Bệnh Phát Ban – Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Điều Trị

Bệnh phát ban là hiện tượng ngoài da xuất hiện do nhiều nguyên nhân. Trong Y học cổ truyền, đây không chỉ là biểu hiện bên ngoài mà còn là sự phản chiếu của các rối loạn bên trong cơ thể. Việc xác định chính xác căn nguyên có thể giúp việc điều trị bệnh dễ dàng và nhanh chóng hơn.

Bệnh phát ban theo góc nhìn Đông – Tây y kết hợp

Dưới góc nhìn y học hiện đại, bệnh phát ban là tình trạng da thay đổi về màu sắc và kết cấu. Lúc này da có thể có những dấu hiệu bất thường như mấp mô, ngứa, bong vảy hoặc bị kích thích. Nếu không được điều trị sớm thì các biểu hiện sẽ ngày càng nặng, dễ gây nhiễm trùng và để lại sẹo.

Trong Đông y, phát ban được xếp vào phạm vi các chứng “phong chẩn”, “ẩn chẩn” hoặc “ma chẩn”. Đây là kết quả của việc cơ thể bị các ngoại tà (phong, hàn, nhiệt, thấp) xâm nhập khi chính khí (sức đề kháng) suy yếu, hoặc do tạng phủ bên trong (đặc biệt là Can, Thận) bị tích tụ nhiệt độc, dẫn đến khí huyết không thông, bộc phát ra ngoài da.

Nguyên nhân gây phát ban: Sự xâm nhập của ngoại tà và nội nhân

Các nguyên nhân gây phát ban thường gặp bao gồm sự kết hợp giữa các yếu tố bệnh lý hiện đại và các thể bệnh trong Đông y:

• Viêm da tiếp xúc: Do tiếp xúc với “dị khí” (chất gây dị ứng) từ môi trường làm kích ứng bì phu.
• Phát ban do dùng thuốc: Tương ứng với tình trạng trúng độc dược, gây nhiệt kết trong huyết.
• Nhiễm trùng da (Vi khuẩn, nấm, virus): Sự tấn công của “tà độc” khi vệ khí cơ thể suy yếu.
• Bệnh tự miễn (Lupus ban đỏ): Sự mất cân bằng sâu sắc giữa âm dương và hỏa độc trong cơ thể.
• Các yếu tố khác: Côn trùng cắn (độc tà), bệnh chàm, vảy nến, giun đũa, thủy đậu, ghẻ…
• Ở trẻ em: Hăm tã, sởi, bệnh tay chân miệng, bệnh Kawasaki, chốc lở… phần lớn do “thai nhiệt” hoặc sức đề kháng còn non nớt nên dễ bị “phong nhiệt” xâm nhập.

Xem thêm: Sốt phát ban trong bao lâu? Cách chăm sóc mau hồi phục

Phân loại phát ban qua các thể bệnh lâm sàng

Dưới đây là các bệnh lý thường gặp gây phát ban da được giải thích theo sự phối hợp Đông – Tây y:

Côn trùng tấn công (Trúng độc tà)

• Vết ban đỏ tại vị trí bị cắn hoặc xung quanh, thường là do độc tố của côn trùng (phong độc) xâm nhập.
• Ngứa, sưng đỏ, bao quanh là quầng đỏ; phát ban xuất hiện ngay sau khi tiếp xúc.

Bệnh ban đỏ nhiễm khuẩn (Phong nhiệt xâm phận hỷ)

• Dấu vết phát ban có hình tròn, nổi rõ khi tiếp xúc với nước ấm (do nhiệt gặp nhiệt).
• Kèm theo các triệu chứng toàn thân: Nhức đầu, mệt mỏi, đau họng, chảy nước mũi – đây là biểu hiện của phong nhiệt xâm phạm vào phế hệ.

Chốc lở (Thấp nhiệt hỏa độc)

• Phát ban thường tập trung vùng quanh miệng, mũi và cằm ở trẻ nhỏ.
• Y học cổ truyền gọi đây là “hoàng thủy sang” do thấp nhiệt nung nấu tạo thành mụn nước, khi vỡ chảy nước vàng lây lan.

Viêm da tiếp xúc (Phong tà kích ứng)

• Da xuất hiện ban đỏ, ngứa có đường viền rõ ràng tại vị trí tiếp xúc.
• Trong Đông y, đây là tình trạng cơ địa nhạy cảm bị phong tà xâm nhập đột ngột gây uất kết tại chỗ.

Bệnh vảy nến (Huyết nhiệt, huyết táo)

Người bệnh ngứa và xuất hiện các vảy màu trắng như nến, thường tập trung ở da đầu, khớp. Đông y gọi là “ngân tiêu bệnh”, nguyên nhân chủ yếu do huyết nhiệt sinh phong, lâu ngày dẫn đến huyết táo không nuôi dưỡng được da.

