Viêm Da Tiếp Xúc Kích Ứng: Biểu Hiện Và Cách Điều Trị

Viêm da tiếp xúc kích ứng là dạng tổn thương da cấp và mãn tính, thường là hệ quả do tiếp xúc trực tiếp với các hóa chất hoặc tác nhân gây kích ứng. Tổn thương da do bệnh lý này thường chỉ khu trú tại vùng da có tiếp xúc với dị nguyên.

Viêm da tiếp xúc kích ứng là gì?

Viêm da tiếp xúc kích ứng là tình trạng viêm da xảy ra khi da tiếp xúc với các chất kích ứng hoặc dị ứng. Đây không phải là một bệnh riêng biệt mà thường là một biểu hiện của phản ứng da với một hoặc nhiều chất gây kích ứng.

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, tình trạng này thuộc phạm vi chứng “Tất sang” hoặc “Phong chẩn”. Căn nguyên thường do cơ thể vốn có “nội nhiệt” (nhiệt trong người), kết hợp với việc tiếp xúc với “độc tà” từ môi trường bên ngoài (hóa chất, dị nguyên). Sự tương tác này khiến khí huyết không lưu thông, phong nhiệt uất kết dưới da mà thành bệnh.

Tổn thương dạng này thường tồn tại khu trú và chủ yếu xuất hiện ở những vị trí da hở. So với viêm da tiếp xúc dị ứng, dạng này thường có phạm vi ảnh hưởng nhỏ và không liên quan đến yếu tố miễn dịch tự nhiên của cơ thể.

=> xem thêm: bệnh viêm da tiếp xúc: nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Nguyên nhân viêm da tiếp xúc kích ứng

Theo Tây y, bệnh hình thành do các tác nhân vật lý hoặc hóa học phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của da (lớp màng lipid). Ngược lại, Đông y nhấn mạnh vào sự xâm nhập của “ngoại độc” qua lỗ chân lông khi tạng phủ (đặc biệt là tạng Phế – chủ về da lông) đang suy yếu.

Một số tác nhân dễ gây viêm da tiếp xúc kích ứng như: 

• Dung dịch có tính acid
• Dung dịch có tính bazo mạnh
• Các dung môi như acetone
• Sơn, nhựa thông, vôi tôi
• Xà phòng có độ pH cao, chất tẩy rửa mạnh, thuốc tẩy
• Xi măng, chất nhũ hóa
• Tia cực tím (nhiệt độc từ ánh nắng)

Triệu chứng nhận biết

Các triệu chứng bệnh được chia thành 2 giai đoạn cụ thể, tương ứng với các trạng thái “nhiệt” và “táo” trong Đông y.

Triệu chứng cấp tính (Phong nhiệt – Thấp nhiệt tà):

• Da đỏ, rát: Đây là biểu hiện của huyết nhiệt.
• Xuất hiện các vết hồng ban có giới hạn rõ.
• Sau đó hình thành mụn nước phồng rộp: Thể hiện tình trạng thấp nhiệt (dịch lỏng tích tụ).
• Da có dấu hiệu bị ăn mòn, phỏng và hoại tử nếu độc tính mạnh.

Triệu chứng mãn tính (Huyết hư – Phong táo):

• Da khô ráp, nứt nẻ: Do tân dịch bị thiêu đốt, huyết hư không nuôi dưỡng được da.
• Bề mặt da tăng sinh tế bào sừng, dày sừng (tượng trưng cho tình trạng ngưng trệ khí huyết lâu ngày).
• Da tróc vảy và tạo thành các rãnh khe nứt, gây đau đớn.

Chẩn đoán viêm da tiếp xúc kích ứng

Việc chẩn đoán dựa trên sự kết hợp giữa tứ chẩn (vọng, văn, vấn, thiết) của Đông y và tiền sử bệnh lý lâm sàng của Tây y. Bác sĩ sẽ quan sát kỹ đặc điểm tổn thương (màu sắc, độ phù nề, dịch tiết) và vị trí xuất hiện.

Nếu tổn thương không có tính đặc trưng cao, cần tiến hành chẩn đoán phân biệt với các chứng bệnh khác như chốc lở (thấp nhiệt độc), tổ đỉa, ban nấm da, ghẻ và chàm thể tạng.

=> bật mí: viêm da tiếp xúc bội nhiễm là gì? có nguy hiểm không?

Các phương pháp điều trị viêm da tiếp xúc kích ứng

Nguyên tắc điều trị là kết hợp “Trong uống – Ngoài bôi”. Tây y tập trung vào việc kháng viêm, giảm ngứa tức thì, trong khi Đông y chú trọng vào giải độc, thanh nhiệt và phục hồi chức năng của tạng phủ để ngăn ngừa tái phát.

1. Điều trị thể cấp tính (Thanh nhiệt – Giải độc)

Giai đoạn này cần ưu tiên dập tắt “ngọn lửa” nhiệt độc đang bùng phát. Các loại thuốc thường dùng bao gồm:

• Glucocorticoid và Kháng Histamine: Giúp giảm nhanh các triệu chứng phù nề, ngứa rát do phản ứng dị ứng hóa học gây ra.
• Kháng sinh: Sử dụng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn (hỏa độc biến chứng).
• Ngâm rửa sát trùng: Có thể dùng thuốc tím hoặc các loại lá thảo dược có tính sát khuẩn tự nhiên như lá khế, sài đất, kim ngân hoa để làm sạch vùng da tổn thương.

2. Điều trị thể mãn tính (Dưỡng huyết – Nhuận táo)

Khi bệnh chuyển sang giai đoạn mãn tính, da trở nên khô và dày, cần tập trung vào việc hồi phục lớp màng bảo vệ.

• Acid Salicylic 5%: Giúp làm mềm và bong tróc lớp sừng già cỗi, dày đặc.
• Dưỡng ẩm và Vitamin: Bổ sung Kẽm, Vitamin E, A, C giúp tế bào da tái tạo.
• Đông y trị liệu: Sử dụng các bài thuốc chứa Đương quy, Hà thủ ô để nuôi dưỡng huyết, kết hợp thuốc bôi từ thảo dược thiên nhiên để nhuận da, giảm ngứa bền vững.

Phòng ngừa viêm da tiếp xúc kích ứng

Việc phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn sức khỏe làn da, tránh để tà độc xâm nhập:

• Hạn chế tiếp xúc: Tránh xa các hóa chất nồng độ mạnh, chất tẩy rửa công nghiệp.
• Bảo hộ kỹ lưỡng: Luôn mang găng tay, khẩu trang, quần áo bảo hộ khi làm việc với dị nguyên.
• Củng cố hàng rào da: Sử dụng kem dưỡng ẩm và các sản phẩm bảo vệ da như Dermafin, Dermashield để ngăn chặn kích ứng.
• Lối sống lành mạnh: Tránh các thực phẩm gây nóng trong (đồ cay nóng, rượu bia), tăng cường thực phẩm mát và giàu khoáng chất để nâng cao chính khí cơ thể.

Hầu hết các trường hợp viêm da tiếp xúc kích ứng đều thuyên giảm sau khi được chăm sóc và điều trị đúng cách. Mặc dù bệnh lý này không gây nguy hiểm tức thời, nhưng nếu chủ quan để “nhiệt độc” tích tụ sâu hoặc để nhiễm trùng kéo dài, da có thể bị tổn thương sâu và hoại tử, gây ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ và sức khỏe.

Tham khảo thêm

• viêm da tiếp xúc ở tay – dễ mắc nhưng không khó chữa
• viêm da tiếp xúc ở trẻ em: dấu hiệu và cách điều trị