Bệnh Mạch Lươn Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Điều Trị

Bệnh mạch lươn (rò hậu môn) là tình trạng nhiễm trùng trực tràng – hậu môn mãn tính. Hơn 90% trường hợp mắc bệnh đều tiến triển do áp xe hậu môn không được điều trị kịp thời. Bệnh lý này không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây bất lợi trong quá trình sinh hoạt và làm việc.

Bệnh mạch lươn là gì? Cách phân loại theo góc nhìn y học

Bệnh mạch lươn là tên gọi dân gian đầy hình tượng để chỉ bệnh rò hậu môn. Trong y học cổ truyền, bệnh này còn được gọi là “Giang lậu”. Đây là bệnh lý hậu môn phổ biến thứ 2 chỉ sau bệnh trĩ. Mạch lươn thực chất là một dạng nhiễm trùng trực tràng – hậu môn mãn tính, hình thành các đường rò như đường hầm xuyên qua các lớp cơ, bên trong chứa cấu trúc dạng hạt do hiện tượng viêm mãn tính gây ra.

Dựa vào triệu chứng lâm sàng và cấu trúc đường đi, bệnh mạch lươn được chia thành 2 dạng chính:

• Rò đơn giản: Chỉ có 1 đường rò nối giữa lỗ trong và lỗ ngoài, ít ngóc ngách.
• Rò phức tạp: Hậu môn xuất hiện nhiều đường rò ngoằn ngoèo, xuyên qua nhiều lớp cơ thắt, thường do tình trạng viêm nhiễm kéo dài không được kiểm soát.

Ngoài ra, dưới góc nhìn giải phẫu hiện đại, bệnh còn được phân chia theo vị trí tương quan với cơ thắt:

• Rò ngoài cơ thắt, rò trên cơ thắt.
• Rò liên cơ thắt, rò xuyên cơ thắt.
• Rò dưới niêm mạc và rò chột (chỉ có lỗ trong, chưa vỡ ra ngoài).

Gợi ý: bị ngứa hậu môn khi mang thai và cách điều trị an toàn

Dấu hiệu nhận biết bệnh mạch lươn (Giang lậu)

Triệu chứng của bệnh mạch lươn khá đặc trưng, thường biểu hiện qua cả cảm giác bên trong và những dấu hiệu có thể quan sát bằng mắt thường.

Dưới góc nhìn Đông y, khi thấp nhiệt và nhiệt độc uất kết, bà con sẽ thấy các dấu hiệu sau:

• Vùng hậu môn loét và rỉ dịch: Lỗ rò thường xuyên chảy mủ hoặc dịch vàng, có mùi hôi khó chịu.
• Sưng nóng và đau nhức: Vùng quanh lỗ rò sưng tấy, đau tăng lên khi ngồi lâu, đại tiện hoặc vận động mạnh.
• Sốt và mệt mỏi: Khi ổ rò bị tắc nghẽn mủ, cơ thể thường phản ứng bằng cách phát sốt, ớn lạnh.
• Biến đổi phân: Có thể thấy máu hoặc mủ lẫn trong phân do đường rò thông với trực tràng.
• Hậu môn cứng chắc: Khi sờ quanh hậu môn thấy có những đường ngoằn ngoèo, cứng như sợi dây thừng dưới da.

Nguyên nhân gây bệnh theo quan điểm Đông – Tây y kết hợp

Tây y xác định mạch lươn khởi phát do nhiễm trùng các khe tuyến trong ống hậu môn, dẫn đến áp xe rồi vỡ mủ tạo thành đường rò. Ngoài ra, các yếu tố như bệnh Crohn, lao hậu môn, hoặc nhiễm nấm cũng là nguyên nhân tiềm ẩn.

Trong khi đó, Đông y lý giải sâu hơn về cơ chế bệnh sinh. Bệnh mạch lươn hình thành do “Thấp nhiệt uất kết”. Khi tỳ vị suy yếu kết hợp với chế độ ăn uống nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ khiến thấp nhiệt tích tụ xuống vùng hạ tiêu (trực tràng, hậu môn). Lâu ngày, khí huyết ứ trệ, hỏa độc tích tụ làm thối thịt sinh mủ, cuối cùng phá tạng ra ngoài mà thành rò.

Đọc thêm: Nứt kẽ hậu môn ở trẻ em – nguyên nhân và cách xử lý

Bệnh mạch lươn có nguy hiểm không?

Bệnh mạch lươn thường không gây nguy hiểm tức thì đến tính mạng nhưng là nỗi ám ảnh dai dẳng. Triệu chứng đau rát và chảy dịch thường xuyên khiến người bệnh mất tự tin, suy nhược tinh thần, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sinh hoạt vợ chồng.

Nếu để tình trạng “hang lươn” đục khoét kéo dài, bệnh nhân có thể đối mặt với các biến chứng nguy hiểm:

• Nhiễm trùng lan tỏa: Đường rò có thể lan rộng sang vùng tầng sinh môn, bộ phận sinh dục.
• Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn từ ổ mủ xâm nhập vào máu, đe dọa tính mạng.
• Nguy cơ ung thư hóa: Tình trạng viêm nhiễm mãn tính tại đường rò trong hàng chục năm có thể kích thích tế bào ác tính phát triển.

Chẩn đoán và Điều trị theo y học hiện đại

Để điều trị hiệu quả, việc chẩn đoán chính xác là bước tiên quyết. Bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng (quan sát lỗ rò, thăm trực tràng bằng tay) và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm đầu dò hậu môn, chụp cộng hưởng từ (MRI) để dựng lại bản đồ đường rò.