Lupus ban đỏ (Nhiệt độc nung nấu tạng phủ)

Vết ban hình cánh bướm đặc trưng ở mặt. Đây là bệnh lý thể hiện sự nhiệt độc cực thịnh trong huyết, ảnh hưởng sâu đến các tạng phủ bên trong.

Bệnh tay chân miệng & Sởi (Ôn dịch/Thời độc)

Đều thuộc nhóm bệnh truyền nhiễm (ôn bệnh). Sởi (ma chẩn) thường bắt đầu từ mặt rồi lan xuống dưới, còn tay chân miệng tập trung ở lòng bàn tay, chân và khoang miệng. Cả hai đều cần được giải độc và thúc phát ban ra ngoài hoàn toàn để tránh biến chứng “chạy vào trong” (biến chứng nội tạng).

Dị ứng thuốc (Dược độc)

• Mẩn đỏ, ngứa kéo dài, trường hợp nặng gây khó thở (phế khí bị bế tắc).
• Cần ngay lập tức ngưng thuốc và dùng các vị thuốc có tác dụng lợi tiểu, giải độc để tống khứ độc tố ra ngoài.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh không nên chủ quan khi phát ban đi kèm các triệu chứng báo hiệu tà độc đã xâm nhập sâu vào phần lý (bên trong):

• Đau và da đổi màu bất thường tại vùng phát ban.
• Đau họng, sốt cao trên 38 độ C (biểu hiện của nhiệt độc thịnh).
• Khó thở, chóng mặt, đau đầu (tà độc ảnh hưởng đến tâm, phế).
• Buồn nôn, tiêu chảy (thấp nhiệt ảnh hưởng đến tỳ vị).

Tham khảo thêm: Các triệu chứng sốt phát ban là gì? Cách nhận biết

Chẩn đoán và Phương pháp điều trị tận gốc

Việc điều trị phát ban cần sự phối hợp giữa làm sạch triệu chứng bên ngoài và điều dưỡng bên trong.

1. Chẩn đoán y khoa

Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng, hỏi về tiền sử ăn uống, tiếp xúc và các loại thuốc đã dùng. Trong Đông y, bác sĩ sẽ kết hợp “vọng, văn, vấn, thiết” (nhìn màu ban, nghe tiếng thở, hỏi bệnh và bắt mạch) để xác định bệnh thuộc thể nhiệt hay hàn, thực hay hư.

2. Điều trị bằng Tây y (Xử lý triệu chứng)

• Thuốc bôi (Hydrocortisone, Calamine): Giúp giảm ngứa, kháng viêm tại chỗ nhanh chóng.
• Kháng sinh/Kháng virus: Sử dụng khi có sự tấn công của vi sinh vật gây bệnh.

3. Điều trị bằng Đông y (Trị bệnh trị tận gốc)

Đông y sử dụng các bài thuốc thảo dược có tính chất thanh nhiệt, lương huyết (làm mát máu), giải độc và trừ phong. Các vị thuốc như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Ké đầu ngựa thường được ưu tiên để “đẩy” độc tố ra ngoài theo đường bài tiết tự nhiên.

Gợi ý thêm: Chăm trẻ bị sốt phát ban tại nhà như thế nào? Điều các mẹ nên biết

4. Biện pháp điều dưỡng tại nhà

• Vệ sinh: Sử dụng nước ấm vừa phải (tránh nước quá nóng làm tăng huyết nhiệt), dùng xà phòng dịu nhẹ.
• Trang phục: Mặc quần áo lụa, cotton thoáng mát để tránh “uất nhiệt” thêm cho da.
• Dưỡng ẩm: Sử dụng các loại kem dưỡng lành tính để bảo vệ lớp màng da (vệ khí của da).

Biện pháp phòng chống phát ban bền vững

Phòng bệnh hơn chữa bệnh, việc giữ cho chính khí vững vàng là chìa khóa để ngăn chặn ngoại tà xâm nhập:

• Vệ sinh thân thể: Giữ da sạch sẽ để loại bỏ độc tà môi trường.
• Chế độ ăn uống: Hạn chế các thực phẩm tính nóng, cay, kích thích (dễ gây huyết nhiệt). Tăng cường rau xanh, trái cây có tính mát.
• Tăng cường sức đề kháng: Tập thể dục thường xuyên giúp khí huyết lưu thông, nâng cao “vệ khí”.
• Môi trường sống: Tránh tiếp xúc hóa chất độc hại, giữ không gian sống thông thoáng.

Bệnh phát ban tuy biểu hiện ở ngoài da nhưng nguyên nhân rất phức tạp, liên quan mật thiết đến sự cân bằng bên trong cơ thể. Khi có triệu chứng, người bệnh nên tìm đến sự tư vấn của bác sĩ để có phương pháp điều trị kết hợp Đông – Tây y phù hợp nhất.

Có thể bạn quan tâm:

• Nấm da là gì? Tổng quan về bệnh và cách điều trị
• Dị ứng da: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chữa trị