Đau lưng cơ năng: Hiểu đúng căn nguyên để thắt lưng sớm nhẹ nhõm

Đau lưng cơ năng là tình trạng thường gặp do các tác nhân cơ học gây ra. Mặc dù không nghiêm trọng nhưng cần sớm có biện pháp can thiệp để giảm thiểu các vấn đề ảnh hưởng. Đặc biệt là tránh các hệ lụy cho sức khỏe cơ xương khớp.

Đau lưng cơ năng là gì dưới góc nhìn Đông y?

Đau lưng cơ năng là tình trạng đau lưng cấp tính do co thắt cơ, thường ảnh hưởng đến cơ lưng và cơ vai gáy, với mức độ đau từ nhẹ đến nặng. Trong y học cổ truyền, chứng trạng này thường được xếp vào phạm vi chứng Tý hoặc thắt lưng thống. Khác với các tổn thương thực thể tại cột sống, đau lưng cơ năng chủ yếu do sự bế tắc của kinh lạc và sự ngưng trệ của khí huyết tại vùng cơ nhục.

Tình trạng đau lưng này thường xảy ra đột ngột nhưng có thể khắc phục nhanh chóng bằng cách điều trị tại nhà, ít khi trở nên mạn tính. Tuy nhiên, nếu không được xử lý đúng cách, tà khí tích tụ lâu ngày sẽ làm tổn thương đến chính khí, dẫn đến các bệnh lý mạn tính khó điều trị hơn.

Triệu chứng xảy ra phổ biến ở những người lao động nặng nhọc hoặc ít vận động như vận động viên, công nhân xây dựng, nhân viên bốc vác và nhân viên văn phòng. Đây là nhóm đối tượng dễ bị “khí trệ huyết ứ” do tư thế cố định quá lâu hoặc vận động quá mức khiến cơ nhục mệt mỏi, kinh lạc không thông suốt.

“Thông bất thống, thống bất thông” – Khi khí huyết trong kinh mạch lưu thông suôn sẻ thì không đau, khi có sự bế tắc ắt sẽ sinh ra đau nhức. Đau lưng cơ năng chính là biểu hiện của sự bất thông tạm thời ấy.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng đau lưng cơ năng

Cơn đau thường tập trung ở lưng, có thể lan lên cổ vai gáy ở các trường hợp nặng. Theo Đông y, vùng lưng là nơi cư ngụ của kinh Túc thái dương Bàng quang và mạch Đốc, đồng thời là “phủ của Thận”. Mọi biểu hiện đau nhức tại đây đều phản ánh sự rối loạn vận hành của hệ thống kinh lạc này.

Biểu hiện bao gồm đau nhức dữ dội từ lưng đến xương cụt, tăng khi vận động mạnh hoặc làm việc nặng, ảnh hưởng đến vận động và gây khó chịu khi đứng hoặc nằm. Bà con có thể cảm thấy vùng cơ thắt lưng căng cứng, sờ vào thấy đau (cự án), đó là biểu hiện của thực chứng do huyết ứ hoặc hàn thấp.

Đau thường rõ rệt hơn khi thay đổi tư thế và không giảm ngay cả khi nghỉ ngơi. Triệu chứng có thể khác nhau giữa các cá nhân, cần thăm khám bác sĩ nếu đau nặng hoặc ảnh hưởng đến chức năng vận động. Việc nhận diện đúng thể bệnh thông qua tính chất đau (đau nhói như dùi đâm, đau âm ỉ, hay đau kèm cảm giác nặng nề) là chìa khóa để có phương pháp điều chỉnh phù hợp.

Căn nguyên gây đau lưng cơ năng theo y lý cổ truyền

Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra hoặc làm nghiêm trọng thêm tình trạng đau lưng này, được chia thành ngoại nhân (tác động bên ngoài) và nội thương (rối loạn bên trong):

1. Vận động sai tư thế, làm việc quá sức (Khí trệ huyết ứ)

Nguyên nhân chính gây đau thắt lưng cấp tính bao gồm vận động sai tư thế và làm việc quá sức, tăng áp lực lên cột sống. Khi bà con bê vác vật nặng sai cách hoặc ngồi sai tư thế quá lâu, dòng khí huyết đang lưu thông bình thường bị ngưng trệ đột ngột tại vùng thắt lưng, tạo thành các điểm huyết ứ gây đau cấp tính.

2. Chấn thương

Chấn thương trong lao động, thể thao có thể dẫn đến bong dây chằng, giãn cơ. Dưới góc độ Đông y, chấn thương làm rách đứt kinh mạch, máu thoát ra ngoài kinh hành gây sưng đau, bầm tím. Cơn đau này thường kèm theo co thắt mạnh, đặc biệt nghiêm trọng khi dây chằng bị căng giãn quá mức.

3. Thường xuyên căng thẳng, stress (Can khí uất kết)

Căng thẳng kéo dài khiến Can khí không thông đạt. Can chủ cân (gân cốt), khi Can khí uất kết sẽ ảnh hưởng đến sự nuôi dưỡng gân cơ, làm chậm phản ứng co duỗi và tăng nguy cơ đau lưng cấp tính khi có tác động nhỏ từ bên ngoài.

