Đau lưng cơ năng: Coi chừng kinh lạc bế tắc khiến tạng phủ suy yếu

Đau lưng cơ năng là tình trạng thường gặp do các tác nhân cơ học gây ra. Mặc dù không nghiêm trọng nhưng cần sớm có biện pháp can thiệp để giảm thiểu các vấn đề ảnh hưởng, đặc biệt là tránh các hệ lụy cho sức khỏe cơ xương khớp.

Đau lưng cơ năng là gì dưới góc nhìn Y học cổ truyền?

Đau lưng cơ năng là tình trạng đau lưng cấp tính do co thắt cơ, thường ảnh hưởng đến cơ lưng và cơ vai gáy, với mức độ đau từ nhẹ đến nặng. Trong Đông y, chứng trạng này thường được xếp vào phạm vi chứng Tý hoặc chứng Yêu thống.

Khác với những cơn đau do thoái hóa hay thoát vị đĩa đệm (thực chứng), đau lưng cơ năng thường mang tính chất tạm thời, xảy ra đột ngột nhưng có thể khắc phục nhanh chóng bằng cách điều trị tại nhà, ít khi trở nên mạn tính. Tuy nhiên, nếu không được nhìn nhận đúng cách, sự bế tắc kinh lạc kéo dài sẽ làm suy yếu chính khí, tạo điều kiện cho tà khí xâm nhập sâu hơn.

Triệu chứng xảy ra phổ biến ở những người lao động nặng nhọc hoặc ít vận động như vận động viên, công nhân xây dựng, nhân viên bốc vác và nhân viên văn phòng. Đây là những đối tượng thường xuyên duy trì một tư thế quá lâu hoặc sử dụng lực quá mức, khiến khí huyết tại vùng thắt lưng bị ngưng trệ, không nuôi dưỡng được cân cơ.

“Thông tắc bất thống, thống tắc bất thông” – Khi khí huyết lưu thông bình thường thì không đau, khi có sự tắc nghẽn kinh lạc tất yếu sinh ra đau nhức. Đau lưng cơ năng chính là biểu hiện của sự bất thông tạm thời tại vùng thắt lưng.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng đau lưng cơ năng

Cơn đau thường tập trung ở lưng, có thể lan lên cổ vai gáy ở các trường hợp nặng. Người bệnh thường cảm thấy các bó cơ bị bó cứng, sờ vào thấy căng tức rõ rệt.

Biểu hiện bao gồm đau nhức dữ dội từ lưng đến xương cụt, tăng khi vận động mạnh hoặc làm việc nặng, ảnh hưởng đến vận động và gây khó chịu khi đứng hoặc nằm. Đặc biệt, tình trạng này thường rõ rệt hơn khi thay đổi tư thế và không giảm ngay cả khi nghỉ ngơi nếu khối cơ chưa được thư giãn hoàn toàn.

Các triệu chứng này có thể khác nhau giữa các cá nhân, tùy thuộc vào chính khí của mỗi người mạnh hay yếu. Chúng ta cần chủ động thăm khám nếu cơn đau kéo dài quá 1 tuần hoặc có dấu hiệu tê bì, vì đó có thể là lúc bệnh đã chuyển từ cơ năng sang tổn thương thực thể.

Nguyên nhân gây đau lưng cơ năng theo lý luận Đông y

Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra hoặc làm nghiêm trọng thêm tình trạng đau lưng này, chúng ta có thể phân tích qua các yếu tố nội nhân và ngoại nhân sau:

1. Vận động sai tư thế, làm việc quá sức (Lao quyện nội thương)

Nguyên nhân chính gây đau lưng thắt lưng cấp tính bao gồm vận động sai tư thế và làm việc quá sức, tăng áp lực lên cột sống. Việc duy trì tư thế sai khiến kinh lạc bị chèn ép, khí huyết không thể đi tới nuôi dưỡng vùng thắt lưng, dẫn đến tình trạng “bất vinh tắc thống” (không được nuôi dưỡng gây đau).

2. Chấn thương do tác động bên ngoài (Huyết ứ)

Chấn thương trong lao động hoặc thể thao có thể dẫn đến bong dây chằng, giãn cơ. Dưới góc nhìn chuyên môn, đây là tình trạng huyết rời khỏi kinh mạch, ứ trệ tại chỗ gây sưng đau cục bộ. Cơn đau này thường kèm theo co thắt, đặc biệt khi dây chằng bị căng giãn quá mức.

3. Thường xuyên căng thẳng, stress (Can khí uất kết)

Trong Đông y, Can chủ cân (gân cốt). Khi tâm lý căng thẳng, Can khí bị uất kết, không thể điều đạt được khí huyết dẫn đến co thắt các khối cơ toàn thân, đặc biệt là vùng lưng. Nghiên cứu hiện đại cũng chỉ ra mối liên hệ giữa stress kéo dài làm chậm phản ứng co duỗi cơ và tăng nguy cơ đau lưng cấp tính.

4. Thời tiết thay đổi thất thường (Phong – Hàn – Thấp xâm nhập)

Thời tiết, đặc biệt là sự thay đổi đột ngột sang lạnh (Hàn tà), ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe xương khớp. Hàn tính ngưng trệ, làm các mạch máu co lại, khí huyết lưu thông kém dẫn đến đau lưng co thắt. Điều này giải thích vì sao nhiều người thường bị đau lưng khởi phát sau một đêm nằm điều hòa lạnh hoặc khi thời tiết chuyển mùa.

5. Cảm cúm (Ngoại cảm tà khí)

Khi bị cảm cúm, cơ thể tập trung chính khí để đẩy lùi tà khí ở phần biểu. Sự tranh chấp giữa chính khí và tà khí tại kinh lạc vùng lưng có thể gây ra triệu chứng đau nhức, khó chịu tại vùng thắt lưng.

6. Phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt hoặc mang thai (Huyết hư)

Phụ nữ dễ bị đau lưng cơ năng do thay đổi nội tiết tố trong kỳ kinh nguyệt và thai kỳ. Lúc này, huyết dồn về nuôi dưỡng bào cung, dẫn đến tình trạng thiếu hụt huyết tại kinh lạc vùng lưng, khiến cân cơ không được nhu nhuận và dễ sinh đau mỏi.

Tham khảo thêm: Vì sao ngồi lâu bị đau lưng? Những tác hại không ngờ

Giải pháp hỗ trợ và điều chỉnh đau lưng cơ năng

Giải pháp cho đau lưng cơ năng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ đau, ưu tiên các phương pháp giúp thư giãn kinh mạch và hoạt huyết.

1. Cách khắc phục và điều dưỡng tại nhà

Điều trị và chăm sóc tại nhà được ưu tiên nhằm giải phóng sự co thắt cơ bắp và thúc đẩy lưu thông khí huyết tự nhiên.

• Nghỉ ngơi đúng cách: Khi có đau nhức, nên nằm trên nệm cứng để cột sống được giữ thẳng, tránh dùng gối kê đầu quá cao làm vặn vẹo đốt sống cổ và lưng.
• Kéo giãn cột sống: Giúp thư giãn cơ và khớp, giảm áp lực lên kinh lạc, cải thiện vận động. Bà con có thể đu xà nhẹ nhàng hoặc bơi lội để giải phóng chèn ép.
• Xoa bóp, bấm huyệt: Đây là tinh hoa của y học cổ truyền. Việc tác động lên các huyệt đạo như Thận du, Đại trường du sẽ giúp thúc đẩy tuần hoàn máu, làm ấm kinh mạch và giảm đau nhanh chóng.
• Tác dụng nhiệt (Ôn thông kinh lạc): Chườm nóng bằng lá ngải cứu sao muối giúp tán hàn, thông kinh mạch, rất hiệu quả với đau lưng do lạnh.

2. Tận dụng thảo dược tự nhiên theo kinh nghiệm dân gian

Sử dụng thảo dược là cách an toàn để nuôi dưỡng xương khớp và thư giãn cân cơ:

• Ngải cứu và muối hạt: Ngải cứu có tính ấm, giúp trừ phong thấp và ôn kinh.
• Gừng tươi: Chứa các hoạt chất giúp hoạt huyết, thường dùng nước cốt gừng để massage vùng đau.

3. Điều trị bằng thuốc khi cần thiết

Trong một số trường hợp đau dữ dội ảnh hưởng đến sinh hoạt, có thể cần sử dụng thuốc để khắc phục tạm thời:

• Thuốc giảm đau: Paracetamol, Codein…
• Thuốc giãn cơ: Tolperison…
• Thuốc kháng viêm: Meloxicam, Aspirin…

Lưu ý: Tất cả các loại thuốc trên đều có nguy cơ gây tác dụng phụ lên dạ dày, gan, thận. Vì vậy, bệnh nhân cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ.

Tham khảo thêm: Đau lưng giữa: Nguyên nhân và cách điều trị hiệu quả

4. Các bài tập vật lý trị liệu hỗ trợ

Tập luyện giúp tăng sự linh hoạt của hệ thống xương khớp và sức chống chịu của cơ bắp. Dưới đây là các bài tập đơn giản có thể thực hiện tại nhà:

• Bài tập tư thế đứa trẻ: Quỳ gối, gập bụng hạ người, duỗi tay về trước giúp kéo giãn toàn bộ vùng lưng.
• Bài tập ôm gối: Nằm ngửa, co hai đầu gối sát ngực để kéo giãn vùng thắt lưng dưới.
• Bài tập tư thế mèo – bò: Quỳ gối chống tay, cong và võng lưng nhịp nhàng để tăng sự linh hoạt cho từng đốt sống.

Tham khảo thêm: Vì sao bị đau lưng về đêm? Cách khắc phục nhanh

Phòng ngừa và bảo vệ cột sống

Để ngăn ngừa đau lưng dạng cơ năng, chúng ta cần hình thành những thói quen tốt để bảo vệ chính khí và hệ thống kinh lạc:

• Đảm bảo tư thế đúng khi làm việc, tránh ngồi một chỗ quá lâu (sau mỗi 45-60 phút nên đứng dậy vận động nhẹ).
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng lưng và cổ gáy khi trời lạnh hoặc nằm máy lạnh.
• Ăn uống lành mạnh, bổ sung các thực phẩm bổ thận, ích khí như các loại hạt, ngũ cốc, thực phẩm giàu canxi.
• Kiểm soát căng thẳng, tránh để Can khí bị uất kết gây co thắt cơ bắp.

Đau lưng cơ năng là tình trạng phổ biến và không quá nghiêm trọng nếu chúng ta biết cách lắng nghe và chăm sóc cơ thể đúng lúc. Việc kết hợp giữa sinh hoạt điều độ và các biện pháp điều dưỡng Đông y sẽ giúp bảo vệ cột sống vững chắc, ngăn ngừa các bệnh lý mạn tính về sau.

Nếu những cơn đau lưng cơ năng thường xuyên lặp lại gây mệt mỏi, chúng ta nên trao đổi trực tiếp với chuyên gia để tìm ra căn nguyên sâu xa từ tạng phủ thông qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773 để được hướng dẫn cách điều dưỡng phù hợp nhất.

Có thể bạn quan tâm:

• Tập bụng bị đau lưng: Nguyên nhân và cách khắc phục
• 7 thuốc trị đau lưng của Mỹ tốt nhất được tin dùng