Triệu Chứng Của Bệnh Trào Ngược Dạ Dày Thực Quản Và Những Biến Chứng Thường Gặp

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản trong y học cổ truyền còn được gọi là chứng khí nghịch. Đây là tình trạng tỳ vị hư hàn, khí cơ bất giáng khiến dịch vị trào ngược lên phía trên, gây ra nhiều hệ lụy cho sức khỏe nếu không được điều trị tận gốc.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản dưới lăng kính Đông – Tây y

Dưới góc độ y học hiện đại, trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) là tình trạng các chất dịch từ dạ dày như Axit HCl, Pepsin, dịch mật trào ngược lên thực quản. Do niêm mạc thực quản không có lớp màng bảo vệ trước axit như dạ dày, sự tiếp xúc này gây ra tình trạng viêm loét, kích ứng.

Còn trong Đông y, bệnh lý này chủ yếu do can khí uất kết (stress, căng thẳng) hoặc tỳ vị hư nhược (ăn uống thất điều). Khi “khí” không đi xuống (giáng) mà lại đi ngược lên (nghịch), nó kéo theo dịch vị và thức ăn gây nên các triệu chứng khó chịu. Thống kê cho thấy có đến 61% dân số Việt Nam đang chung sống với căn bệnh này, và phần lớn chỉ phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn nặng.

Triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày thực quản theo biện chứng luận trị

Các dấu hiệu của bệnh trào ngược không đơn thuần là sự khó chịu nhất thời, mà là tiếng cầu cứu của cơ thể khi âm dương mất cân bằng.

Ợ hơi – Biểu hiện của vị khí nghịch

Bình thường, không khí trong dạ dày sẽ thoát ra theo đường hạ tiêu (hậu môn). Tuy nhiên, khi tỳ vị suy yếu, cửa ngõ phía trên (tâm vị) đóng không kín, khí trào ngược lên miệng gây ợ hơi. Người bệnh trào ngược thường ợ hơi ngay cả khi đói, khác hoàn toàn với ợ hơi sinh lý sau khi uống nước có ga.

Ợ chua và ợ nóng – Hỏa vượng thiêu đốt thực quản

Ợ chua là hệ quả của việc thức ăn tích tụ lâu ngày không tiêu hóa hết, sinh ra đàm nhiệt và axit. Khi axit này trào lên, người bệnh cảm nhận rõ vị chua nơi cuống lưỡi. Ợ nóng xảy ra khi nhiệt hỏa từ dạ dày bốc lên, thiêu đốt niêm mạc thực quản, tạo cảm giác nóng rát dọc xương ức. Đây là dấu hiệu cho thấy thực quản đang bị tổn thương nghiêm trọng.

Buồn nôn và nôn – Tỳ vị bất hòa

Khi tình trạng “vị khí bất giáng” trở nên trầm trọng, không chỉ khí mà cả dịch vị và thức ăn cũng bị đẩy ngược lên. Người bệnh dễ buồn nôn vào buổi sáng khi đánh răng hoặc sau khi ăn no. Trong Đông y, đây là lúc tỳ vị đã quá suy nhược, không còn đủ sức giữ thức ăn ở lại để chuyển hóa.

Đau tức vùng ngực – Can khí uất kết

Cơn đau tức ngực do trào ngược thường mang cảm giác nóng rát, đè nén do axit kích thích các đầu dây thần kinh thực quản. Dưới góc nhìn Đông y, can khí uất lâu ngày hóa hỏa, gây đau tức vùng thượng vị lan lên ngực. Cần phân biệt kỹ với đau ngực do tâm huyết ứ trệ (bệnh tim) vốn thường đau nhói và lan ra cánh tay.

Xem thêm: Đau thượng vị khó thở, tức ngực cảnh báo điều gì? Nguy hiểm không?

Khó nuốt, ho và khản giọng – Hệ quả của dịch độc

Axit dạ dày khi trào lên vùng họng được coi là một loại “ngoại tà” gây viêm nhiễm. Niêm mạc thực quản bị phù nề khiến việc nuốt thức ăn trở nên khó khăn. Đồng thời, hỏa khí bốc lên làm thiêu đốt tân dịch ở phế (phổi), gây ho khan kéo dài và khản giọng.

Đắng miệng và tiết nhiều nước bọt

Khi can mật bị rối loạn, dịch mật (có vị đắng) sẽ trào ngược lên cùng dịch dạ dày. Đây là tình trạng kết hợp giữa trào ngược dạ dày và trào ngược dịch mật. Phản xạ tiết nước bọt nhiều là cơ chế tự nhiên của cơ thể nhằm dùng tính kiềm của nước bọt để trung hòa bớt axit chua trào lên.

Tìm hiểu: Đau dạ dày đắng miệng: Khắc phục làm sao?

Biến chứng nguy hiểm khi trào ngược dạ dày không được chữa trị đúng cách

Nếu ví dạ dày là một chiếc nồi cơm, thì thực quản chính là ống khói. Khi thức ăn trong nồi bị chua hỏng, khí độc bốc lên sẽ làm hỏng toàn bộ đường ống dẫn.

Viêm đường hô hấp mãn tính

Axit trào ngược không chỉ dừng ở thực quản mà có thể tràn vào thanh quản, phế quản gây viêm họng, viêm phế quản. Nhiều người đi chữa ho, chữa xoang mãi không khỏi vì gốc bệnh thực chất nằm ở dạ dày.

Hẹp thực quản và thực quản Barrett

Viêm loét lâu ngày tạo thành các mô sẹo, làm lòng thực quản bị thu hẹp, khiến việc ăn uống trở thành nỗi ám ảnh. Nguy hiểm hơn là biến chứng Barrett thực quản – tình trạng các tế bào thực quản biến đổi để thích nghi với môi trường axit, đây là giai đoạn tiền ung thư cực kỳ đáng ngại.

Ung thư thực quản – Án tử từ sự chủ quan

Đây là biến chứng cuối cùng và đau đớn nhất. Ung thư thực quản thường gặp ở những người bị trào ngược kinh niên. Khi các tế bào đã biến tính hoàn toàn, việc điều trị trở nên vô cùng khó khăn và tốn kém.

Để phòng tránh những biến chứng này, Đông y hướng tới việc điều chỉnh lối sống, kết hợp các thảo dược có tính vị phù hợp để trung hòa axit tự nhiên, làm lành niêm mạc và quan trọng nhất là “giáng nghịch”, đưa khí cơ trở lại đúng quỹ đạo.

Thông tin hữu ích

• Bị bệnh trào ngược dạ dày thực quản nên ăn gì, kiêng gì mau khỏi?
• 11+ Thuốc chữa trào ngược dạ dày thực quản tốt nhất hiện nay

Tóm lại, trào ngược dạ dày thực quản là căn bệnh của thời đại, liên quan mật thiết đến thói quen ăn uống và áp lực tinh thần. Hiểu đúng triệu chứng dưới góc nhìn Đông – Tây y sẽ giúp chúng ta có cái nhìn thấu đáo và lựa chọn phương pháp điều trị bảo tồn, bền vững nhất.