4. Thời tiết thay đổi thất thường (Ngoại tà xâm nhập)

Khi thời tiết chuyển lạnh hoặc ẩm ướt, Phong – Hàn – Thấp tà thừa cơ cơ thể sơ hở (chính khí hư) xâm nhập vào kinh lạc. Hàn tính ngưng trệ làm co rút cơ nhục, Thấp tính nặng nề làm khớp xương mỏi nhừ, gây ra chứng đau lưng co thắt đặc trưng.

5. Cảm cúm

Khi bị cảm cúm (Ngoại cảm), tà khí khu trú ở biểu làm ảnh hưởng đến sự vận hành của vệ khí. Điều này có thể tác động đến tủy sống và vô tình làm phát sinh triệu chứng đau nhức, khó chịu tại vùng thắt lưng do sự tranh chấp giữa chính khí và tà khí.

6. Nữ giới đến kỳ kinh nguyệt hoặc đang mang thai

Phụ nữ dễ bị đau lưng cơ năng do huyết hải trống rỗng trong kỳ kinh hoặc do thai nhi chèn ép mạch Nhâm, mạch Đốc. Sự thay đổi này làm khí huyết nuôi dưỡng vùng lưng bị thiếu hụt, dẫn đến tình trạng đau mỏi liên miên.

Các giải pháp điều trị cho tình trạng đau lưng cơ năng

Giải pháp cho đau lưng cơ năng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ đau, với mục tiêu chung là “thông kinh hoạt lạc, khu phong tán hàn”.

1. Cách khắc phục tại nhà bằng phương pháp tự nhiên

Nghỉ ngơi và tư thế nằm

Khi có đau nhức, bà con nên nằm trên nệm cứng, tránh dùng gối quá cao để cột sống được giữ ở trạng thái tự nhiên nhất. Đây là cách để giảm áp lực lên các kinh mạch vùng thắt lưng, giúp khí huyết tự phục hồi dòng chảy.

Xoa bóp, bấm huyệt

Xoa bóp bấm huyệt giúp thư giãn gân cơ và thúc đẩy tuần hoàn máu. Các huyệt đạo như Thận du, Đại trường du, Ủy trung khi được tác động đúng cách sẽ giúp giải tỏa sự bế tắc, giảm đau nhanh chóng.

Tác dụng nhiệt (Ôn thông kinh lạc)

Chườm nóng phù hợp với đau lưng do cảm lạnh hoặc thể hàn, giúp “ôn thông kinh mạch”. Chườm lạnh hữu ích cho trường hợp đau cấp có sưng nóng do chấn thương mới. Áp dụng 20-30 phút/lần để cải thiện đau nhức.

Tận dụng thảo dược tự nhiên

• Dùng ngải cứu và muối hạt: Ngải cứu có tính ấm, giúp tán hàn rất tốt. Khi sao nóng với muối, nhiệt năng và dược tính thấm sâu vào kinh lạc giúp giảm co thắt cơ.
• Bài thuốc từ gừng tươi: Gừng (Sinh khương) có tác dụng phát tán phong hàn. Nước cốt gừng thoa lên vùng đau giúp làm ấm kinh mạch, hoạt huyết tại chỗ.

2. Điều trị bằng thuốc và vật lý trị liệu

Trong một số trường hợp đau dữ dội, thuốc Tây y như paracetamol, thuốc giãn cơ có thể giúp giảm triệu chứng tạm thời. Tuy nhiên, bà con cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ để tránh tác dụng phụ lên dạ dày và gan thận.

Song song đó, các bài tập kéo giãn cột sống giúp tăng cường sự linh hoạt, giải phóng sự chèn ép dây thần kinh. Bà con có thể thực hiện bài tập nằm ngửa co gối hoặc tư thế con mèo để hỗ trợ lưu thông khí huyết vùng lưng hàng ngày.

Tham khảo thêm: Đau lưng giữa: nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

Lời căn dặn và phòng ngừa từ chuyên gia

Để ngăn ngừa đau lưng cơ năng, bà con cần chú trọng việc giữ gìn “chính khí” thông qua lối sống điều độ:

• Luôn giữ ấm vùng thắt lưng, tránh để khí lạnh xâm nhập trực tiếp khi ngủ hoặc khi thời tiết thay đổi.
• Đảm bảo tư thế đúng khi làm việc, không ngồi một chỗ quá lâu khiến khí huyết bị đình trệ.
• Ăn uống đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là các thực phẩm bổ Thận và tốt cho gân cốt.
• Dành thời gian vận động nhẹ nhàng mỗi ngày để kinh mạch luôn được thông suốt.

Đau lưng cơ năng dù không quá nguy hiểm nhưng nếu chủ quan sẽ làm suy yếu hệ thống xương khớp về lâu dài. Khi thấy các cơn đau kéo dài không giảm hoặc kèm theo tê bì, bà con nên tìm đến các cơ sở uy tín để được đánh giá cụ thể.

Nếu bà con đang gặp khó khăn trong vận động hoặc lo lắng về tình trạng đau lưng kéo dài, đừng ngần ngại chia sẻ để nhận được sự tư vấn chuyên môn kịp thời. Bà con có thể liên hệ trực tiếp qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773 để được hỗ trợ cụ thể nhất.