Về điều trị, Tây y chủ yếu sử dụng phương pháp ngoại khoa vì thuốc kháng sinh đơn thuần khó có thể lấp đầy các khoang rò:

• Phẫu thuật cắt đường rò: Áp dụng cho rò nông, đơn giản.
• Đặt Seton (thắt dây cao su): Dành cho đường rò phức tạp xuyên cơ thắt, giúp dẫn lưu mủ dần dần và bảo vệ cơ thắt hậu môn.
• Kỹ thuật mới: Dùng keo sinh học lấp lỗ rò hoặc phẫu thuật LIFT để bảo tồn chức năng tự chủ của hậu môn.

Tuy nhiên, phẫu thuật vẫn tiềm ẩn rủi ro như hẹp hậu môn hoặc tái phát nếu không lấy hết các ngóc ngách nhiễm trùng.

Tham khảo thêm: đau hậu môn khi ngồi – dấu hiệu cảnh báo điều gì?

Giải pháp chữa bệnh mạch lươn bằng Đông y (Y học cổ truyền)

Trong Đông y, việc điều trị mạch lươn không chỉ là xử lý lỗ rò mà là quá trình điều dưỡng toàn thân, giúp cơ thể tự đào thải độc tố và làm lành vết thương từ bên trong. Tùy vào từng thể bệnh, bác sĩ sẽ kê đơn phù hợp:

1. Các thể bệnh và bài thuốc uống chủ đạo

Thể Thấp nhiệt đại trường: Thường gặp ở giai đoạn cấp tính hoặc đợt bùng phát mủ.

• Biểu hiện: Sốt, đau nhức dữ dội, mủ vàng đặc, táo bón.
• Bài thuốc: Long đởm thảo 8g, Chi tử 12g, Hoàng cầm 12g, Mộc thông 8g, Trạch tả 12g, Sinh địa 16g, Đương quy 12g, Sa tiền 12g, Cam thảo 4g.
• Công dụng: Thanh nhiệt, lợi thấp, giải độc hạ tiêu.

Thể Khí huyết đều hư: Thường gặp ở người bệnh mãn tính, lâu ngày.

• Biểu hiện: Sắc mặt nhợt nhạt, mệt mỏi, lỗ rò chảy mủ loãng dai dẳng, đau nhẹ.
• Bài thuốc: Đẳng sâm 16g, Bạch truật 12g, Phục linh 12g, Thục địa 20g, Đương quy 12g, Bạch thược 12g, Xuyên khung 8g, Cam thảo 6g. Gia thêm Liên kiều, Hạ khô thảo để tiêu viêm.
• Công dụng: Bồi bổ khí huyết, nâng cao thể trạng để đẩy mủ ra ngoài.

Thể Âm hư nội nhiệt: Thường liên quan đến tình trạng lao hoặc cơ thể gầy yếu, nóng trong.

• Biểu hiện: Người gầy, sốt nhẹ về chiều, lỗ rò chảy dịch trong, miệng khô.
• Bài thuốc: Miết giáp 12g, Tri mẫu 12g, Địa cốt bì 12g, Thanh hao 12g, Tần giao 8g, Hoàng liên 8g.
• Công dụng: Tư âm dưỡng huyết, thanh hư nhiệt.

2. Bài thuốc ngâm rửa hỗ trợ tại chỗ

Việc vệ sinh tại chỗ bằng thảo dược giúp sát khuẩn tự nhiên và kích thích lên da non:

• Thành phần: Lá trầu không (50g), Phèn phi (5g).
• Cách dùng: Đun sôi lá trầu với nước, thêm phèn phi, để ấm rồi ngâm rửa hậu môn 15-20 phút mỗi ngày. Tinh dầu trầu không có tác dụng kháng sinh cực mạnh, giúp lỗ rò khô thoáng.

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh mạch lươn

Ăn uống đúng cách đóng vai trò 50% trong việc ngăn ngừa bệnh tái phát. Mục tiêu chính là giữ cho hệ tiêu hóa trơn tru, tránh gây áp lực lên vùng hậu môn.

• Tăng cường chất xơ: Ăn nhiều rau xanh (mồng tơi, rau lang), trái cây để nhuận tràng, tránh táo bón.
• Uống đủ nước: Giúp làm mềm phân và thanh lọc cơ thể, hỗ trợ đào thải dịch mủ.
• Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu: Nên ăn đồ thanh đạm, luộc, hấp. Tránh đồ chiên xào, cay nóng và các chất kích thích như rượu bia, cà phê.
• Bổ sung đạm lành mạnh: Ăn cá, thịt trắng để có dưỡng chất tái tạo mô bị tổn thương do lỗ rò.

Biện pháp phòng ngừa và lời khuyên từ chuyên gia

Để tránh xa bệnh mạch lươn cũng như các bệnh lý hậu môn trực tràng, bà con cần lưu ý:

• Duy trì thói quen đi đại tiện đúng giờ, không nhịn đại tiện.
• Vệ sinh hậu môn sạch sẽ, khô ráo sau mỗi lần đi vệ sinh.
• Điều trị dứt điểm các tình trạng viêm nhiễm quanh hậu môn ngay từ khi mới chớm (như áp xe, nứt kẽ).
• Tăng cường vận động, tránh ngồi một chỗ quá lâu gây ứ trệ khí huyết vùng hạ tiêu.

Mạch lươn tuy là căn bệnh “khó nói” nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu chúng ta kiên trì và điều trị đúng phương pháp. Đừng để nỗi e ngại ngăn cản bạn tìm lại sự thoải mái trong cuộc sống. Một tinh thần lạc quan kết hợp cùng lộ trình Đông – Tây y phù hợp sẽ là chìa khóa giúp bà con sớm hồi phục.

Bài viết liên quan:

• Rò hậu môn: nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị
• Bị rò hậu môn nên ăn gì và kiêng gì giúp mau hồi phục