Vô kinh (không có kinh nguyệt) là gì? Thông tin cần biết

Vô kinh là tình trạng ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe sinh sản, nhất là khả năng mang thai của phụ nữ. Trong Đông y, kinh nguyệt không chỉ là biểu hiện của khả năng duy trì nòi giống mà còn là tấm gương phản chiếu sức khỏe tổng thể của tạng phủ, khí huyết. Hãy cùng tìm hiểu những thông tin cần thiết dưới góc nhìn chuyên sâu của Y học cổ truyền để chủ động trong việc điều trị và chăm sóc bản thân, chị em nhé.

Vô kinh là gì dưới lăng kính Đông y?

Vô kinh (hay còn gọi là bế kinh) được hiểu đơn giản là sự vắng mặt của kinh nguyệt trong một khoảng thời gian nhất định. Phụ nữ bỏ lỡ ít nhất 3 kỳ kinh nguyệt liên tiếp thì có thể được chẩn đoán là vô kinh.

Theo Đông y, kinh nguyệt do huyết hóa ra, được điều tiết bởi tạng Thận, tạng Can, tạng Tỳ và hai mạch Nhâm – Xung. Khi các công năng này bị rối loạn, “nguồn nước” bị cạn kiệt hoặc “dòng chảy” bị tắc nghẽn, kinh nguyệt sẽ không thể hình thành hoặc thoát ra ngoài được.

Tình trạng này có thể xuất hiện khi mang thai hay ở thời kỳ tiền mãn kinh. Tuy nhiên, nó cũng có thể liên quan đến các vấn đề ở cơ quan sinh sản hay cơ quan điều chỉnh nồng độ hormone.

Tham khảo thêm: kinh nguyệt ra ít và có màu nâu đen có nguy hiểm không?

Triệu chứng và phân loại theo biện chứng luận trị

Triệu chứng đặc trưng nhất của tình trạng này là kinh nguyệt không xuất hiện. Ngoài ra, chị em có thể gặp các triệu chứng khác kèm theo, phản ánh sự mất cân bằng âm dương trong cơ thể:

• Tiết dịch ở núm vú (thường do can uất hoặc đàm thấp).
• Đau đầu, hoa mắt, chóng mặt (do huyết hư không nuôi dưỡng được lên trên).
• Rụng tóc, mọc mụn trứng cá (dấu hiệu của huyết nhiệt hoặc nội tiết tố mất cân bằng).
• Thay đổi tầm nhìn, đau vùng xương chậu.

Dựa trên biểu hiện lâm sàng, Đông y chia vô kinh làm 2 loại chính:

• Vô kinh nguyên phát: Con gái đã đến tuổi dậy thì (thường trên 16-18 tuổi) nhưng thiên quý chưa đến, mạch Nhâm – Xung chưa thông nên chưa bao giờ có kinh. Thường liên quan đến tiên thiên bất túc (thận khí yếu từ nhỏ).
• Vô kinh thứ phát: Phụ nữ đang có kinh bình thường bỗng nhiên mất kinh trên 3 tháng (không do mang thai hay cho con bú). Đây thường là hệ quả của các tác nhân ngoại tà xâm nhập, tình chí (cảm xúc) bất ổn hoặc chế độ sinh hoạt thiếu khoa học gây tổn thương huyết mạch.

Nguyên nhân gây vô kinh theo quan niệm Y học cổ truyền

Nguyên nhân gây vô kinh rất đa dạng, nhưng chung quy lại nằm ở hai nhóm chính: Huyết khô (nguồn huyết cạn kiệt) và Huyết trệ (huyết có nhưng bị tắc không ra được).

1. Vô kinh nguyên phát

Một trong những nguyên nhân phổ biến là do Thận khí suy nhược, tinh huyết không đủ để lấp đầy mạch Xung – Nhâm. Các yếu tố di truyền như hội chứng Turner hay khiếm khuyết cơ quan sinh sản (Mullerian) trong Đông y được coi là phần “Tiên thiên” (vốn quý cha mẹ cho) bị khiếm khuyết.

• Thận tinh bất túc: Cơ thể phát triển chậm, ngực bé, lông tóc thưa thớt.
• Dị tật bẩm sinh: Cấu trúc cơ thể không hoàn thiện khiến huyết kinh không có nơi cư ngụ hoặc lối thoát.

