Bệnh Phong Ngứa: Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Cách Điều Trị

Bệnh phong ngứa là tình trạng da liễu rất phổ biến, đặc trưng bởi những nốt mẩn đỏ và cơn ngứa ngáy dữ dội. Dưới góc nhìn y học, đây không chỉ là phản ứng ngoài da mà còn là hệ quả của sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh có thể dẫn đến mãn tính hoặc gây ra những biến chứng nguy hiểm như phù mạch, khó thở.

Bệnh phong ngứa dưới lăng kính Đông – Tây y

Phong ngứa là thuật ngữ dân gian để chỉ tình trạng dị ứng gây nổi mẩn đỏ, da sưng tấy thành từng đám hoặc vết tròn. Trong y học hiện đại, tình trạng này được gọi là nổi mề đay.

Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, phong ngứa phát sinh do hai yếu tố chính: Ngoại nhân (tác nhân bên ngoài như phong hàn, phong nhiệt, thấp nhiệt) và Nội nhân (chức năng gan thận suy yếu, khí huyết hư tổn). Khi cơ thể suy nhược, chính khí kém, các yếu tố “phong” (gió) và “tà” (độc) dễ dàng xâm nhập, tích tụ dưới da gây nên ngứa ngáy, mẩn đỏ.

Phân loại các thể phong ngứa thường gặp

Dựa trên thời gian diễn tiến, y học hiện đại chia bệnh thành 2 thể chính:

• Thể cấp tính: Chiếm khoảng 90% trường hợp. Các triệu chứng bùng phát đột ngột, kéo dài dưới 6 tuần và thường tự biến mất sau 2-3 tuần khi tác nhân gây dị ứng được loại bỏ.
• Thể mãn tính: Tình trạng ngứa và mẩn đỏ kéo dài trên 6 tuần, tái phát liên tục, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tâm lý.

Bên cạnh đó, bệnh còn được phân loại dựa trên các yếu tố kích thích cụ thể:

• Phong ngứa tiếp xúc: Tổn thương chỉ xuất hiện tại vùng da trực tiếp tiếp xúc với chất kích ứng (hóa chất, nước bọt động vật, protein thực phẩm).
• Do phụ gia thực phẩm: Cơ thể phản ứng với chất bảo quản (benzoat) hoặc phẩm màu (tartrazin) trong đồ ăn, thức uống.
• Do thuốc: Một số hoạt chất như codein, morphin, aspirin… có thể kích thích giải phóng histamin gây ngứa.
• Yếu tố vật lý: Do áp lực cơ học lên da, thay đổi nhiệt độ (nóng/lạnh) hoặc ánh sáng mặt trời.
• Liên quan bệnh nội khoa: Những người có vấn đề về gan, thận, nhiễm ký sinh trùng, nhiễm trùng mãn tính hoặc mắc lupus ban đỏ hệ thống có nguy cơ cao phát bệnh.
• Phù mạch di truyền: Do thiếu hụt enzyme ức chế C1 esterase, gây sưng phù nghiêm trọng vùng môi, mắt hoặc nội tạng, rất nguy hiểm.

Nguyên nhân gây bệnh phong ngứa

Cơ chế sinh bệnh phong ngứa rất phức tạp, thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố:

Yếu tố di truyền: Nếu cha mẹ có tiền sử cơ địa dị ứng, con cái có tỉ lệ mắc phong ngứa rất cao. Đây được xem là yếu tố tiên quyết trong các thể bệnh bẩm sinh.

Suy giảm chức năng giải độc của tạng phủ: Dưới góc nhìn Tây y, khi chức năng gan suy giảm, chất độc tích tụ dưới da gây ngứa. Đông y gọi đây là tình trạng Can Thận âm hư, khả năng điều tiết và đào thải của cơ thể bị đình trệ.

Nhiễm khuẩn và bệnh lý nền: Các trường hợp nhiễm viêm gan B, viêm gan C, hoặc viêm nhiễm tại các hốc xoang, đường tiêu hóa thường kích hoạt hệ thống miễn dịch phản ứng quá mức, dẫn đến nổi mề đay.

Tác nhân ngoại cảnh: Sự thay đổi thời tiết đột ngột, độ ẩm cao, phấn hoa, lông động vật hoặc ô nhiễm môi trường là những yếu tố “phong tà” bên ngoài xâm nhập trực tiếp vào da.

Dị ứng thực phẩm và thuốc: Các thực phẩm giàu đạm (hải sản, thịt bò), thực phẩm chứa nhiều chất bảo quản hoặc các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau thường là “ngòi nổ” làm bùng phát cơn phong ngứa cấp tính.

