người bệnh cần thiết lập một chế độ sinh hoạt “thuận theo tự nhiên”:

• Dưỡng Tỳ qua ăn uống: Chia nhỏ bữa ăn để tránh áp lực lên môn vị. Tránh ăn quá no khiến “vị khí” bị uất nghẽn.
• Kiêng kỵ thực phẩm: Hạn chế đồ chua cay, chiên xào (gây thấp nhiệt) và các chất kích thích như rượu bia, thuốc lá (gây hại Can Đởm).
• Vận động nhẹ nhàng: Không nên nằm ngay sau khi ăn. Nên đi lại nhẹ nhàng để hỗ trợ nhu động dạ dày, giúp dịch mật đi xuống dễ dàng hơn.
• Ngủ đủ giấc, tâm lý thoải mái: Giúp Can khí được sơ thông, từ đó điều hòa việc bài tiết dịch mật của Đởm.

Viêm hang vị dạ dày trào ngược dịch mật là bệnh lý phức tạp, cần sự kiên trì trong điều trị. Việc kết hợp giữa chẩn đoán hiện đại và các bài thuốc Đông y lành tính sẽ giúp người bệnh phục hồi sức khỏe bền vững, tránh lệ thuộc vào thuốc giảm đau hay các can thiệp xâm lấn không cần thiết.

Xem thêm:

• Viêm hang vị dạ dày là gì? Biểu hiện, cách điều trị
• Sơ can bình vị tán thế hệ 2 – Giải pháp mới chấm dứt bệnh dạ dày, viêm hang vị trong 45 ngày