2. Vô kinh thứ phát

Đây là trường hợp chị em thường gặp nhất, nguyên nhân chủ yếu do các yếu tố “Hậu thiên” tác động:

• Huyết hư, Huyết khô: Do ăn uống thiếu chất, lao lực quá độ hoặc mất máu quá nhiều sau sinh nở khiến nguồn sinh hóa huyết bị triệt tiêu. Khi cơ thể không đủ máu để nuôi chính mình, nó sẽ ưu tiên cắt bỏ phần “thừa” là kinh nguyệt để duy trì sự sống.
• Can khí uất kết: Chị em thường xuyên căng thẳng, áp lực, lo âu khiến khí cơ bị bó buộc. Khí không thông thì huyết không hành, dẫn đến tắc nghẽn kinh mạch.
• Đàm thấp trở trệ: Thường gặp ở những chị em thừa cân, béo phì. Đàm thấp tích tụ trong cơ thể làm tắc nghẽn tử cung, khiến kinh nguyệt không thể thoát ra.
• Hàn ngưng huyết ứ: Do thói quen ăn đồ lạnh, để cơ thể nhiễm lạnh trong kỳ kinh khiến huyết bị đông cứng, vón cục, lâu dần gây bế kinh.

Phụ nữ bị vô kinh có thể mang thai được không?

Kinh nguyệt là biểu hiện của sự rụng trứng định kỳ. Khi “dòng suối” kinh nguyệt ngừng chảy, việc thụ thai chắc chắn sẽ gặp nhiều trở ngại. Tuy nhiên, theo góc nhìn Đông y, nếu chúng ta điều trị đúng căn nguyên, bồi bổ lại khí huyết và cân bằng tạng phủ, “đất” (tử cung) sẽ lại màu mỡ và “mưa” (kinh nguyệt) sẽ lại về.

Thực tế cho thấy, nhiều chị em bị vô kinh do căng thẳng hay suy dinh dưỡng sau khi được điều dưỡng bằng các bài thuốc bổ huyết, dưỡng can đã có kinh trở lại và mang thai tự nhiên thành công.

Gợi ý: kinh nguyệt ra ít nhưng kéo dài: nguyên nhân và cách khắc phục

Chẩn đoán và hướng điều trị chuyên sâu

Để điều trị hiệu quả, việc chẩn đoán cần kết hợp giữa y học hiện đại (xét nghiệm nội tiết, siêu âm) và y học cổ truyền (vọng, văn, vấn, thiết).

Phương pháp điều trị Đông y

Thay vì chỉ sử dụng hormone thay thế như Tây y, Đông y tập trung vào việc “Trị bệnh cầu kỳ bản” (Trị bệnh phải trị từ gốc):

• Bổ Thận, Dưỡng Huyết: Sử dụng các vị thuốc như Thục địa, Đương quy, Bạch thược, Kỷ tử… để bồi hoàn tinh huyết cho chị em bị vô kinh do thể hư.
• Sơ Can, Giải Uất: Dùng Hương phụ, Sài hồ, Trần bì… giúp khí huyết lưu thông, giải tỏa căng thẳng tâm lý.
• Hoạt Huyết, Hóa Ứ: Đối với thể bế kinh do tắc nghẽn, các vị thuốc như Đan sâm, Đào nhân, Hồng hoa sẽ giúp khơi thông dòng chảy của huyết.
• Kiện Tỳ, Hóa Đàm: Giúp cơ thể chuyển hóa tốt hơn, giảm tích tụ đàm thấp ở phụ nữ đa nang buồng trứng.

Vô kinh có thể từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Điều này không có nghĩa là chị em sẽ bị vô sinh hay không thể mang thai. Quan trọng là chúng ta cần kiên trì, thấu hiểu cơ thể mình và tìm đúng phương pháp điều trị phù hợp để khôi phục lại thiên chức làm mẹ.

Bạn nên tìm hiểu thêm:

• cường kinh: nguyên nhân và cách điều trị tình trạng
• ăn gì để cho kinh nguyệt ra nhiều? – giúp kinh nguyệt đều