Hắc Lào, Tổ Đỉa: Phân Biệt Làm Sao? [chuyên Gia Chia Sẻ]

Tổ đỉa và hắc lào đều là những bệnh lý ngoài da gây ám ảnh bởi tình trạng ngứa ngáy dữ dội và sự xuất hiện của các mụn nước. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, đây là hai thể bệnh có căn nguyên và cơ chế bệnh sinh hoàn toàn khác biệt. Việc nhầm lẫn giữa chúng không chỉ khiến quá trình điều trị kéo dài mà còn dễ dẫn đến những biến chứng không đáng có trên da.

Phân biệt hắc lào và tổ đỉa dưới lăng kính Đông – Tây y

Trong y văn cổ, hắc lào thường được gọi là “Cước khí” hoặc “L癣” (Tiển), còn tổ đỉa được biết đến với tên gọi “Thanh xà tao” hay “Nga chưởng phong”. Để phân biệt chính xác hai tình trạng này, chúng ta cần xem xét dựa trên cả biểu hiện lâm sàng hiện đại và biện chứng luận trị của Đông y.

1. Hắc lào (Tinea Versicolor) – Do nấm và nhiệt độc

Dưới góc độ Tây y, hắc lào là bệnh lý nhiễm nấm thuộc nhóm Dermatophytes, phổ biến nhất là nấm Malassezia. Loại nấm này tấn công vào lớp thượng bì, gây ra các tổn thương đặc trưng.

Dưới góc nhìn Đông y, hắc lào phát sinh do cơ thể bị phong tà, nhiệt độc xâm kích vào bì phu. Khi tỳ vị vận hóa kém hoặc môi trường sống ẩm thấp (thấp khí), nấm sẽ có cơ hội sinh sôi, tạo thành các vòng tròn trên da như hình đồng tiền.

• Vị trí: Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, nhưng ưu tiên các vùng da kín, nóng ẩm như bẹn, hông, nách, cánh tay hoặc da đầu.
• Triệu chứng:
  • Tổn thương có dạng hình tròn hoặc bầu dục, ranh giới rõ ràng với vùng da lành.
  • Rìa tổn thương thường có các mụn nước nhỏ li ti xếp thành vòng, phần trung tâm có xu hướng lành trước.
  • Da thay đổi sắc tố (trắng, nâu hoặc hồng), bong tróc vảy nhẹ.
  • Cảm giác ngứa ngáy, đặc biệt khi ra mồ hôi hoặc thời tiết nóng nực (nhiệt tăng).
• Khả năng lây lan: Hắc lào lây lan rất nhanh thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ đạc. Đông y gọi đây là tình trạng “truyền nhiễm phong tà”.

2. Tổ đỉa (Dysidrosis) – Do thấp nhiệt khu trú

Tây y xếp tổ đỉa là một thể đặc biệt của chàm (Eczema), liên quan chặt chẽ đến yếu tố dị ứng, di truyền hoặc phản ứng của cơ thể với các chất kích ứng hóa học.

Trong Đông y, tổ đỉa (Thanh xà tao) chủ yếu do thấp nhiệt uất kết ở kinh tỳ và vị, kết hợp với phong nhiệt xâm nhập từ bên ngoài. Thấp khí nặng nề khu trú ở lòng bàn tay, bàn chân – vốn là nơi tận cùng của các kinh lạc – tạo thành những mụn nước sâu, khó vỡ.

• Vị trí: Khu trú rất điển hình ở lòng bàn tay, bàn chân và các kẽ ngón. Rất hiếm khi tổ đỉa xuất hiện ở vùng thân mình hay mặt.
• Triệu chứng:
  • Mụn nước nằm sâu dưới da, chắc chắn, khó vỡ, thường mọc tập trung thành từng chùm.
  • Ngứa dữ dội, cảm giác nóng rát, “ngứa tận trong xương”. Tình trạng ngứa thường tăng lên vào ban đêm do huyết hư sinh phong.
  • Khi mụn nước khô sẽ để lại các vòng da bong tróc, nền da đỏ, thô ráp.
• Khả năng lây lan: Tổ đỉa tuyệt đối không lây từ người sang người. Đây là bệnh lý nội sinh do cơ địa và sự rối loạn tạng phủ bên trong.