Triệu chứng điển hình của bệnh

Bà con khi bị phong ngứa thường gặp các biểu hiện đặc trưng sau:

• Xuất hiện các sẩn mẩn màu hồng hoặc trắng, kích thước đa dạng, có thể đứng riêng lẻ hoặc liên kết thành mảng lớn khắp cơ thể.
• Cơn ngứa dữ dội, càng gãi càng ngứa và sưng đỏ hơn. Ngứa thường tăng lên vào buổi chiều tối, ban đêm hoặc sáng sớm khi nhiệt độ thay đổi.
• Tại các vùng da mỏng như mí mắt, môi, cơ quan sinh dục, tình trạng sưng phù (phù mạch) có thể xuất hiện rõ rệt.
• Cơn ngứa có thể biến mất trong vòng vài giờ nhưng dễ dàng tái lại ở vị trí khác. Nếu tình trạng này kéo dài trên 6 tuần, bệnh đã chuyển sang giai đoạn mãn tính.

Bệnh phong ngứa có nguy hiểm không?

Đa phần phong ngứa chỉ gây khó chịu và ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát, bệnh có thể dẫn đến nhiều hệ lụy:

• Nhiễm trùng, bội nhiễm: Việc gãi liên tục làm trầy xước da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây viêm mủ, để lại sẹo khó phục hồi.
• Ảnh hưởng tâm lý: Cơn ngứa ban đêm gây mất ngủ kéo dài, dẫn đến suy nhược cơ thể, căng thẳng và giảm hiệu suất công việc.
• Sốc phản vệ: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất. Nếu phong ngứa gây sưng phù nề thanh quản, khí quản, người bệnh sẽ bị khó thở, nghẹt thở, hạ huyết áp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các phương pháp điều trị phong ngứa hiện nay

1. Kiểm soát triệu chứng bằng Tây y

Y học hiện đại tập trung vào việc ức chế phản ứng dị ứng và giảm viêm nhanh chóng:

• Thuốc kháng Histamin: Các hoạt chất như Loratadin, Cetirizin giúp ngăn chặn cơ thể tiết ra Histamin – thủ phạm chính gây ngứa và phát ban.
• Thuốc chứa Corticoid: Dùng cho các trường hợp nặng, có tác dụng chống viêm mạnh. Tuy nhiên, nhóm này chỉ được dùng ngắn hạn (dưới 7 ngày) để tránh tác dụng phụ lên gan, thận và dạ dày.
• Thuốc chống mẫn cảm: Giúp kìm hãm các kháng thể IgE trong máu, giảm độ nhạy cảm của cơ thể với tác nhân gây dị ứng.

2. Hỗ trợ điều trị bằng bài thuốc dân gian

Với các trường hợp nhẹ, bà con có thể tận dụng các thảo dược quanh nhà:

• Lá tía tô: Có tính ấm, vị cay, giúp giải độc, tán hàn. Bà con có thể uống nước cốt tía tô và dùng bã chà xát nhẹ lên vùng da ngứa.
• Lá khế: Theo kinh nghiệm dân gian, lá khế sao nóng đắp lên vùng da nổi mẩn giúp làm dịu cảm giác đau rát và ngứa ngáy rất nhanh.
• Rau tần (húng chanh): Giúp giải độc, thông khí. Sử dụng rau tần giã nát với muối đắp ngoài da hoặc đun nước uống đều mang lại hiệu quả tốt.

Chế độ sinh hoạt và ăn uống cho người bệnh

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc phục hồi làn da và ổn định cơ địa:

• Thực phẩm nên kiêng: Hạn chế các món giàu đạm như hải sản (tôm, cua, ghẹ), thịt bò, trứng; giảm lượng đường và muối; tránh xa các loại thực phẩm cay nóng, dầu mỡ và chất kích thích.
• Thực phẩm nên bổ sung: Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin C để nâng cao sức đề kháng. Uống đủ nước để hỗ trợ quá trình đào thải độc tố của gan và thận.
• Lưu ý trong sinh hoạt: Tránh gãi mạnh làm tổn thương da; không tắm nước quá lạnh; giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển mùa; dọn dẹp môi trường sống sạch sẽ để loại bỏ nấm mốc và bụi bẩn.

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bà con hiểu rõ hơn về căn bệnh phong ngứa để có cách chăm sóc và điều trị đúng đắn. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường, bà con nên chủ động thăm khám để nhận được tư vấn phù hợp nhất với cơ địa của mình.

Thông tin hữu ích:

• Mề đay mẩn ngứa ở trẻ sơ sinh và cách điều trị hiệu quả
• Mẩn ngứa khi trời nóng vào mùa hè và cách xử lý hiệu quả