Kinh nguyệt là gì? Và các vấn đề mà con gái cần phải biết

Khi bước vào lứa tuổi dậy thì, các bé gái sẽ gặp phải hiện tượng chảy máu ở âm đạo – được gọi là kinh nguyệt, báo hiệu những thay đổi về cả sinh lý lẫn tâm lý. Trong Đông y, kinh nguyệt không chỉ là hiện tượng sinh lý đơn thuần mà còn là tấm gương phản chiếu trực tiếp tình trạng sức khỏe của các tạng phủ, đặc biệt là sự thịnh suy của khí huyết và các mạch Nhâm, Xung.

Kinh nguyệt và Chu kỳ kinh nguyệt dưới nhãn quan Y học cổ truyền

Kinh nguyệt (hay còn gọi là Nguyệt tín) là sự lặp lại có định kỳ của huyết dư từ các tạng phủ đổ về mạch Xung – vốn được coi là “huyết hải” (biển máu). Theo học thuyết Đông y, kinh nguyệt do tâm làm chủ, can tàng giữ và tỳ điều tiết. Khi thiên quý đến, mạch Nhâm thông, mạch Xung thịnh, huyết dịch sẽ được bài tiết ra ngoài định kỳ hàng tháng.

Máu hành kinh dưới góc nhìn chuyên môn có màu đỏ sẫm, là hỗn hợp của máu và các mảng niêm mạc (trong Đông y gọi là huyết hóa). Điểm đặc biệt là máu kinh thường không đông; nếu xuất hiện các khối huyết cục, đó thường là biểu hiện của tình trạng huyết ứ do hàn hoặc do khí không thông.

Chu kỳ kinh nguyệt bình thường thường dao động khoảng 28 ngày (tương ứng với một chu kỳ mặt trăng), nhưng cũng có thể sớm hơn hoặc muộn hơn từ 21 đến 35 ngày. Sự ổn định của chu kỳ phụ thuộc rất lớn vào sự cân bằng Âm – Dương trong cơ thể chị em.

Thời điểm xuất hiện kinh nguyệt và sự vận hành của Thiên Quý

Theo sách cổ y học, con gái đến tuổi “nhị thất” (2×7 = 14 tuổi) thì Thiên quý đến, mạch Nhâm thông, mạch Xung thịnh, bắt đầu có kinh nguyệt và có khả năng sinh con. Tuy nhiên, ngày nay do điều kiện dinh dưỡng và môi trường thay đổi, Thiên quý có thể đến sớm hơn ở tuổi 11-12.

Sự kết thúc của quá trình này thường rơi vào tuổi “thất thất” (7×7 = 49 tuổi), khi mạch Nhâm hư, mạch Xung suy, Thiên quý kiệt, dẫn đến giai đoạn mãn kinh. Đây là quy luật tự nhiên của quá trình sinh, lão, bệnh, tử mà Đông y luôn chú trọng để điều hòa giúp chị em bước qua nhẹ nhàng.

Các triệu chứng thường gặp dưới góc độ khí huyết và tạng phủ

Vào những ngày “đèn đỏ”, chị em thường gặp phải những thay đổi mà Đông y giải thích qua sự biến động của khí và huyết:

• Tâm trạng thất thường: Do huyết dồn xuống mạch Xung gây tình trạng can khí uất kết, dễ dẫn đến cáu gắt, lo âu hoặc suy nghĩ tiêu cực.
• Đau bụng, đau lưng (Thống kinh): “Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông”. Cơn đau xảy ra khi khí huyết vận hành không thông đạt do hàn tà xâm nhập gây co thắt hoặc do huyết ứ tại tử cung.

• Mệt mỏi và đầy hơi: Khi hành kinh, huyết tập trung về hạ tiêu khiến tỳ vị dễ bị suy yếu (tỳ hư), dẫn đến tình trạng đầy bụng, ăn uống kém và cơ thể uể oải.
• Nổi mụn: Đây là biểu hiện của nhiệt độc tích tụ trong kinh can hoặc do thấp nhiệt hạ tiêu bốc lên trên bề mặt da.

Phương pháp giữ gìn vệ sinh và điều dưỡng thân thể

Đông y rất coi trọng việc bảo vệ cơ thể khỏi ngoại tà (gió, lạnh, ẩm) trong những ngày hành kinh. Để duy trì sức khỏe, chị em cần lưu ý:

Sử dụng sản phẩm thấm hút phù hợp

Dù là băng vệ sinh, tăm bông hay cốc nguyệt san, điều quan trọng nhất là phải thay rửa thường xuyên để tránh thấp nhiệt tích tụ gây viêm nhiễm vùng kín.

Vệ sinh vùng kín và giữ ấm

• Nên rửa bằng nước ấm, tránh dùng nước lạnh vì hàn tà dễ xâm nhập vào tử cung gây đau bụng và bế kinh.
• Có thể sử dụng các loại nước thảo dược nhẹ nhàng nhưng tuyệt đối không dùng chất tẩy rửa mạnh làm mất cân bằng âm dương của vùng kín.

Chế độ sinh hoạt và dinh dưỡng

• Mặc quần áo rộng rãi giúp khí huyết lưu thông tốt hơn.
• Bổ sung các thực phẩm ấm nóng, giàu dinh dưỡng. Theo kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, uống nước gừng ấm hay các loại trà thảo mộc có tính ôn giúp hoạt huyết, hóa ứ và giảm đau rất hiệu quả.

Nhận diện các dạng rối loạn kinh nguyệt theo Đông y

Bất kỳ sự thay đổi nào về màu sắc, số lượng hay chu kỳ kinh cũng là tiếng chuông cảnh báo về sự mất cân bằng bên trong cơ thể:

• Kinh nguyệt không đều: Thường do can uất hoặc tỳ hư khiến sự điều tiết huyết dịch bị rối loạn.
• Rong kinh và Cường kinh: Biểu hiện của tình trạng huyết nhiệt (máu quá nóng) hoặc khí hư không thống nhiếp được huyết, khiến máu chảy tràn lan kéo dài. Rong kinh và cường kinh cần được xử lý sớm để tránh mất máu quá nhiều gây suy nhược.
• Thống kinh: Đau bụng dữ dội do khí trệ hoặc huyết ứ.
• Kinh ít: Do huyết hư (thiếu máu) hoặc thận khí suy yếu, không đủ nguồn huyết để bài tiết.

Kinh nguyệt là món quà của tạo hóa dành cho phái đẹp, đánh dấu sự hoàn thiện về thiên chức làm mẹ. Khi thấy có dấu hiệu bất thường, chị em nên tìm đến sự tư vấn chuyên môn để điều hòa cơ thể kịp thời, giúp hành trình thanh xuân luôn tươi trẻ và tràn đầy sức sống.

Chị em có thể tham khảo thêm:

• Kinh nguyệt ra nhiều cục máu đông cảnh báo điều gì?
• Mất kinh nguyệt: Nguyên nhân và cách khắc phục