Tham khảo thêm: Cách phân biệt ghẻ lở và hắc lào để điều trị đúng

Giải pháp xử lý hắc lào và tổ đỉa: Sự kết hợp giữa khoa học và truyền thống

Vì căn nguyên khác nhau, một bên do ngoại nhân (nấm), một bên do nội nhân (cơ địa thấp nhiệt), nên cách xử lý cũng cần có sự chuyên biệt.

1. Tiếp cận bằng y học hiện đại (Tây y)

Tây y tập trung vào việc kiểm soát triệu chứng nhanh chóng và tiêu diệt tác nhân gây bệnh trực tiếp.

Đối với tổ đỉa:

• Sát khuẩn tại chỗ: Sử dụng dung dịch Jarish, bạc nitrat 0,5% để làm khô mụn nước.
• Chống viêm: Thuốc mỡ Corticoid (Eumovate, Dermovate) giúp giảm sưng, ngứa.
• Kiểm soát dị ứng: Thuốc kháng Histamin (Loratadine, Cetirizine) giảm ngứa hệ thống.

Đối với hắc lào:

• Thuốc chống nấm tại chỗ: Chứa Ketoconazole, Clotrimazole bôi trực tiếp lên vùng da tổn thương.
• Thuốc kháng nấm đường uống: Dùng trong trường hợp lây lan diện rộng (Itraconazole, Terbinafine).

2. Tiếp cận bằng Y học cổ truyền (Đông y)

Đông y không chỉ chú trọng vào vùng da bị bệnh mà còn quan tâm đến sự cân bằng của các tạng phủ như Can (gan) và Tỳ (tiêu hóa).

• Bài thuốc uống: Sử dụng các vị thảo dược có tính thanh nhiệt, trừ thấp, giải độc như Kim ngân hoa, Bồ công anh, Ké đầu ngựa. Đối với tổ đỉa, cần thêm các vị giúp kiện tỳ để trừ thấp. Với hắc lào, cần chú trọng giải độc trị phong.
• Thảo dược ngâm rửa: Sử dụng lá trầu không, chè xanh, hoặc các vị thuốc như Hoàng liên, Khổ sâm giúp sát khuẩn tự nhiên, làm se mặt vết thương mà không gây kích ứng da.

=> Đọc ngay: Bệnh hắc lào có tự khỏi được không? Bao lâu thì khỏi dứt điểm?

Chế độ sinh hoạt và phòng ngừa tái phát

Dù là hắc lào hay tổ đỉa, việc thay đổi lối sống đóng vai trò 50% trong sự thành công của quá trình điều trị. Theo Đông y, đây chính là cách dưỡng “vệ khí”, bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.

• Giữ da khô thoáng: Thấp khí và nhiệt độ là môi trường lý tưởng cho nấm và tổ đỉa phát triển. Hãy luôn giữ cơ thể sạch sẽ, lau khô người sau khi tắm.
• Tránh tác nhân kích ứng: Với người bị tổ đỉa, cần tuyệt đối hạn chế tiếp xúc trực tiếp với hóa chất, xà phòng, xi măng… bằng cách đeo găng tay.
• Chế độ ăn uống:
  • Hạn chế thực phẩm “phát vật” (dễ gây dị ứng) như hải sản, thịt bò, gà và đồ nếp.
  • Tránh đồ cay nóng, rượu bia – những thứ tích tụ nhiệt độc trong cơ thể.
  • Bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin C để tăng cường sức đề kháng.
• Vệ sinh môi trường: Giặt giũ chăn màn thường xuyên, phơi dưới ánh nắng mặt trời để tiêu diệt bào tử nấm (đối với hắc lào).

Việc phân biệt đúng hắc lào và tổ đỉa là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu nhận thấy các triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng (sưng, nóng, đỏ, đau, có mủ), bạn nên tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và tư vấn lộ trình điều trị chuyên sâu nhất.

Có thể bạn quan tâm:

• Bệnh hắc lào ở háng và cách chữa dứt điểm hiệu quả
• Cách phòng chống bệnh hắc lào – Tránh mắc bệnh, lây nhiễm